ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 20.12.2016

COM(2016) 812 final

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία 2014-2020
Συνοπτική έκθεση του 2016 σχετικά με τις ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης των προγραμμάτων που καλύπτουν την περίοδο υλοποίησης 2014-2015

Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία 2014-2020
Συνοπτική έκθεση του 2016 σχετικά με τις ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης των προγραμμάτων που καλύπτουν την περίοδο υλοποίησης 2014-2015

1.Εισαγωγή

Παρά τις πρώτες ενδείξεις οικονομικής ανάκαμψης, πολλά κράτη μέλη και περιφέρειες εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωπα με συνθήκες επισφαλούς ανάπτυξης και διαρθρωτικές αδυναμίες. Οι οικονομικές και κοινωνικές διαφορές, τόσο μεταξύ όσο και στο εσωτερικό των κρατών μελών, δεν έχουν ακόμα εξαλειφθεί, ενώ το συνολικό επίπεδο των επενδύσεων εξακολουθεί να είναι χαμηλότερο από τα επίπεδα που είχαν διαμορφωθεί πριν από την κρίση. Η νέα γενιά προγραμμάτων στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων (ΕΔΕΤ) της περιόδου 2014-2020 προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες για ιδιωτικές και δημόσιες επενδύσεις με σκοπό τη στήριξη της ανάπτυξης, της απασχόλησης και του διαρθρωτικού μετασχηματισμού.

Συνολική επενδυτική προσπάθεια αξίας 638 δισ. EUR την περίοδο 2014 έως 2020· περίπου ένα εκατομμύριο επιλεγμένα έργα αξίας 58 δισ. EUR (ποσό που ήδη αυξήθηκε στα 128,8 δισ. EUR πριν από το φθινόπωρο του 2016)· παροχή στήριξης σε 274 000 επιχειρήσεις· παροχή στήριξης σε 2,7 εκατομμύρια άτομα που αναζητούν εργασία, κατάρτιση ή εκπαίδευση· και επενδύσεις για τη βελτίωση της βιοποικιλότητας σε 11,1 εκατομμύρια εκτάρια γεωργικής γης. Αυτά είναι ορισμένα από τα προκαταρκτικά αποτελέσματα τα οποία προκύπτουν από τις ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης του 2016 που υπέβαλαν τα κράτη μέλη σχετικά με την εκτέλεση των ΕΔΕΤ κατά τα δύο πρώτα έτη του κύκλου προγραμματισμού.

Τον Δεκέμβριο του 2015, στην ανακοίνωση με τίτλο «Επενδύσεις σε θέσεις εργασίας και ανάπτυξη – Μεγιστοποίηση της συμβολής των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων», παρουσιάστηκαν συνοπτικά τα αποτελέσματα των διαπραγματεύσεων με όλα τα κράτη μέλη σχετικά με τις συμφωνίες εταιρικής σχέσης και τα προγράμματα 1 . Επισημάνθηκε επίσης η αναμενόμενη συνεισφορά των πέντε ΕΔΕΤ 2 στη στρατηγική της ΕΕ για την ανάπτυξη, στο επενδυτικό σχέδιο για την Ευρώπη και στην αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προκλήσεων και μεταρρυθμίσεων στα κράτη μέλη. Τα ΕΔΕΤ συνεισφέρουν επίσης άμεσα στις πολιτικές προτεραιότητες της Επιτροπής.

Η παρούσα έκθεση είναι η πρώτη μιας σειράς ετήσιων εκθέσεων που υποβάλλονται στα θεσμικά όργανα της ΕΕ και αφορούν την υλοποίηση των ΕΔΕΤ. Ο απολογισμός αυτός πραγματοποιείται στο πλαίσιο σημαντικών καινοτομιών οι οποίες θεσπίστηκαν το 2014 για την ενίσχυση της ποιότητας των δαπανών, όπως π.χ. η θεματική συγκέντρωση, οι ισχυρότεροι δεσμοί με την οικονομική διακυβέρνηση, οι εκ των προτέρων αιρεσιμότητες, η αυξημένη εστίαση στα αποτελέσματα και οι μηχανισμοί μέτρησης επιδόσεων. Ο απολογισμός καλύπτει δύο τυπικές απαιτήσεις: α) τη συνοπτική παρουσίαση των ετήσιων εκθέσεων υλοποίησης του 2016 σχετικά με 533 προγράμματα, τις οποίες διαβίβασαν τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες για την περίοδο 2014-2015 και β) τη σύνθεση των διαθέσιμων αξιολογήσεων των προγραμμάτων αυτών 3 .

Στον απολογισμό συνοψίζονται οι πληροφορίες που αφορούν την επιλογή έργων, τους δείκτες επιτόπιων αποτελεσμάτων και τη δημιουργία μηχανισμών υλοποίησης από τα κράτη μέλη και τις περιφέρειες. Ο απολογισμός αποτελεί επίσης συμπλήρωμα της τεχνικής ανάλυσης που διενεργήθηκε υπό το πρίσμα του προϋπολογισμού της ΕΕ τον Μάιο του 2016 και αφορούσε την εκτέλεση του προϋπολογισμού των ΕΔΕΤ 4 .

Στην ενότητα 2 που ακολουθεί παρέχεται επισκόπηση της προόδου υλοποίησης των έργων έως το τέλος του 2015 και περιγράφονται οι προσπάθειες δημιουργίας ορθών στρατηγικών και μηχανισμών για την εξασφάλιση αποτελεσματικών επενδύσεων. Στην ενότητα 3 παρουσιάζεται αναλυτικότερα η πρόοδος σε βασικούς θεματικούς τομείς. Στην ενότητα 4 παρατίθεται σύνοψη των υπό εξέλιξη εργασιών, οι οποίες θα διασφαλίσουν την άρτια αξιολόγηση της υλοποίησης των πολιτικών.

2.Επισκόπηση των προσπαθειών για τον προγραμματισμό των ΕΔΕΤ και την εκκίνηση των επενδύσεων

Κατά τη διάρκεια του 2014 και του 2015 οι εθνικές και περιφερειακές αρχές είχαν τρεις βασικούς στόχους: α) την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων και την εξασφάλιση της έγκρισης των νέων προγραμμάτων, β) την εκκίνηση των νέων προγραμμάτων και γ) την επιτυχή ολοκλήρωση της υλοποίησης των προγραμμάτων της περιόδου 2007-2013.

Η καθυστερημένη έγκριση του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για την περίοδο 2014-2020 είχε αλυσιδωτές επιπτώσεις στη θέσπιση νομοθεσίας για τη ρύθμιση των ΕΔΕΤ. Η διαδικασία για τη συμφωνία επί των προγραμμάτων της περιόδου 2014-2020, καθώς και τα αναμενόμενα επιτεύγματα των προγραμμάτων αυτών, παρουσιάστηκαν τον Δεκέμβριο του 2015 5 . Έως το τέλος του 2014, εγκρίθηκαν 220 προγράμματα. Ωστόσο, η πλειονότητα των προγραμμάτων –313 προγράμματα– οριστικοποιήθηκαν το 2015, ενώ 181 οριστικοποιήθηκαν μόλις το δεύτερο εξάμηνο. Για τον λόγο αυτό, παρότι τα στοιχεία που υποβλήθηκαν για την πλειονότητα των προγραμμάτων που εγκρίθηκαν το 2015 υποδηλώνουν πρόοδο, πολλά από τα προγράμματα εξακολουθούσαν να βρίσκονται στη διαδικασία της επιλογής των πρώτων τους έργων στο τέλος του 2015.

Η γενιά των προγραμμάτων των ΕΔΕΤ της περιόδου 2014-2020 δίνει μεγαλύτερη έμφαση στα αποτελέσματα, στη διαφάνεια και στη λογοδοσία: έως το 2023 για όλα τα προγράμματα θα υποβάλλονται ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης στις οποίες θα πρέπει να περιλαμβάνεται αναλυτικός ποσοτικός προσδιορισμός της προόδου όσον αφορά τα οικονομικά στοιχεία, τις εκροές και τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Με τον τρόπο αυτό τα προγράμματα εναρμονίζονται σαφώς με την πρωτοβουλία για την εστίαση του προϋπολογισμού της ΕΕ στα αποτελέσματα 6 .

2.1.Επισκόπηση της προόδου υλοποίησης

Η ανοιχτή πλατφόρμα δεδομένων για τα ΕΔΕΤ 7 έχει επικαιροποιηθεί ώστε να παρουσιάζει το ύψος της χρηματοδότησης των έργων που επιλέγονται, τις προβλέψεις και τα επιτεύγματα για τον κοινό δείκτη, όπως υποβλήθηκαν από τα προγράμματα στις ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης του 2016.

2.1.1.Χρηματοοικονομική επισκόπηση

Όσον αφορά τις πληρωμές από την ΕΕ στα κράτη μέλη, έως το τέλος του 2015 καταβλήθηκαν συνολικά 15,4 δισ. EUR. Το ποσό αυτό αντιστοιχούσε στο 13,8 % των αναλήψεων υποχρεώσεων της ΕΕ το 2014 και το 2015 8 και αποτελούνταν κυρίως από προχρηματοδοτήσεις.

Στις ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης του 2016, οι οποίες καλύπτουν τα έτη 2014 και 2015, τα κράτη μέλη ενημερώνουν την Επιτροπή για τα χρηματοδοτικά κονδύλια που χορηγήθηκαν σε έργα τα οποία επελέγησαν για στήριξη. Το συνολικό ποσό των έργων που επελέγησαν για στήριξη ήταν 58,8 δισ. EUR, το οποίο αντιστοιχεί στο 9,2 % του συνολικού όγκου επενδύσεων που έχει προβλεφθεί για την περίοδο 2014-2020. Η συνεισφορά της ΕΕ στα επιλεγμένα έργα εκτιμάται σε 41,8 δισ. EUR. Η ανάλυση του όγκου των επιλεγμένων έργων ανά θεματικό στόχο, όπως κοινοποιήθηκε από τα κράτη μέλη στο τέλος του 2015, παρουσιάζεται στον πίνακα 1 κατωτέρω.

Πίνακας 1: Συνολικό κόστος των έργων που έχουν επιλεγεί ανά θεματικό στόχο (σε εκατ. EUR) και ποσοστό της επιλογής έργων έως το τέλος του 2015

Πηγή: Επιτροπή, με βάση τα στοιχεία που υποβλήθηκαν από τα προγράμματα

Με βάση τα τελευταία χρηματοοικονομικά στοιχεία του φθινοπώρου του 2016, παρατηρείται ραγδαία επιτάχυνση όσον αφορά τον όγκο των επιλεγμένων έργων. Ο συνολικός όγκος χρηματοδότησης των επιλεγμένων έργων υπερδιπλασιάστηκε σε χρονικό διάστημα 9 μηνών, από 58,8 δισ. EUR σε 128,8 δισ. EUR (20,2 % των προβλεπόμενων επενδύσεων).

Τα χρηματοοικονομικά δεδομένα της περιόδου 2014-2015 παρέχουν μια πρώτη εικόνα της αρχικής προόδου. Τα δεδομένα αυτά υποδηλώνουν ότι μέχρι σήμερα η συνολική πρόοδος που έχει συντελεστεί στην πράξη όσον αφορά την επιλογή των έργων είναι σε μεγάλο βαθμό συγκρίσιμη με την κατάσταση που επικρατούσε στο τέλος του 2009 (στο πλαίσιο της περιόδου 2007-2013), όταν η επιλογή των έργων της πολιτικής συνοχής ήταν σε παρόμοιο επίπεδο. Ωστόσο, όπως και τότε, η πρόοδος που έχει συντελεστεί όσον αφορά την επιλογή των έργων και την επίτευξη των στόχων των δεικτών διαφέρει μεταξύ κρατών μελών και μεταξύ προγραμμάτων. Η διαφορά αυτή οφείλεται στα χρονοδιαγράμματα της υποχρέωσης υποβολής εκθέσεων σε συνδυασμό με το γεγονός ότι πολλά προγράμματα εγκρίθηκαν μόλις το 2015 και δεν έχει ακόμη αρχίσει η υλοποίησή τους.

Δεδομένου ότι τα στοιχεία για το 2015 είναι πολύ αποσπασματικά, είναι αδύνατο να αξιοποιηθούν για την εξαγωγή αξιόπιστων συνολικών συμπερασμάτων σχετικά με την επιτυχία ή την πιθανή επιτυχία της έναρξης του προγραμματισμού στα κράτη μέλη. Τα στοιχεία για το 2015 είναι σαφές ότι δεν είναι αντιπροσωπευτικά της δραστηριότητας ολόκληρου του έτους. Τα στοιχεία έως το τέλος του 2016 θα παράσχουν μια πιο αντιπροσωπευτική εικόνα για την πρόοδο των δραστηριοτήτων υλοποίησης. Τα στοιχεία αυτά θα καλύπτουν τις δραστηριότητες που συντελέστηκαν στο σύνολο του έτους ή στο μεγαλύτερο μέρος του έτους και θα αφορούν την επιλογή έργων, τις δαπάνες και την απόδοση πραγματικών οφελών.

Στα παραρτήματα 1.1 και 1.2 παρουσιάζεται η ανάλυση ανά ταμείο του όγκου επιλεγμένων έργων με βάση τα στοιχεία του τέλους του 2015 και του φθινοπώρου του 2016 αντίστοιχα. Στα παραρτήματα 2.1 και 2.2. παρουσιάζονται τα ίδια χρηματοοικονομικά στοιχεία, όπως υποβλήθηκαν από κάθε κράτος μέλος. Είναι ήδη προφανές από τη σύγκριση των δύο πινάκων ότι η αρχική υλοποίηση παρουσιάζει δυναμικές τάσεις και, με βάση τα στοιχεία του φθινοπώρου του 2016, τα ποσοστά επιλογής έργων είναι περισσότερο ομοιογενή μεταξύ των κρατών μελών και των θεματικών στόχων. Παρότι η Επιτροπή έχει επίγνωση της ανεπαρκούς υποβολής στοιχείων για την επιλογή έργων σε ορισμένα προγράμματα μέχρι το φθινόπωρο του 2016, στα πλέον πρόσφατα δεδομένα εντοπίζονται επίσης ενδείξεις αργής προόδου σε συγκεκριμένους τομείς.

2.1.2.Πορεία επίτευξης των στόχων των προγραμμάτων

Οι ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης του 2016 παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την πρόοδο που έχει επιτευχθεί ως προς την επίτευξη των στόχων των προγραμμάτων. Η πρόοδος υπολογίζεται με βάση τον αριθμό των επιλεγμένων έργων και την αναμενόμενη συνεισφορά τους στους εν λόγω στόχους.

Έως το τέλος του 2015, τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες είχαν επιλέξει 989 000 έργα, τα οποία περιλάμβαναν από επενδύσεις σε μεγάλες υποδομές έως μεμονωμένη στήριξη σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Τα βασικά αριθμητικά στοιχεία που υποβλήθηκαν έως το τέλος του 2015 σχετικά με τις διάφορες μετρήσεις των επιδόσεων των προγραμμάτων είναι τα εξής:

-Όλα τα ΕΔΕΤ χρηματοδοτούν μέχρι στιγμής έργα, στηρίζοντας τις 274 000 εταιρείες που υλοποιούν τα επιλεγμένα έργα.

-2,7 εκατομμύρια συμμετέχοντες έχουν επωφεληθεί από έργα τα οποία λαμβάνουν στήριξη από τα ΕΔΕΤ.

-11,1 εκατομμύρια εκτάρια γεωργικής γης ή το 6 % της χρησιμοποιούμενης γεωργικής επιφάνειας (ΧΓΕ) έχουν επιλεγεί για στήριξη με σκοπό τη διαχείριση της γης και τη βελτίωση της προστασίας της βιοποικιλότητας.

-Το 24 % του συνολικού αγροτικού πληθυσμού (69 εκατομμύρια κάτοικοι) καλύπτεται από τις επιλεγμένες ομάδες τοπικής δράσης (ΟΤΔ) του προγράμματος LEADER.

-Περισσότερες από το 10 % των ομάδων τοπικής δράσης στον τομέα της αλιείας (ΟΤΔΑ) έχουν αρχίσει να λειτουργούν και έχουν επιλεγεί στρατηγικές τοπικής ανάπτυξης.

2.2.Ανάπτυξη μηχανισμών υλοποίησης προγραμμάτων

Η αποτελεσματικότητα και η ποιότητα των προγραμμάτων βασίζονται σε τρεις πυλώνες: α) αξιόπιστες δομές και διαδικασίες, β) εκπλήρωση των προαπαιτούμενων για την άρση των υφιστάμενων εμποδίων στις επενδύσεις και γ) σαφής εναρμόνιση με τις προτεραιότητες του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

Πρώτον, για την επιτυχή δρομολόγηση ενός προγράμματος στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης οι εθνικές ή περιφερειακές διαχειριστικές αρχές πρέπει να δημιουργήσουν δομές και διαδικασίες του προγράμματος οι οποίες θα εξασφαλίζουν την πραγματοποίηση υγιών και καλής ποιότητας επενδύσεων καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του προγράμματος. Στις βασικές δραστηριότητες περιλαμβάνονται:

ορισμός αρμόδιων αρχών·

κινητοποίηση ενδιαφερόμενων μερών, φορέων υλοποίησης και δυνητικών δικαιούχων·

συγκρότηση επιτροπών παρακολούθησης (επιλογή μελών και καθορισμός κανόνων και διαδικασιών)·

προσαρμογή ή δημιουργία εφαρμογών ΤΠ (συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτρονικής συνοχής για τη διευκόλυνση της επικοινωνίας με τους δικαιούχους) και συστημάτων παρακολούθησης έργου (συμπεριλαμβανομένων σε ορισμένες περιπτώσεις στοιχείων σχετικά με τους επιμέρους συμμετέχοντες)·

καθορισμός κριτηρίων επιλογής και δημοσίευση προκηρύξεων υποβολής προτάσεων για τους διάφορους επενδυτικούς τομείς, με την παροχή επαρκούς χρόνου στους αιτούντες για την κατάρτιση προτάσεων και την υποβολή αιτήσεων, καθώς και αξιολόγηση των αιτήσεων, και στη συνέχεια οριστικοποίηση των προσφορών και συμφωνία επί συγκεκριμένων στοιχείων (δεικτών) για τις επιλεγμένες πράξεις.

Όλα αυτά τα στοιχεία αποτέλεσαν ζήτημα έντονου προβληματισμού για τις αρχές των προγραμμάτων το 2014 και το 2015 και περιγράφονται συχνά στις ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης. Η υλοποίηση των στοιχείων αυτών ήταν μεν σημαντική για την επιτυχημένη έναρξη των προγραμμάτων, αλλά ταυτόχρονα υποστηρίζει τις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες προσπάθειες που απαιτούνται για την εξασφάλιση ποιοτικών επενδύσεων εστιασμένων στα αποτελέσματα, με τη στήριξη πολλαπλών ενδιαφερόμενων μερών σε κάθε πρόγραμμα.

Δεύτερον, τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες πρέπει να πληρούν τα προαπαιτούμενα σχετικά με την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα των επενδύσεων που συγχρηματοδοτούνται από τα ΕΔΕΤ, τις λεγόμενες εκ των προτέρων αιρεσιμότητες.

Κατά την έγκριση των προγραμμάτων πληρούνταν περίπου το 75 % όλων των εκ των προτέρων αιρεσιμοτήτων. Για το εναπομένον ποσοστό η Επιτροπή καθόρισε ειδικά σχέδια δράσης, τα οποία θα πρέπει να ολοκληρωθούν από την πλειονότητα των κρατών μελών έως το τέλος του 2016. Με βάση στοιχεία της 31ης Οκτωβρίου 2016, η Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι το ένα τρίτο των σχεδίων δράσης είχαν ολοκληρωθεί. Σημαντική πρόοδος έχει επίσης σημειωθεί όσον αφορά τα περισσότερα από τα υπόλοιπα σχέδια δράσης. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να συμπεριλάβουν πληροφορίες σχετικά με την ολοκλήρωση των σχεδίων δράσης για τις εκ των προτέρων αιρεσιμότητες στις ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης ή στις εθνικές εκθέσεις προόδου που θα υποβληθούν στα μέσα του 2017.

Την άνοιξη του 2017 θα εκπονηθεί έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής σχετικά με την προστιθέμενη αξία που προσφέρουν οι εκ τρων προτέρων αιρεσιμότητες. Η τελική ανάλυση της εκπλήρωσης των εκ των προτέρων αιρεσιμοτήτων για το σύνολο των ΕΔΕΤ θα υποβληθεί μαζί με τη στρατηγική έκθεση στα τέλη του 2017. Πριν από τα μέσα του 2017 θα υποβληθεί ανακοίνωση σχετικά με την έξυπνη εξειδίκευση (εκ των προτέρων αιρεσιμότητα 1.1) στην οποία θα παρουσιάζονται τα επιτεύγματα, οι προκλήσεις και τα δίδάγματα που αποκομίστηκαν, καθώς και οι μελλοντικές ενέργειες που θα αναλάβει η Επιτροπή για να βοηθήσει τις περισσότερες από 120 εθνικές και περιφερειακές στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης να παράγουν αποτελέσματα όσον αφορά την βασιζόμενη στην καινοτομία ανάπτυξη και απασχόληση. Ειδικότερα, η ανακοίνωση θα περιγράφει με ποιο τρόπο οι στρατηγικές αυτές μπορούν να συνδυάσουν μια εδαφική προσέγγιση «εκ των κάτω προς τα άνω» με τις προτεραιότητες και της πολιτικές της Επιτροπής και να προαγάγουν συνέργειες μεταξύ των ταμείων της ΕΕ που υπόκεινται σε άμεση διαχείριση και αυτών που υπόκεινται σε επιμερισμένη διαχείριση για την υποστήριξη της καινοτομίας, της έρευνας και της ανταγωνιστικότητας.

Τρίτον, όσον αφορά την ισχυρότερη σύνδεση με την οικονομική διακυβέρνηση της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, περισσότερες από τα δύο τρίτα των ειδικών ανά χώρα συστάσεων του 2014 ήταν συναφείς με τις επενδύσεις των ΕΔΕΤ (ιδιαίτερα για τα ΕΤΠΑ και ΕΚΤ) και έχουν ως εκ τούτου ενσωματωθεί στις προτεραιότητες των προγραμμάτων των κρατών μελών. Τα προγράμματα καλύπτουν μεταρρυθμίσεις σε έξι βασικούς τομείς: έρευνα και καινοτομία, ενέργεια και μεταφορές, υγειονομική περίθαλψη, συμμετοχή στην αγορά εργασίας, εκπαίδευση, κοινωνική ένταξη και μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης. Η Επιτροπή θα ολοκληρώσει την άνοιξη του 2017 τη μελέτη σχετικά με τη στήριξη των ΕΔΕΤ για την εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στα κράτη μέλη («Support of ESI Funds to the implementation of the Country Specific Recommendations and to structural reforms in Member States»). Θα αναλύσει τον τρόπο με τον οποίο οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις για τις επενδύσεις των ετών που προηγήθηκαν της έγκρισης του προγράμματος ελήφθησαν υπόψη στα προγράμματα που χρηματοδοτούνται από τα ΕΔΕΤ. Στις εθνικές εκθέσεις προόδου που πρέπει να υποβληθούν το 2017 θα περιλαμβάνονται επίσης πληροφορίες και αξιολόγηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο τα προγράμματα συμβάλλουν στην αναπτυξιακή στρατηγική της Ένωσης και στις σχετικές εθνικές ανά χώρα συστάσεις.

3.Επισκόπηση υλοποίησης ανά βασικό θέμα

Ο όγκος των προβλεπόμενων επενδύσεων και των αναμενόμενων επιτευγμάτων για τα ΕΔΕΤ παρουσιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2015 10 . Η παρούσα έκθεση παρέχει επισκόπηση της αρχικής προόδου ως προς την υλοποίηση των προγραμμάτων το 2014 και το 2015, όσον αφορά τον όγκο χρηματοδότησης των επιλεγμένων έργων και την πρόοδο που συντελέστηκε στη σύναψη συμβάσεων και στην επίτευξη κοινών επιδόσεων και αποτελεσμάτων με επίκεντρο τα περιεχόμενα των ετήσιων εκθέσεων υλοποίησης των προγραμμάτων του 2016.

Στον πίνακα 1 ανωτέρω παρέχεται επισκόπηση των στοιχείων για τον όγκο χρηματοδότησης και τα ποσοστά επιλογής έργων που υποβλήθηκαν ανά θεματικό στόχο στο τέλος του 2015 για τα ΕΔΕΤ. Όσον αφορά τους δείκτες η παρούσα έκθεση βασίζεται τόσο στις προβλέψεις σχετικά με τη συνεισφορά που αναμένεται από τα επιλεγμένα έργα όσο και στα επιτεύγματα που αναφέρθηκαν βάσει των κοινών δεικτών για κάθε ταμείο. Παρέχονται επίσης παραδείγματα έργων που λαμβάνουν ήδη στήριξη.

3.1.Ανταγωνιστικότητα της Ε&Κ, των ΤΠΕ και των ΜΜΕ

Συνολικά, στον τομέα αυτόν η επενδυτική στήριξη ανέρχεται σε 181 δισ. EUR και προέρχεται κυρίως από το ΕΤΠΑ και το ΕΓΤΑΑ. Τα έργα που επελέγησαν αντιστοιχούν περίπου στο 7 % του ποσού αυτού (περισσότερα από 11,5 δισ. EUR 11 ) και πολλά είχαν ήδη εισέλθει στο στάδιο της υλοποίησης στο τέλος του 2015.

Το ποσό των 3,4 δισ. EUR που διατέθηκε σε συγκεκριμένα έργα έρευνας και καινοτομίας στο πλαίσιο των ΕΤΠΑ και ΕΓΤΑΑ αντιστοιχεί στο 5,7 % του συνόλου των επενδύσεων που έχουν προβλεφθεί για την περίοδο 2014-2020. Έως το τέλος του 2015, είχε προβλεφθεί ότι 19 000 εταιρείες θα επωφελούνταν από επιλεγμένα καθεστώτα του ΕΤΠΑ για την προώθηση της συνεργασίας με ερευνητικά ιδρύματα (15 % του στόχου), ενώ 5 000 ερευνητές προβλέπεται να επωφεληθούν από βελτιωμένες υποδομές έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (7 % του στόχου).

Περίπου 200 επιχειρησιακές ομάδες έχουν ήδη συσταθεί στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής σύμπραξης καινοτομίας για την παραγωγικότητα και τη βιωσιμότητα στη γεωργία (ΕΣΚ-AGRI). Τα έργα αυτά που χρηματοδοτούνται από το ΕΓΤΑΑ αποσκοπούν στην προώθηση καινοτόμων λύσεων για έναν ανταγωνιστικό και βιώσιμο κλάδο της γεωργίας και της δασοκομίας.

Τα 373 εκατ. EUR που διατέθηκαν σε έργα στο πλαίσιο των θεμάτων ψηφιακής οικονομίας στο τέλος του 2015 αντιστοιχούσαν στο 4 % των συνολικών προβλεπόμενων επενδύσεων. Για το ΕΤΠΑ η δραστηριότητα αυτή συνδέεται κυρίως με την επιλογή έργων σε EE, FI, FR, IT, PL SE και SK. Οι περισσότερες δραστηριότητες που έχουν επιλεγεί μέχρι στιγμής δεν συνδέονται με τους κοινούς δείκτες του ταμείου που διατίθενται στο πλαίσιο του θέματος αυτού.

Στη συνέχεια παρατίθενται ορισμένα παραδείγματα αρχικής προόδου.

Η ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ αποτελεί προτεραιότητα στο πλαίσιο των προγραμμάτων των ΕΤΠΑ, ΕΓΤΑΑ και ΕΤΘΑ. Χορηγήθηκε στήριξη από την ΕΕ ύψους 7,5 δισ. EUR σε συγκεκριμένα έργα έως το τέλος του 2015 (8,9 % των συνολικών προβλεπόμενων επενδύσεων).

Η χρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ χορηγήθηκε σε έργα που παρέχουν στήριξη σε 113 000 ΜΜΕ. Οκτώ κράτη μέλη (DE, ES, FI, FR, IE, PT, SE, UK) και διάφορα προγράμματα του Interreg παρέχουν το 95 % των προβλέψεων αυτών· 85 000 από τις εταιρείες αυτές θα λάβουν στήριξη μέσω παροχής συμβουλών· προβλέπεται η δημιουργία 25 000 νεοσύστατων επιχειρήσεων. Στο αρχικό αυτό στάδιο αναμένεται να δημιουργηθούν άμεσα 65 000 θέσεις εργασίας σε εταιρείες που λαμβάνουν στήριξη.

Περισσότερες από 30 000 γεωργικές εκμεταλλεύσεις επελέγησαν για επενδυτικές πράξεις με σκοπό τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας (9 % του συνολικού στόχου). Επελέγησαν 10 000 γεωργοί για να λάβουν στήριξη και να συμμετάσχουν σε συστήματα ποιότητας (8 % του στόχου).

Περίπου το 80 % των έργων του ΕΤΘΑ που προβλέπονται για το σύνολο της περιόδου αποσκοπούν στην ενίσχυση των ΜΜΕ και την αύξηση της ανταγωνιστικότητας του στόλου και των επιχειρήσεων υδατοκαλλιέργειας. Η πρόοδος κατά την έναρξη της υλοποίησης είναι σχετικά αργή, καθώς μόλις το 10 % των έργων που είχαν επιλεγεί έως το τέλος του 2015 εστιάζουν στην ανάπτυξη των ΜΜΕ.

3.2.Οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, κλιματική αλλαγή, περιβάλλον και δίκτυα μεταφορών και ενέργειας

Τα ΕΔΕΤ επενδύουν περισσότερα από 260 δισ. EUR σε τομείς που άπτονται της βιώσιμης ανάπτυξης. Στο τέλος του 2015, περισσότερα από 20 δισ. EUR 12 είχαν ήδη διατεθεί σε συγκεκριμένα έργα, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 9 % του συνολικού ποσού (κυμαίνεται από 4,3 % έως 10,5 %) από όλα τα ταμεία που συνεισφέρουν άμεσα (ΕΤΠΑ, ΤΣ, ΕΓΤΑΑ και ΕΤΘΑ) 13 .

Όσον αφορά τις προτεραιότητες της οικονομίας χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα παρασχέθηκε στήριξη ύψους 2,3 δισ. EUR (4,3 % των προβλεπόμενων επενδύσεων). Η προβλεπόμενη κάλυψη 1 εκατομμυρίου εκταρίων γεωργικής ή δασικής γης μέσω επιλεγμένων έργων του ΕΓΤΑΑ για δράσεις παγίδευσης του άνθρακα ή διατήρησης [25 % του συνολικού στόχου που αντιστοιχεί στο 2,4 % της συνολικής χρησιμοποιούμενης γεωργικής επιφάνειας (ΧΓΕ)] και 1,6 εκατομμυρίων εκταρίων γεωργικής γης υπόκειται σε συμβάσεις διαχείρισης με σκοπό τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και αμμωνίας (31 % του στόχου που αντιστοιχεί στο 3 % της συνολικής ΧΓΕ).

Όσον αφορά το κλίμα και την πρόληψη των κινδύνων, βάσει των στοιχείων που υποβλήθηκαν, έχουν επιλεγεί έργα ύψους 6,6 δισ. EUR (17,3 % των συνολικών προβλεπόμενων επενδύσεων). Το ΕΓΤΑΑ μέχρι στιγμής έχει παράσχει στήριξη σε 11,1 εκατομμύρια εκτάρια γεωργικής γης για ειδική διαχείριση της γης με σκοπό την καλύτερη προστασία της βιοποικιλότητας (36 % των καλλιεργούμενων εκτάσεων που θα λάβουν στήριξη), και 1,6 εκατομμύρια εκτάρια έλαβαν στήριξη για τη μετατροπή/τη διατήρηση βιολογικών καλλιεργειών (15,7 % των καλλιεργούμενων εκτάσεων που θα λάβουν στήριξη).

Όσον αφορά τις προτεραιότητες για το περιβάλλον και την αποδοτικότητα των πόρων διατέθηκαν συνολικές επενδύσεις 7,6 δισ. EUR σε έργα (10,5 % των συνολικών προβλεπόμενων επενδύσεων). Σε αυτά περιλαμβάνονται επιλεγμένα έργα του ΕΓΤΑΑ συνολικής δημόσιας δαπάνης άνω των 420 εκατ. για την επίτευξη στόχων σχετικά με την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, την αποδοτική χρήση των υδάτων και την ενεργειακή απόδοση. Στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ και του ΤΣ δεν έχουν αναφερθεί ακόμη σημαντικές τιμές για τους κοινούς δείκτες που μετρούν την ικανότητα ανακύκλωσης αποβλήτων, τη βελτίωση της επεξεργασίας των λυμάτων ή τη βελτίωση των συστημάτων υδροδότησης, παρότι για ορισμένα προγράμματα υποβλήθηκαν τιμές για συγκεκριμένους δείκτες. Περίπου το 90 % όλων των έργων που επελέγησαν για στήριξη από το ΕΤΘΑ έως το τέλος του 2015 προωθούν την αποδοτική χρήση των πόρων και την προστασία του περιβάλλοντος. Τα περισσότερα από τα έργα αυτά αποσκοπούν στην προστασία και την αποκατάσταση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας καθώς αυξάνουν σε μεγάλο βαθμό τον φυσικό έλεγχο των εκφορτώσεων και μειώνουν τον όγκο των ανεπιθύμητων αλιευμάτων στηρίζοντας έτσι την εφαρμογή της κοινής αλιευτικής πολιτικής.

Όσον αφορά τις επενδύσεις σε στρατηγικά δίκτυα, έχουν προβλεφθεί σημαντικές επενδύσεις στο ΔΕΔ-Μ και σε άλλους τομείς των μεταφορών στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ και του Ταμείου Συνοχής. Το σύνολο των έργων που είχαν επιλεγεί έως το τέλος του 2015 ανέρχεται σε 4,1 δισ. EUR (6,2 % των προβλεπόμενων επενδύσεων). Στην περίπτωση των έργων μεταφορών τα περισσότερο αξιοσημείωτα παραδείγματα έργων που επελέγησαν είναι τα εξής:

3.3.Απασχόληση, κοινωνική ένταξη και εκπαίδευση

Για τον τομέα αυτό έχει προβλεφθεί η παροχή στήριξης άνω των 168 δισ. EUR, κυρίως από το ΕΚΤ, αλλά και με επενδύσεις από το ΕΤΠΑ, το ΕΓΤΑΑ και το ΕΤΘΑ. Έως το τέλος του 2015 είχαν επιλεγεί έργα η αξία των οποίων υπερβαίνει το 12 % του ποσού αυτού (περισσότερα από 11,5 εκατ. EUR 15 ) και πολλά είχαν ήδη παράσχει στήριξη σε άτομα.

Το ΕΚΤ είναι το βασικό ενωσιακό ταμείο που επενδύει στην απασχόληση, την κοινωνική ένταξη και την εκπαίδευση, παράλληλα με την ΠΑΝ, το ΕΤΠΑ, το ΕΓΤΑΑ και το ΕΤΘΑ.

Συνολικά, από την εκτέλεση του ΕΚΤ έως το τέλος του 2015 προκύπτει μέσο ποσοστό επιλογής έργων του ΕΚΤ της τάξης του 13,3 %, το οποίο προλειαίνει το έδαφος για ισχυρή συνεισφορά των ΕΔΕΤ στους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» στους τομείς αυτούς. Η ανάλυση του ποσοστού επιλογής έργων ανά θεματικό στόχο για το σύνολο των ΕΔΕΤ παρουσιάζεται στον πίνακα 1 ανωτέρω.

Συνολικά, οι δράσεις στο πλαίσιο του ΕΚΤ και της ΠΑΝ είχαν τα εξής αποτελέσματα:

2,7 εκατομμύρια συμμετέχοντες 16 , συμπεριλαμβανομένων 1, 6 εκατομμυρίων ανέργων και 700 000 ανενεργών ατόμων·

από τους συμμετέχοντες αυτούς, 235 000 βρήκαν απασχόληση ως αποτέλεσμα της στήριξης του ΕΚΤ ή της ΠΑΝ, 181 000 απέκτησαν προσόν ως αποτέλεσμα της στήριξης του ΕΚΤ ή της ΠΑΝ·

100 000 συμμετέχοντες ξεκίνησαν να παρακολουθούν πρόγραμμα εκπαίδευσης ή κατάρτισης χάρη στη στήριξη του ΕΚΤ ή της ΠΑΝ·

275 000 άτομα από μειονεκτούσες ομάδες που συμμετείχαν σε δραστηριότητες χρηματοδοτούμενες από το ΕΚΤ ή την ΠΑΝ ξεκίνησαν να αναζητούν θέση εργασίας, να παρακολουθούν προγράμματα εκπαίδευσης /κατάρτισης, απέκτησαν ένα προσόν ή εισήλθαν στην αγορά εργασίας, μεταξύ άλλων ως αυτοαπασχολούμενοι.

Η υλοποίηση δραστηριοτήτων στον τομέα της απασχόλησης (ΘΣ8) συνεχιζόταν σε όλα τα κράτη μέλη έως το τέλος του 2015, αλλά σε διαφορετικούς βαθμούς όσον αφορά τις διάφορες επενδυτικές προτεραιότητες. Οι παρεμβάσεις του ΕΚΤ που αποσκοπούν στην αύξηση της πρόσβασης στην αγορά εργασίας καλύπτουν ήδη επαρκώς τους ανέργους (1,1 εκατομμύρια) και τα ανενεργά άτομα (230 000). Όσον αφορά την υλοποίηση των δραστηριοτήτων για τους αυτοαπασχολούμενους και για την ενεργό και υγιή γήρανση εντοπίστηκαν ορισμένες καθυστερήσεις κατά την έναρξη.

Η κοινωνική ένταξη (ΘΣ9) αποτελεί τον δεύτερο τομέα, μετά τον ΘΣ10 για την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση, στον οποίο παρατηρείται η πιο αξιοσημείωτη πρόοδος για το ΕΚΤ. Τα πρώτα στοιχεία όσον αφορά την υλοποίηση είναι ελπιδοφόρα. Από 631 000 συμμετέχοντες του ΕΚΤ, ποσοστό 39,8 % προέρχονταν από νοικοκυριά ανέργων και ποσοστό 32,1 % ήταν μετανάστες, αλλοδαπής καταγωγής ή ανήκαν σε μειονότητα – γεγονός που καταδεικνύει ότι δίνεται έμφαση σε αυτούς που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από στήριξη. 55 000 συμμετέχοντες έχουν ήδη βρει θέση εργασίας.

Η πρόοδος στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ έως το τέλος του 2015 για τη στήριξη των υποδομών υγείας ήταν ελάχιστη. Η στήριξη σε επιλεγμένες ολοκληρωμένες στρατηγικές αστικής ανάπτυξης καλύπτουν 1,7 εκατομμύρια άτομα (5 % του στόχου που έχει τεθεί).

Οι επενδύσεις στην εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση (ΘΣ10) παρουσίασαν επίσης σημαντική πρόοδο υλοποίησης με 539 000 συμμετέχοντες, από τους οποίους τουλάχιστον το 47 % ήταν απόφοιτοι πρωτοβάθμιας και κατώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και 83 000 συμμετέχοντες είχαν ήδη αποκτήσει κάποιο προσόν χάρη στη στήριξη του ΕΚΤ έως το τέλος του 2015.

3.4.Ενίσχυση της θεσμικής ικανότητας και της αποτελεσματικής δημόσιας διοίκησης

Συνολικά έχει προγραμματιστεί η διάθεση 6 δισ. EUR για τη στήριξη της ενίσχυσης της θεσμικής ικανότητας και της αποτελεσματικής δημόσιας διοίκησης κυρίως από το ΕΚΤ, καθώς και από το ΕΤΠΑ. Έως το τέλος του 2015 είχε διατεθεί σε έργα ποσοστό άνω του 11 % του συνολικού προϋπολογισμού.

Η συνολική αξία των δραστηριοτήτων που είχαν επιλεγεί έως το τέλος του 2015 ανέρχεται σε 680 εκατ. EUR. Τα έργα υλοποιούνται σε BG, EE, FR, HR, IT, PL και στο πλαίσιο του Interreg. Το ΕΚΤ έχει παράσχει στήριξη σε 97 000 μέλη του προσωπικού της δημόσιας διοίκησης και τα κράτη μέλη έχουν αναφέρει 31 έργα που αφορούν τη δημόσια διοίκηση ή τις δημόσιες υπηρεσίες σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο. Βάσει της προβλεπόμενης στήριξης από το ΕΤΠΑ, τα προγράμματα Interreg έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά την επιλογή έργων προς στήριξη.

3.5.Πρόοδος όσον αφορά την υλοποίηση των μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής

Οι ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης για το 2016 περιελάμβαναν επίσης την πρώτη αναλυτική αναφορά σχετικά με τα μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής έως τα τέλη του 2015. Η γενική εικόνα είναι θετική καθώς 21 κράτη μέλη αναφέρουν πρόοδο όσον αφορά τα μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής. Ο συνολικός όγκος των συνεισφορών του προγράμματος που έχουν δεσμευτεί για τα μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής ανέρχονται στα 5 737 εκατ. EUR (εκ των οποίων 5 163 εκατ. EUR από τα ΕΔΕΤ). Το 20% περίπου των ποσών που έχουν δεσμευτεί έχουν καταβληθεί στα μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής (σχεδόν αποκλειστικά στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ και του Ταμείου Συνοχής). Παρατηρούνται σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής σε αυτό το πρώιμο στάδιο, με ορισμένες χώρες να λαμβάνουν μέτρα για να ολοκληρώσουν τις εκ των προτέρων αξιολογήσεις ενώ σε άλλες τα μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής έχουν ήδη επιτύχει συγκεκριμένα αποτελέσματα όσον αφορά τη μόχλευση και τους πόρους που διατίθενται για περαιτέρω επενδύσεις).

Η πρόοδος που είχε σημειωθεί έως το τέλος του 2015 ανά ταμείο και ανά θέμα παρουσιάστηκε στις περιλήψεις των δεδομένων που δημοσίευσε η Επιτροπή στις 30 Νοεμβρίου 2016 18 .

3.6.Interreg

Τα προγράμματα Interreg που χρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ και εμπίπτουν στον στόχο εδαφικής συνεργασίας είχαν παραγάγει όγκο χρηματοδότησης επιλεγμένων έργων ύψους 900 εκατ. EUR έως το τέλος του 2015 (7,4 % των προβλεπόμενων επενδύσεων). Η πρόοδος που έχει συντελεστεί μέχρι στιγμής στο πλαίσιο του INTERREG αποτυπώνεται στους συγκεντρωτικούς δείκτες (βλέπε ανωτέρω), σε ορισμένα από τα παραδείγματα που παρέχονται στα βασικά θέματα επενδύσεων και στη σελίδα «country» του Interreg στην ανοιχτή πλατφόρμα δεδομένων για τα ΕΔΕΤ.

4.Ενίσχυση της αξιολόγησης των προγραμμάτων

Για την περίοδο 2014-2020 δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην ανάγκη αξιολόγησης των αποτελεσμάτων των πολιτικών που συγχρηματοδοτούνται μέσω των προγραμμάτων των ΕΔΕΤ. Τα προγράμματα ορίζουν στόχους που είναι συγκεκριμένοι και πλαισιώνουν την αλλαγή που επιδιώκεται με τις επενδύσεις. Οι αξιολογήσεις είναι ουσιώδεις προκειμένου να επιβεβαιωθεί αν πραγματοποιούνται οι αλλαγές αυτές και αν οι συνεισφορές των προγραμμάτων συμβάλλουν στην επίτευξη των ειδικών τους στόχων.

Έως το τέλος του 2015 οι αξιολογήσεις των αποτελεσμάτων και του αντίκτυπου για την περίοδο 2014-2020 ήταν ελάχιστες, κυρίως λόγω του ανεπαρκούς όγκου ολοκληρωμένων έργων. Η βασική εξαίρεση αφορά την πρωτοβουλία για την απασχόληση των νέων, για την οποία έως τον Ιούνιο του 2016 είχαν ολοκληρωθεί 19 εθνικές αξιολογήσεις. Οι μελέτες και οι αξιολογήσεις που διενεργήθηκαν από τα προγράμματα κατά την περίοδο 2014-2015 επικεντρώθηκαν στην εκ των υστέρων αξιολόγηση των προγραμμάτων της περιόδου 2007-2013 και σε ζητήματα υλοποίησης που αφορούν την περίοδο 2014-2020. Σύμφωνα με τα σχέδια αξιολόγησης το πρότυπο αυτό είναι πιθανό να ακολουθηθεί και το 2016 και το 2017.

Παρότι οι αξιολογήσεις που όντως διενεργήθηκαν ήταν ευλόγως πολύ λίγες σε αριθμό, στο πλαίσιο των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής δρομολογήθηκε η κατάρτιση σχεδίων αξιολόγησης σύμφωνα με τις υποχρεώσεις της περιόδου 2014-2020. Ενώ για το ΕΓΤΑΑ και το ΕΤΘΑ εγκρίθηκαν σχέδια αξιολόγησης στο πλαίσιο των επιχειρησιακών προγραμμάτων, για τα κονδύλια της πολιτικής συνοχής πρέπει να καταρτίζονται σχέδια αξιολόγησης εντός 12 μηνών από την έγκριση του προγράμματος. Για την εκπλήρωση της υποχρέωσης αυτής, έχουν ήδη καταρτιστεί σε μεγάλο βαθμό σχέδια αξιολόγησης. Η Επιτροπή εξέτασε τα σχέδια αξιολόγησης που έλαβε έως τις 30 Ιουνίου 2016 τα οποία επιβεβαιώνουν ότι βρίσκονται υπό εξέλιξη πρωτοφανείς εργασίες στο πλαίσιο των προγραμμάτων ώστε να εξασφαλιστεί περισσότερο αξιόπιστη αξιολόγηση της υλοποίησης και των επιτευγμάτων.

Τα σχέδια αξιολόγησης είναι σαφή όσον αφορά τη διαχείριση της αξιολόγησης και την κοινοποίηση των αποτελεσμάτων. Παρουσιάζουν ωστόσο ορισμένες ελλείψεις όσον αφορά τον σχεδιασμό, τις μεθόδους αξιολόγησης, καθώς και τη διαθεσιμότητα των δεδομένων και τα συστήματα. Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα σχέδια των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής θα πρέπει να επανεξετάζονται σε τακτική βάση και ότι θα πρέπει να υπάρξουν και άλλες βελτιώσεις, οι οποίες κυρίως θα επικεντρωθούν στις πτυχές εκείνες που απαιτούν πιο εξειδικευμένη εμπειρογνωσία για τον σχεδιασμό και την εκτέλεση των αξιολογήσεων, στην καθιέρωση του αριθμού των αξιολογήσεων και στην παροχή στοιχείων που θα αποδεικνύουν τον αντίκτυπο νωρίτερα από ό,τι προβλέπεται επί του παρόντος σε ορισμένες περιπτώσεις προκειμένου να ενημερώνονται οι φορείς χάραξης πολιτικής.

Σε χωριστό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής 19 παρέχεται λεπτομερής επισκόπηση των αξιολογήσεων που έχουν διαβιβαστεί μέχρι σήμερα και των προσπαθειών αξιολόγησης που έχουν προγραμματιστεί για την περίοδο 2014-2020. Περιγράφονται επίσης τα διαφορετικά είδη εργασιών που εκτελεί η Επιτροπή για τη στήριξη του έργου των προγραμμάτων (δικτύωση, καθοδήγηση, γραφεία υποστήριξης κ.λπ.) και τις εργασίες αξιολόγησης που έχουν προγραμματιστεί από την Επιτροπή για τα επόμενα έτη.

Στο πλαίσιο χωριστών εργασιών, οι εκ των υστέρων αξιολογήσεις στις οποίες προέβη η ίδια η Επιτροπή για την περίοδο 2007-2013 έχουν ολοκληρωθεί ή θα ολοκληρωθούν σύντομα 20 .

5.Συμπεράσματα

Τα προγράμματα των ΕΔΕΤ αποτελούν σημαντικό επενδυτικό μέσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κάθε περιφέρεια και κάθε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης επωφελείται από την πολιτική αυτή. Το ενισχυμένο νομικό της πλαίσιο για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 επιφέρει σημαντικές καινοτομίες στις ασκούμενες πολιτικές, οι οποίες υποστηρίζουν την πρωτοβουλία για έναν προϋπολογισμό της ΕΕ προσανατολισμένο στα αποτελέσματα. Στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης έχουν θεσπιστεί μια σειρά από σύγχρονα στοιχεία για την εξασφάλιση επενδύσεων υψηλής ποιότητας. Για να τεθεί σε εφαρμογή η φιλόδοξη αυτή νέα προσέγγιση στα κράτη μέλη και στις περιφέρειες απαιτήθηκε χρόνος και πόροι στη φάση της εκκίνησης καθώς έπρεπε να διασφαλιστεί ότι υπάρχουν οι απαραίτητες προϋποθέσεις για την πραγματοποίηση αποδοτικών δαπανών. Η διαδικασία αυτή συνέπεσε με την προσπάθεια ολοκλήρωσης των προγραμμάτων της περιόδου 2007-2013 προκειμένου να αξιοποιηθούν πλήρως οι επενδυτικές ευκαιρίες που παρείχαν τα εν λόγω προγράμματα.

Είναι πλέον επιτακτική ανάγκη η επίσπευση της υλοποίησης των νέων προγραμμάτων σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Συγκεκριμένα, η επιλογή έργων καλής ποιότητας και η αποτελεσματική τους υλοποίηση πρέπει να επιταχυνθούν ώστε να εκπληρωθούν οι επενδυτικές φιλοδοξίες και να επιτευχθούν τα αναμενόμενα κοινωνικοοικονομικά οφέλη για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις της ΕΕ. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να υποβάλλουν στην Επιτροπή αποδεικτικά στοιχεία των δαπανών που πραγματοποιούν πιο έγκαιρα ώστε να καθίσταται δυνατή η ορθή εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ.

Η επιλογή των έργων και οι επιτόπιες δαπάνες παρέχουν πιο ακριβή εικόνα για την υλοποίηση από ό,τι η εκτέλεση πληρωμών της ΕΕ. Τα στοιχεία από τη χρηματοοικονομική παρακολούθηση του 2016 καταδεικνύουν ότι η υλοποίηση έχει ήδη αρχίσει να επιταχύνεται, καθώς έως το φθινόπωρο του 2016 είχαν διατεθεί σε συγκεκριμένα έργα 12883 δισ. EUR επενδύσεων –20,2 % του συνόλου της περιόδου– έναντι ποσού 58,8 δισ. EUR στο τέλος του 2015. Από αυτά τα πιο πρόσφατα δεδομένα καταδεικνύεται περισσότερο ομοιογενής πρόοδος στα περισσότερα κράτη μέλη και στα περισσότερα θέματα. Η εξέλιξη των τάσεων αυτών θα αξιολογηθεί περαιτέρω στο πλαίσιο του κύκλου υποβολής εκθέσεων του 2017.

Ο κύκλος υποβολής εκθέσεων για τα προγράμματα στο μέσον του 2017, ο οποίος περιλαμβάνει ολοκληρωμένες εκθέσεις προγραμμάτων έως τον Ιούνιο του 2017 και εθνικές εκθέσεις προόδου έως το τέλος Αυγούστου 2017, θα παράσχουν πληρέστερη εικόνα της υλοποίησης, της προόδου όσον αφορά την επίτευξη των επενδυτικών στόχων και των στόχων πολιτικής ενώ θα έχει ως αποτέλεσμα την υποβολή ποιοτικότερων στοιχείων. Συγκεκριμένα, οι εκθέσεις αυτές θα περιλαμβάνουν περισσότερες πληροφορίες και θα αξιολογούν την υλοποίηση με βάση έναν κατάλογο στρατηγικών θεμάτων 21 που θα περιλαμβάνει μεταξύ άλλων:

αξιολόγηση της συνεισφοράς στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», των αποστολών του κάθε ταμείου, συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής των σχετικών ειδικών ανά χώρα συστάσεων βάσει του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου·

μια πρώτη έκθεση προόδου σχετικά με τα χρηματοοικονομικά και τα απτά ορόσημα βάσει των πλαισίων επιδόσεων που θα χρησιμοποιηθούν για τη χορήγηση του αποθεματικού επιδόσεων το 2019·

απολογισμός σχετικά με την ολοκλήρωση των σχεδίων δράσης που συνδέονται με τις εκ των προτέρων αιρεσιμότητες που εκκρεμούν (σε περίπτωση μη ολοκλήρωσης των σχεδίων δράσης για την εκπλήρωση των εκ των προτέρων αιρεσιμοτήτων η Επιτροπή μπορεί να αναστείλει τις πληρωμές για το εκάστοτε πρόγραμμα ή τα εκάστοτε προγράμματα το 2017)·

εφαρμογή μηχανισμών για τη διασφάλιση του συντονισμού μεταξύ των ΕΔΕΤ και άλλων ενωσιακών και εθνικών χρηματοδοτικών μέσων και με την ΕΤΕπ (ώστε να συμπεριληφθούν συνέργειες και συμπληρωματικότητα με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων).

Οι εκθέσεις αυτές από τα κράτη μέλη θα συνδυαστούν από την Επιτροπή σε μια στρατηγική έκθεση έως το τέλος του 2017.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

Παράρτημα 1.1: ΕΔΕΤ - δημοσιονομική εκτέλεση ανά θεματικό στόχο βάσει των στοιχείων που υποβλήθηκαν από τα προγράμματα (επιλογή έργων)
31 Δεκεμβρίου 2015 (σε εκατ. EUR)

Πηγή: Επιτροπή, με βάση τα στοιχεία που υποβλήθηκαν από τα προγράμματα

Παράρτημα 1.2: ΕΔΕΤ - δημοσιονομική εκτέλεση ανά θεματικό στόχο βάσει των στοιχείων που υποβλήθηκαν από τα προγράμματα (επιλογή έργων)
Φθινόπωρο 2016 (σε εκατ. EUR)

Πηγή: Επιτροπή, με βάση τα στοιχεία που υποβλήθηκαν από τα προγράμματα    Σημειώσεις:    (1) Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την πηγή των στοιχείων αυτών βλέπε τις υποσημειώσεις στο παράρτημα 2.2    
       (2) Ειδική υποβολή εκθέσεων από τα προγράμματα του ΕΤΘΑ έως το τέλος Οκτωβρίου 2016.

Παράρτημα 2.1: ΕΔΕΤ - δημοσιονομική εκτέλεση ανά κράτος μέλος βάσει των στοιχείων που υποβλήθηκαν από τα προγράμματα (επιλογή έργων) – 31 Δεκεμβρίου 2015 (σε εκατ. EUR)

Πηγή: Επιτροπή, με βάση τα στοιχεία που υποβλήθηκαν από τα προγράμματα

Παράρτημα 2.2: ΕΔΕΤ - δημοσιονομική εκτέλεση ανά κράτος μέλος βάσει των στοιχείων που υποβλήθηκαν από τα προγράμματα (επιλογή έργων) – Φθινόπωρο 2016 (σε εκατ. EUR)

Πηγή: Επιτροπή, με βάση τα στοιχεία που υποβλήθηκαν από τα προγράμματα

Σημειώσεις:

Στα παραρτήματα 1.2 και 2.2, η περίοδος που καλύπτουν τα χρηματοοικονομικά δεδομένα που υποβλήθηκαν ανά Ταμείο έχει ως εξής:

1.Για τα προγράμματα της πολιτικής συνοχής τα πλέον πρόσφατα δεδομένα σχετικά με την επιλογή των έργων ανάγονται στις 30 Σεπτεμβρίου 2016. Για την Ισπανία (ES) αναφέρθηκε ότι διατέθηκε ποσό 4 500 EUR πριν από το φθινόπωρο του 2016 στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ (ειδική υποβολή έκθεσης).

2.Για τα προγράμματα του ΕΓΤΑΑ τα πλέον πρόσφατα δεδομένα για την επιλογή των έργων ανάγονται στις 31 Αυγούστου 2016.

3.Για τα προγράμματα του ΕΤΘΑ τα πλέον πρόσφατα δεδομένα που έχουν υποβληθεί επισήμως για την επιλογή των έργων ανάγονται στις 31 Δεκεμβρίου 2015. Στο τέλος του ανωτέρω πίνακα προστίθενται χωριστά στοιχεία που υποβλήθηκαν συμπληρωματικά στο πλαίσιο υποβολής ειδικών εκθέσεων.

Τα χρηματοοικονομικά στοιχεία που παρουσιάζονται ανωτέρω αποτελούν στιγμιότυπο των δεδομένων που κοινοποιήθηκαν από τα προγράμματα στις 9 Νοεμβρίου 2016 και ενδέχεται στη συνέχεια να διορθωθούν ή να συμπληρωθούν από τα προγράμματα, εφόσον είναι αναγκαίο.

Η επόμενη προθεσμία υποβολής εκθέσεων για τα προγράμματα της πολιτικής συνοχής είναι η 31η Ιανουαρίου 2017 (για τα χρηματοοικονομικά δεδομένα έως το τέλος του 2016).

(1)  Ανακοίνωση COM(2015) 639 της 14ης Δεκεμβρίου 2015 δυνάμει του άρθρου 16 παράγραφος 3 του κανονισμού κοινών διατάξεων (ΚΚΔ) – κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 της 17ης Δεκεμβρίου 2013.

(2)  Τα πέντε ΕΔΕΤ είναι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ), το Ταμείο Συνοχής (ΤΣ), το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ). Η πολιτική συνοχής περιλαμβάνει το ΕΤΠΑ, το ΕΚΤ και το Ταμείο Συνοχής.

(3)  Άρθρο 53 παράγραφος 1 του ΚΚΔ.

(4)   http://ec.europa.eu/budget/library/biblio/documents/2015/analysis-of-the-budgetary-implementation-of-the-european-structural-and-investment-funds-in-2015_en.pdf  

(5)  Ανακοίνωση COM(2015) 639 – βλέπε υποσημείωση 1.

(6)  Η πρωτοβουλία Εστίαση του προϋπολογισμού της ΕΕ στα αποτελέσματα δρομολογήθηκε το 2015: http://ec.europa.eu/budget/budget4results/index_en.cfm  

(7)  Ανοιχτή πλατφόρμα δεδομένων για τα ΕΔΕΤ: https://cohesiondata.ec.europa.eu/  

(8)  Αναλήψεις υποχρεώσεων που καλύπτουν τα βασικά κονδύλια των προγραμμάτων (δεν περιλαμβάνονται οι αναλήψεις υποχρεώσεων για το αποθεματικό επιδόσεων).

(9)  Η υποβολή χρηματοοικονομικών στοιχείων από τα κράτη μέλη για το ΕΤΠΑ, το ΤΑ και το ΕΚΤ δεν περιλαμβάνει πλήρη ανάλυση ανά θεματικό στόχο (ΘΣ), ιδιαίτερα για τους άξονες προτεραιότητες που καλύπτουν τους πολλαπλούς θεματικούς στόχους. Ως εκ τούτου, το ποσοστό των ποσών στη γραμμή «Πολλαπλοί θεματικοί στόχοι» υποεκτιμά τις προβλεπόμενες επενδύσεις και το συνολικό κόστος των επιλεγμένων έργων ανά θεματικό στόχο που παρουσιάζεται ανωτέρω.

(10)  Ανακοίνωση COM(2015) 639 - βλέπε υποσημείωση 1.

(11)  Ένα ποσοστό του όγκου επιλογής που αναφέρεται στους πολυθεματικούς στόχους εμπίπτει στους τομείς αυτούς – βλέπε πίνακα 1 (βλέπε υποσημείωση 9).

(12)  Βλέπε υποσημείωση 11.

(13)  Το ΕΚΤ συμβάλλει στους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης και, πιο συγκεκριμένα, στις πράσινες δεξιότητες, μέσω κυρίως των δευτερευόντων στόχων στήριξης στο πλαίσιο των θεματικών στόχων 8 και 10.

(14)  Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 215/2014 της Επιτροπής, της 7ης Μαρτίου 2014.

(15)  Βλέπε υποσημείωση 11.

(16)

     Ποσοστό 96 % αναφέρθηκε από 10 κράτη μέλη (ES, FR, IT, DE, BE, IE, PL, GR, NL, PT).

(17)

     Ανακοίνωση της Επιτροπής COM(2016) 646 final της 4ης Οκτωβρίου 2016, Εγγυήσεις για τη νεολαία και Πρωτοβουλία για την απασχόληση των νέων: τρία χρόνια μετά

(18)  Περιλήψεις των δεδομένων δυνάμει του άρθρου 46 παράγραφος 4 του ΚΚΔ: http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/thefunds/fin_inst/pdf/summary_data_fi_1420_2015.pdf  

(19)  SWD(2016) 447 που είναι διαθέσιμο στην ιστοσελίδα: http://ec.europa.eu/regional_policy/en/policy/how/stages-step-by-step/strategic-report/

(20)  Εκ των υστέρων αξιολόγηση 2007-2013 για το ΕΤΠΑ/ΤΣ – SWD(2016) 318 της 19ης Σεπτεμβρίου 2016: http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/evaluation/pdf/expost2013/wp1_swd_report_en.pdf  
Η επικείμενη εκ των υστέρων αξιολόγηση 2007-2013 για το ΕΚΤ – θα είναι διαθέσιμη στην ιστοσελίδα: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=en&catId=701

(21)  Βλέπε άρθρο 52 του ΚΚΔ.