14.8.2015   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 268/8

Εισηγήτρια:

η κ. DARMANIN

1.1.

Τα νησιά έχουν μοναδικά χαρακτηριστικά, τα οποία συνεπιφέρουν μεν ιδιαίτερες δυσκολίες, μπορούν όμως να μετατραπούν σε ευκαιρίες εάν εφαρμοσθούν έξυπνες πολιτικές και πολιτικές βιώσιμης ανάπτυξης, προκειμένου να αποκτήσουν τα νησιά τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που παρέχουν η βιώσιμη ανάπτυξη και οι καλύτερες θέσεις εργασίας.

1.2.

Στο πλαίσιο της χάραξης και της εφαρμογής των στρατηγικών έξυπνης και διατηρήσιμης ανάπτυξης, οι ιδιαιτερότητες των νησιών, ιδίως όσον αφορά την ευαισθησία τους στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, θα πρέπει επίσης να συνυπολογιστούν. Ως εκ τούτου, οι πολιτικές και τα μέτρα θα πρέπει να εξασφαλίσουν την κατάλληλη ενσωμάτωση των μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, ώστε τα νησιά να μπορέσουν να οικοδομήσουν και να ενισχύσουν την κλιματική ανθεκτικότητά τους σε όλους τους τομείς των οικονομιών τους.

1.3.

Οι έξυπνες πολιτικές για έξυπνα νησιά θα περιλαμβάνουν μια «νησιωτική δοκιμή», όπου κάθε πολιτική της ΕΕ θα δοκιμάζεται ως προς τον αντίκτυπό της στα νησιά και θα δίδεται η δέουσα προσοχή στη νησιωτική διάσταση. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να υλοποιήσει τις νησιωτικές δοκιμές σε όλες τις γενικές διευθύνσεις.

1.4.

Η ΕΟΚΕ καταθέτει επίσης στο πλαίσιο της πολιτικής για την προώθηση έξυπνων νησιών συστάσεις για σειρά ζητημάτων. Καθεμία εξ αυτών εξηγείται και περιγράφεται λεπτομερώς στα σημεία 4 έως 11. Οι συστάσεις αφορούν:

1.4.1.

Εννοείται πως η πρωτοβουλία για την υλοποίηση αυτών των συστάσεων εναπόκειται καταρχήν στο τοπικό, περιφερειακό, εθνικό ή ευρωπαϊκό επίπεδο, σε συνάρτηση με τις, κοινές ή μη, αρμοδιότητες και ευθύνες κάθε επιπέδου. Για τον λόγο αυτό, η συνεργασία μεταξύ των διαφορετικών επιπέδων είναι επιβεβλημένη.

2.1.

Στο πλαίσιο της παρούσας γνωμοδότησης, η ΕΟΚΕ χρησιμοποιεί ως βάση τον ορισμό των νησιών που διατυπώνεται από τον ΟΗΕ, αξίζει ωστόσο να σημειωθεί πως το πεδίο εφαρμογής της γνωμοδότησης αφενός περιορίζεται στα νησιά που αποτελούν μέρος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και αφετέρου εκτείνεται στα μικρά και μεσαίου μεγέθους νησιά που αποτελούν καθαυτά κράτη και μέλη του ΕΟΧ. Συγκεκριμένα, πρόκειται για τη Μάλτα, την Κύπρο και την Ισλανδία.

2.2.

Με τον όρο «έξυπνα νησιά» η ΕΟΚΕ αναφέρεται συγκεκριμένα σε νησιωτικές περιοχές που δημιουργούν διατηρήσιμη τοπική οικονομική ανάπτυξη και υψηλή ποιότητα ζωής, διαπρέποντας σε πολυάριθμους βασικούς τομείς αειφορίας, όπως η οικονομία, η κινητικότητα, η ενέργεια, το περιβάλλον, οι ΤΠΕ, το νερό, η εκπαίδευση, το ανθρώπινο κεφάλαιο και η αριστεία στη διακυβέρνηση.

3.1.

Τα ευρωπαϊκά νησιά βρίσκονται ενίοτε σε μειονεκτική θέση σε σχέση με την ηπειρωτική Ευρώπη λόγω του απομονωμένου και περιφερειακού τους χαρακτήρα. Ωστόσο, η γεωγραφική τους θέση δεν έχει μόνο μειονεκτήματα αλλά και πλεονεκτήματα, στη δε τρέχουσα συγκυρία τα νησιά έχουν τεράστιο δυναμικό οικονομικής μεγέθυνσης και ανάπτυξης, όχι μόνο για τα ίδια αλλά και για την Ευρώπη στο σύνολό της. Για αυτόν τον λόγο, η ΕΟΚΕ ζητά να αναληφθούν έξυπνες πολιτικές και πρωτοβουλίες έξυπνης ανάπτυξης σε ενωσιακό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο που να λαμβάνουν υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά των νησιών. Παρ’ όλα αυτά, την ευθύνη για τις έξυπνες πολιτικές στα νησιά πρέπει να φέρουν από κοινού όλα τα προαναφερθέντα επίπεδα και όχι μία μόνο κατηγορία. Δεδομένης αυτής της κοινής ευθύνης, αλλά όχι αποκλειστικά λόγω αυτής, η ΕΟΚΕ ζητά να συγκροτηθεί ομάδα εμπειρογνωμόνων για τα νησιά η οποία να εποπτεύει την πολιτική και την εφαρμογή, καθώς και τον αντίκτυπό της στα νησιά. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ συνιστά τη θέσπιση ανοιχτής πλατφόρμας για τα νησιά, η οποία να λειτουργεί ως φόρουμ συντονισμού και δράσης μεταξύ των νησιών για την επίτευξη των στόχων για τα έξυπνα νησιά.

3.2.

Τα ειδικά χαρακτηριστικά των νησιών οδηγούν συχνά σε ορισμένα ιδιαίτερα κοινωνικά γνωρίσματα, όπως η συρρίκνωση του πληθυσμού, καθώς αυτός μετακινείται στην ηπειρωτική χώρα όπου θεωρεί πως θα έχει περισσότερες ευκαιρίες, οι δυσκολίες που σχετίζονται με τις μεταφορές και, ενίοτε, η περιθωριοποίηση. Ωστόσο, ορισμένα νησιά κατάφεραν να μετατρέψουν αυτά τα μειονεκτήματα σε πλεονεκτήματα, αναπτύσσοντας ειδικά προϊόντα και υπηρεσίες που τα διαφοροποιούσαν από τα υπόλοιπα.

3.3.

Δεδομένων των ιδιαιτεροτήτων των νησιών, η ΕΟΚΕ ζητεί οι πολιτικές της ΕΕ να περιλαμβάνουν μια «νησιωτική δοκιμή», όπου η εκάστοτε πολιτική της ΕΕ θα δοκιμάζεται ως προς τον αντίκτυπό της στα νησιά και θα δίδεται η δέουσα προσοχή στη νησιωτική διάσταση. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να υλοποιήσει τις νησιωτικές δοκιμές σε όλες τις γενικές διευθύνσεις.

4.1.

Με το διαδίκτυο να καθίσταται εμφανώς τομέας ανάπτυξης για την Ευρώπη, οι στόχοι μας για το 2020 συμπεριλαμβάνουν την εξασφάλιση ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο για όλους τους Ευρωπαίους έως το 2020 και διαδικτυακών αγορών για το 50 % του πληθυσμού έως το 2015.

4.2.

Όσον αφορά τον στόχο της εξασφάλισης ευρείας διαδικτυακής κάλυψης έως το 2020, παρατηρούνται προβλήματα υποδομών και υστέρηση ορισμένων περιοχών, όπως μερικών νησιών. Με τα σημερινά δεδομένα, ορισμένα νησιά, ιδίως τα πιο απομακρυσμένα, εμφανίζουν χαμηλό επίπεδο διείσδυσης του διαδικτύου και μικρότερη πρόσβαση του κοινού σε αυτό.

4.3.

Παρ’ ότι ένας από τους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» ήταν να εξασφαλιστεί η διαδικτυακή κάλυψη ολόκληρης της Ευρώπης έως το 2013, αυτός ο στόχος δεν έχει επιτευχθεί ακόμη σε ορισμένα νησιά, κυρίως λόγω προβλημάτων υποδομών.

4.4.

Η ψηφιακή ικανότητα αποτελεί έναν από τους τρόπους με τους οποίους τα νησιά μπορούν να περιορίσουν τον γεωγραφικό φραγμό της απομόνωσης, όχι μόνο μέσω των επιχειρηματικών ευκαιριών που αυτή παρέχει στο ηλεκτρονικό εμπόριο, την απασχόληση και τις ΜΜΕ, αλλά και μέσω της δυνατότητας του κοινού να αντλήσει μεγαλύτερα οφέλη από την ενιαία αγορά.

4.5.

Προς τούτο, η ΕΟΚΕ ζητεί την ανάληψη συγκεκριμένων δράσεων τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο προκειμένου:

5.1.

Η Ευρώπη εισήγαγε ενεργειακούς στόχους για το 2020, το 2030 και το 2050 προσανατολισμένους σε μια πιο βιώσιμη ανάπτυξη προκειμένου να μειώσει τη χρήση ορυκτών καυσίμων για την κάλυψη των ενεργειακών μας αναγκών. Ορισμένα νησιά της ΕΕ δεν εξαρτώνται απλώς από τα ορυκτά καύσιμα για την κάλυψη των ενεργειακών τους αναγκών, αλλά και από λίγες συγκεκριμένες μεθόδους θαλάσσιου εφοδιασμού τους.

5.2.

Κατά συνέπεια, είναι ακόμα σημαντικότερη για τα νησιά η βιωσιμότητα της χρήσης ενέργειας. Τα νησιά είναι εκ φύσεως ικανά να αξιοποιήσουν κατά τον καλύτερο τρόπο την ωκεάνια, την αιολική και την ηλιακή ενέργεια.

5.3.

Υφίστανται επιτυχημένα παραδείγματα που φανερώνουν πως τα νησιά έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν βιώσιμη αυτάρκεια όσον αφορά τις ενεργειακές τους ανάγκες. Για παράδειγμα, το νησί Samsø, στα ανοιχτά της κεντρικής Δανίας, αποτελεί το «νησί ανανεώσιμης ενέργειας» της χώρας αυτής από το 1997. Χρησιμοποιώντας 11 επίγειες ανεμογεννήτριες κατάφερε να γίνει απόλυτα αύταρκες με ανανεώσιμη ενέργεια μέσα σε 10 χρόνια. Το 2014 η νήσος Hierro, μία εκ των Καναρίων Νήσων, κατέστη απόλυτα αυτάρκης με ανανεώσιμη ενέργεια χρησιμοποιώντας ανεμογεννήτριες και υδροηλεκτρικούς σταθμούς.

5.4.

Τα νησιά της Ευρώπης θα μπορούσαν να αντλήσουν μεγάλα οφέλη από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Εκτός από τη μείωση του αποτυπώματος άνθρακα, αυτός ο κλάδος αποτελεί πηγή ανάπτυξης και απασχόλησης όχι μόνο για τον ίδιο τον κλάδο αλλά και πέραν αυτού, όπως φάνηκε στην περίπτωση του Samsø, που κατέστη τουριστικός προορισμός λόγω των προσπαθειών του να καταστεί βιώσιμα αύταρκες.

5.5.

Η ΕΟΚΕ ζητεί, συνεπώς, την ανάληψη δράσης σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο που θα στοχεύει:

Αυτές οι ενέργειες πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν στα νησιά διαφορετικών θαλασσών ή ωκεανών.

6.1.

Οι μεταφορές αποτελούν ιδιαίτερη πρόκληση για τους κατοίκους των νησιών, καθώς περιβάλλονται από θάλασσα και κατά συνέπεια εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από ακτοπλοϊκές και αεροπορικές εταιρείες. Επιπλέον, όσον αφορά την εισαγωγή και την εξαγωγή αγαθών, τα νησιά εξαρτώνται επίσης σε μεγάλο βαθμό από τις θαλάσσιες μεταφορές. Για αυτόν τον λόγο, οι ακτοπλοϊκές υπηρεσίες γενικότερα λαμβάνουν κρατικές ενισχύσεις και επιδοτήσεις για τη μερική ελάφρυνση της επιβάρυνσης που υφίστανται οι κάτοικοι λόγω των ναύλων. Πολλές μεταφορικές εταιρείες εξακολουθούν να χρησιμοποιούν καύσιμα χαμηλής ποιότητας, που είναι επικίνδυνα για τους εργαζομένους στις θαλάσσιες μεταφορές, τον τοπικό πληθυσμό και τους τουρίστες.

6.2.

Παρ’ ότι η αστική κινητικότητα εξαρτάται από την ευρεία χρήση μηχανοκίνητων οχημάτων, εισάγονται ολοένα και περισσότερες βιωσιμότερες μέθοδοι αστικών συγκοινωνιών, όπως η χρήση οχημάτων χαμηλών εκπομπών στις Αιολίδες Νήσους. Στα νησιά υπάρχει μεγαλύτερο δυναμικό εισαγωγής ή ενίσχυσης της χρήσης υβριδικών και ηλεκτρικών οχημάτων.

6.3.

Η ΕΟΚΕ συνιστά την ανάληψη δράσης στους ακόλουθους τομείς:

7.1.

Τα τελευταία χρόνια έχει δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στη γαλάζια οικονομία και το δυναμικό της. Η θαλάσσια πολιτική έχει μεγάλη σημασία για τα νησιά, καθώς αυτά περιβάλλονται από θάλασσα.

7.2.

Τα νησιά μπορούν να αποκομίσουν ιδιαίτερα οφέλη από την υλοποίηση θαλάσσιων πολιτικών σε επίπεδο ΕΕ.

7.3.

Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τις παλαιότερες εκκλήσεις της για γνωμοδοτήσεις σχετικά με τη σημασία των νησιών της ΕΕ για τη ναυτιλιακή τους παράδοση και την τεχνογνωσία στις ναυτικές δραστηριότητες. Τα νησιά της ΕΕ διαθέτουν συγκριτικό πλεονέκτημα ως πηγή ναυτικών με ναυτική τεχνογνωσία πολλών γενεών, η οποία δεν πρέπει να χαθεί. Ωστόσο, σε περίοδο έντονης ανεργίας στη στεριά, η ναυτιλιακή βιομηχανία της ΕΕ πλήττεται, ως γνωστόν, από έλλειψη Ευρωπαίων ναυτικών που θα μπορούσαν να απασχοληθούν ως αξιωματικοί στο στόλο της ΕΕ.

7.4.

Η ΕΟΚΕ συνιστά την ανάληψη δράσης στους ακόλουθους τομείς:

8.1.

Τα νησιά ανά την Ευρώπη αναπτύχθηκαν με διαφορετικούς ρυθμούς. Ορισμένα βρίσκονται ακόμα στη φάση της «μετανάστευσης, εμβασμάτων, ενισχύσεων και γραφειοκρατίας» (Migration, remittance, aid and bureaucracy (MIRAB) — Bertram and Watters, 1985), άλλα αποτελούν μικρές νησιωτικές τουριστικές οικονομίες [Small Island Tourist Economies (SITE) — McElroy, 2006], ενώ άλλα έχουν φτάσει στο επίπεδο των «ανθρώπων, πόρων, υπερπόντιων συναλλαγών, χρηματοπιστωτικών θεμάτων, μεταφορών» [People, Resources, Overseas, Finance, Transportation (PROFIT) — Baldacchino, 2006].

8.2.

Σαφή παραδείγματα βέλτιστων πρακτικών από νησιά στο επίπεδο PROFIT είναι:

8.3.

Τα νησιά είναι πιο ανταγωνιστικά όταν εντοπίζουν και διαπρέπουν σε ειδικού ενδιαφέροντος αγορές.

8.4.

Η ΕΟΚΕ προβαίνει, συνεπώς, στις ακόλουθες συστάσεις:

9.1.

Τα νησιά συνδέονται πολύ συχνά με τον τουρισμό (μοντέλο SITE). Παρ’ ότι όμως ο τουρισμός αποτελεί σημαντική βιομηχανία για τα νησιά, δεν πρέπει να θεωρείται η μόνη ή η κύρια βιομηχανία, ενώ χρειάζεται να δοθεί η δέουσα προσοχή στο σύνολο του κλάδου.

9.2.

Ο ειδικού ενδιαφέροντος τουρισμός παρέχει σαφές ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τα νησιά σε σύγκριση με πιο προσιτές περιοχές της ηπειρωτικής Ευρώπης. Ωστόσο, ο ειδικού ενδιαφέροντος τουρισμός δεν πρέπει κατ’ ανάγκη να είναι και ακριβότερος. Για αυτό η προσβασιμότητα των νησιών είναι καθοριστικής σημασίας για να εξασφαλιστεί ο προσιτός τους χαρακτήρας από άποψη οικονομική και φυσική, καθώς και από άποψη μεταφορών, με σεβασμό των απαιτήσεων προστασίας του περιβάλλοντος.

9.3.

Η ΕΟΚΕ προβαίνει, συνεπώς, στις ακόλουθες συστάσεις:

10.1.

Τα νησιά αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα όσον αφορά τη διαχείριση των υδάτων, ήτοι έλλειψη υδάτων, χαμηλή ποιότητα υδάτων, ακατάλληλη χρήση των υδάτων (π.χ. κατασπατάληση πόρων) και αυξημένη ζήτηση λόγω τουρισμού.

10.2.

Τα ηφαιστειογενή νησιά προσθέτουν στη διαχείριση των υδάτων μια διάσταση που δεν συναντάται συχνά: τη χρήση των υδάτινων πηγών για λόγους υγείας.

10.3.

Η ΕΟΚΕ συνιστά, κατά συνέπεια, οι πολιτικές διαχείρισης των υδάτων να δώσουν ειδική έμφαση στις ιδιαιτερότητες των νησιών καθώς οι ανάγκες τους σχετίζονται πρωτίστως με:

11.1.

Η εκπαίδευση θεωρείται συχνά βασικό στοιχείο της βελτίωσης των συνθηκών ζωής. Αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο για τα νησιά. Παρ’ ότι τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στα νησιά συχνά διαπρέπουν σε συγκεκριμένους τομείς, γεγονός που αντανακλά επίσης την ειδικού ενδιαφέροντος προσέγγιση, η εκπαίδευση μέσω σύγχρονων συστημάτων θα πρέπει επίσης να είναι προσβάσιμη στους κατοίκους των νησιών.

11.2.

Προς τούτο, το δυναμικό του ψηφιακού κόσμου θα πρέπει να αξιοποιηθεί περαιτέρω ώστε η μάθηση και η εκπαίδευση να είναι εξίσου προσβάσιμες στους νησιώτες όπως στους κατοίκους της ηπειρωτικής Ευρώπης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα του δυναμικού του ψηφιακού κόσμου αποτελούν οι Κυκλάδες, όπου η τηλεδιάσκεψη χρησιμοποιείται ευρέως για εκπαιδευτικούς σκοπούς.

11.3.

Τα νησιά πλήττονται από μεγαλύτερη μείωση του πληθυσμού λόγω επανεγκατάστασης και, για τον λόγο αυτό, η διά βίου μάθηση μπορεί και πρέπει να αποτελεί μία από τις πολιτικές και πρακτικές διατήρησης εργατικού δυναμικού όχι απλά με υψηλή απασχολησιμότητα αλλά και πρόθυμου να παραμείνει στο νησί.

11.4.

Η ΕΟΚΕ φρονεί, συνεπώς, ότι οι πολιτικές πρέπει: