(1)

Την 3η Ιουλίου 2013, οι υπηρεσίες της Επιτροπής απέστειλαν σε όλα τα κράτη μέλη ένα ερωτηματολόγιο σχετικά με τη λειτουργία και τη φορολόγηση των λιμένων τους, με σκοπό να αποκτήσουν μια γενική εικόνα του ζητήματος και να διασαφηνίσουν την κατάσταση των λιμένων ως προς τη νομοθεσία της Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις. Οι γαλλικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 25ης Οκτωβρίου 2013. Με επιστολή της 3ης Φεβρουαρίου 2014, οι υπηρεσίες της Επιτροπής ζήτησαν συμπληρωματικές πληροφορίες για τη νομοθεσία της Γαλλίας περί φόρου εταιρειών («impôt sur les sociétés») που εφαρμόζεται στους λιμένες. Οι γαλλικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 1ης Απριλίου 2014.

(2)

Με επιστολή της 9ης Ιουλίου 2014, η Επιτροπή ενημέρωσε τις γαλλικές αρχές, δυνάμει του άρθρου 21 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου (2), (εφεξής «κανονισμός διαδικασίας»), για την προκαταρκτική αξιολόγηση της γαλλικής νομοθεσίας περί φορολόγησης των λιμένων. Η εν λόγω επιστολή ανέφερε ότι η Επιτροπή χαρακτήριζε τους εν λόγω νόμους ως υφιστάμενες κρατικές ενισχύσεις και διασαφήνιζε τους λόγους για τους οποίους θεωρούσε τις ενισχύσεις μη συμβατές με την εσωτερική αγορά. Η Επιτροπή έδωσε στις γαλλικές αρχές τη δυνατότητα να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με αυτή την προκαταρκτική αξιολόγηση. Οι γαλλικές αρχές υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους με επιστολή της 7ης Νοεμβρίου 2014. Στις 12 Δεκεμβρίου 2014 πραγματοποιήθηκε σύσκεψη μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και των γαλλικών αρχών. Στις 15 Ιανουαρίου 2015, οι γαλλικές αρχές απέστειλαν στην Επιτροπή συμπληρωματικές παρατηρήσεις. Με επιστολή της 1ης Ιουνίου 2015, οι υπηρεσίες της Επιτροπής πληροφόρησαν τις γαλλικές αρχές ότι σε εκείνο το στάδιο διατηρούσαν την προκαταρκτική άποψη που εξέφρασαν στην επιστολή της 9ης Ιουλίου 2014.

(3)

Με επιστολή της 21ης Ιανουαρίου 2016, η Επιτροπή επιβεβαίωσε τη θέση της και πρότεινε στις γαλλικές αρχές, σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής «ΣΛΕΕ») και το άρθρο 22 του κανονισμού διαδικασίας, την κατάργηση, με τα κατάλληλα μέτρα, της απαλλαγής από τον φόρο για τις εταιρείες (εφεξής «ΦΕ) από την οποία επωφελούνται οι λιμένες όσον αφορά τα έσοδά τους από οικονομικές δραστηριότητες, από την αρχή του οικονομικού έτους 2017. Οι γαλλικές αρχές κλήθηκαν να αποφασίσουν ρητά και ανεπιφύλακτα επί της πρότασης της Επιτροπής, εντός δύο μηνών, σύμφωνα με το άρθρο 23 παράγραφος 1 του κανονισμού διαδικασίας.

(4)

Οι γαλλικές αρχές με επιστολή τους της 11ης Απριλίου 2016 διαβίβασαν τις παρατηρήσεις τους στην Επιτροπή. Στις 27 Ιουνίου 2016 οργανώθηκε σύσκεψη μεταξύ των γαλλικών αρχών και των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(5)

Λόγω του ότι η απάντηση των γαλλικών αρχών δεν συνίστατο σε ρητή και ανεπιφύλακτη αποδοχή της πρότασης για λήψη κατάλληλων μέτρων, η Επιτροπή αποφάσισε, με επιστολή της 8ης Ιουλίου 2016, να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, κατ' εφαρμογή του άρθρου 23 παράγραφος 2 του κανονισμού διαδικασίας. Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (3). Η Επιτροπή κάλεσε τη Γαλλία να υποβάλει τις παρατηρήσεις της επί του περιεχομένου της απόφασης. Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με το εν λόγω μέτρο.

(6)

Η Γαλλία διαβίβασε τις παρατηρήσεις της στην Επιτροπή με επιστολή της 19ης Σεπτεμβρίου 2016.

(7)

Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από τα εξής ενδιαφερόμενα μέρη: τους μεγάλους θαλάσσιους λιμένες της μητρόπολης (Χάβρη, Ρουέν, Δουνκέρκη) και των υπερπόντιων εδαφών (Γαλλική Γουιάνα, Γουαδελούπη), τα εμπορικά και βιομηχανικά επιμελητήρια (εφεξής «ΕΒΕ») που αποτελούν τους διαχειριστικούς φορείς των λιμένων (ΕΒΕ Βρέστης, ΕΒΕ Μπαγιόν Χώρα των Βάσκων), τις επαγγελματικές ενώσεις ή τις ενώσεις που εκπροσωπούν τους λιμένες και τον κόσμο της θάλασσας εν γένει [γαλλική ένωση εσωτερικών λιμένων ή «Association française des ports intérieurs» (εφεξής «AFPI»)], την επιτροπή σύνδεσης για την προώθηση των πλωτών οδών/Provoideau, την ένωση γαλλικών λιμένων ή «Union des ports de France» (εφεξής «UPF»), το γαλλικό ινστιτούτο της θάλασσας, τις περιφερειακές αρχές (διοικητικό διαμέρισμα Γουαδελούπης, περιφέρεια Γουαδελούπης, περιφέρεια Βρετάνης) και τον λιμένα του Ρότερνταμ, ο οποίος ενεργεί εκ μέρους των πέντε δημόσιων θαλάσσιων λιμένων της Ολλανδίας.

(8)

Η Επιτροπή διαβίβασε τις εν λόγω παρατηρήσεις στη Γαλλία παρέχοντάς της τη δυνατότητα να τις σχολιάσει. Έλαβε τα σχόλια της Γαλλίας με επιστολή της 3ης Νοεμβρίου 2016. Στις 16 Νοεμβρίου 2016, οργανώθηκε σύσκεψη μεταξύ των γαλλικών αρχών και των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(9)

Το γαλλικό λιμενικό σύστημα (αλιευτικοί λιμένες, εμπορικοί λιμένες και λιμένες αναψυχής) αποτελείται από κρατικούς λιμένες (αφενός από τους μεγάλους θαλάσσιους λιμένες (grands ports maritimes), εφεξής «GPM», που προγενέστερα ονομαζόταν «αυτόνομοι λιμένες», και αφετέρου από μεγάλους ποτάμιους λιμένες, ιδιαίτερα τους αυτόνομους λιμένες του Παρισιού και του Στρασβούργου) και από λιμένες που ανήκουν σε περιφερειακές αρχές. Αν και η Γαλλία αναφέρει ότι το επίμαχο μέτρο επικεντρώνεται στους αλιευτικούς λιμένες και τους εμπορικούς λιμένες, οι λιμένες αναψυχής μπορούν να αποτελούν αντικείμενο εκμετάλλευσης από οντότητες που καλύπτονται από την απαλλαγή από τον ΦΕ (όπως τα ΕΒΕ) και έτσι η διαδικασία τούς αφορά εξίσου.

(10)

Οι GPM που ονομαζόταν «αυτόνομοι λιμένες» μέχρι τη μεταρρύθμιση του 2008 (4), αποτελούν δημόσιους οργανισμούς του κράτους. Διαχειρίζονται περισσότερο από το 80 % της θαλάσσιας κίνησης εμπορευμάτων της Γαλλίας. Σύμφωνα με τη Γαλλία, οι GPM εκτελούν τα παρακάτω καθήκοντα: ρύθμιση και αστυνόμευση της θαλάσσιας κίνησης εντός των λιμενικών ζωνών και των προσβάσεων σε αυτές μέσω των λιμεναρχείων, διαμόρφωση και συντήρηση των λιμενικών υποδομών, διαχείριση και αξιοποίηση του λιμενικού χώρου, γενική προώθηση του λιμένα, ανάπτυξη της προσφοράς λιμενικών υπηρεσιών και χερσαίων, σιδηροδρομικών και ποτάμιων διασυνδέσεων. Τους έχει δοθεί οικονομική αυτονομία.

(11)

Η εκμετάλλευση των GPM ανήκει στο κράτος. Ένα όργανο είσπραξης δημοσίων εσόδων έχει συνδεθεί με αυτούς και ελέγχονται από εκπροσώπους του δημοσίου. Η Γαλλία αναφέρει ότι μετά τη μεταρρύθμιση του 2008 κατά την οποία οι δραστηριότητες της διακίνησης φορτίων μεταβιβάστηκαν στον ιδιωτικό τομέα, τα καθήκοντα των GPM επικεντρώθηκαν αφενός στις δραστηριότητες της ασφάλειας, της προστασίας και της αστυνόμευσης των λιμένων και αφετέρου στις λειτουργίες διαμόρφωσης του λιμενικού χώρου. Εφεξής οι λιμενικοί χώροι αποτελούν ιδιοκτησία των αντίστοιχων λιμένων.

(12)

Οι αυτόνομοι ποτάμιοι λιμένες, συγκεκριμένα ο αυτόνομος λιμένας του Παρισιού και ο αυτόνομος λιμένας του Στρασβούργου αποτελούν αντικείμενο εκμετάλλευσης δημόσιων οργανισμών του κράτους. Η διαχείριση των λοιπών ποτάμιων λιμένων γίνεται από παραχωρησιούχους (ΕΒΕ κατά κανόνα).

(13)

Οι λιμένες που ανήκουν σε περιφερειακές αρχές και ονομάζονται αποκεντρωμένοι λιμένες ελέγχονται από τις αρχές και η εκμετάλλευσή τους ανατίθεται κατά κανόνα σε ΕΒΕ ή σε επιμελητήρια θαλάσσιου εμπορίου (5). Σύμφωνα με τη Γαλλία, οι εν λόγω λιμένες είναι κατά κανόνα μικροί και παρουσιάζουν προκλήσεις σε τοπικό επίπεδο.

(14)

Κατ' εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 205, 206 παράγραφος 1 και 1654 του γενικού φορολογικού κώδικα (code général des impôts) (εφεξής «CGI»), τα νομικά πρόσωπα δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου που επιδίδονται σε εκμετάλλευση ή δραστηριότητες κερδοσκοπικού χαρακτήρα υπάγονται σε φόρο εταιρειών. Ακολούθως, κατ' εφαρμογή του άρθρου 165 του παραρτήματος 4 του CGI, οι δημόσιοι οργανισμοί βιομηχανικού ή εμπορικού χαρακτήρα υπάγονται σε όλους τους άμεσους και τους εξομοιούμενους φόρους που επιβάλλονται στις ιδιωτικές επιχειρήσεις παρόμοιου χαρακτήρα. Το άρθρο 167 του παραρτήματος 4 του ιδίου κώδικα ορίζει ότι οι εν λόγω διατάξεις εφαρμόζονται ιδιαίτερα στα «εμπορικά και βιομηχανικά επιμελητήρια» και στους «αυτόνομους λιμένες» (οι οποίοι το 2008 μετονομάστηκαν σε μεγάλους θαλάσσιους λιμένες, πλην ορισμένων λιμένων όπως οι αυτόνομοι ποτάμιοι λιμένες του Παρισιού και του Στρασβούργου).

(15)

Οι υπουργικές αποφάσεις της 11ης Αυγούστου 1942 και της 27ης Απριλίου 1943 (6) απάλλαξαν ωστόσο από τον φόρο εταιρειών «τους αυτόνομους λιμένες, τα επιμελητήρια θαλάσσιου εμπορίου, τα εμπορικά και βιομηχανικά επιμελητήρια που διαχειρίζονται λιμενικές εγκαταστάσεις, τους δήμους που είναι παραχωρησιούχοι δημόσιου εξοπλισμού ο οποίος ανήκει στο κράτος εντός των λιμένων καθώς και τις επιχειρήσεις τις οποίες υποκατέστησαν στην εκμετάλλευση του εν λόγω εξοπλισμού». Η εν λόγω απαλλαγή αφορά, κατά γενικό τρόπο, όλα τα «ακίνητα και τις υπηρεσίες που απαιτούνται για την εκμετάλλευση των λιμένων ή που εξαρτώνται άμεσα από την εν λόγω εκμετάλλευση». Η φορολογική τεκμηρίωση ορίζει «ότι πρέπει να εφαρμοστεί με ευρύτητα η ανωτέρω απόφαση [απόφαση της 11ης Αυγούστου 1942] και να διατηρηθεί η απαλλαγή από τον φόρο όχι μόνο σε ό,τι αφορά τις υπηρεσίες των οποίων ο θαλάσσιος χαρακτήρας είναι αδιαμφισβήτητος, αλλά ακόμα και για τις εγκαταστάσεις των επιμελητηρίων θαλάσσιου εμπορίου οι οποίες, χωρίς να είναι καθ' εαυτό λιμενικές εγκαταστάσεις, συνδέονται με την εκμετάλλευση ενός λιμένα χωρίς τον οποίο δεν έχουν λόγο ύπαρξης» και ότι «τα χρηματοοικονομικά έσοδα που εισπράττονται από τους αυτόνομους λιμένες και τα επιμελητήρια θαλάσσιου εμπορίου και βιομηχανίας από την επένδυση των ποσών που προέρχονται από την εκμετάλλευση των θαλάσσιων βιομηχανικών και εμπορικών εγκαταστάσεων» απαλλάσσονται εξίσου από τον φόρο εταιρειών.

(16)

Στην επιστολή της 8ης Ιουλίου 2016 η Επιτροπή παρατήρησε ότι οι γαλλικές αρχές δεν είχαν αποδεχτεί το χρονοδιάγραμμα λήψης των κατάλληλων μέτρων που αναφέρθηκαν στην επιστολή της 21ης Ιανουαρίου 2016 και ότι, μολονότι αναφέρουν στο προοίμιο ότι δεν αμφισβητούν, καταρχήν, τα μέτρα που προτείνονται από την Επιτροπή, φαίνονται να αμφισβητούν τον χαρακτηρισμό της κρατικής ενίσχυσης που υιοθετεί η Επιτροπή σε ό,τι αφορά τους μικρούς λιμένες. Η Επιτροπή θεώρησε ότι οι γαλλικές αρχές δεν είχαν αποδεχτεί ρητά, ανεπιφύλακτα και στο σύνολό τους τα κατάλληλα μέτρα που είχαν προταθεί από την Επιτροπή την 21η Ιανουαρίου 2016.

(17)

Στο μέτρο που η Επιτροπή συνέχισε να θεωρεί ότι η απαλλαγή από τον ΦΕ από την οποία επωφελούνται οι λιμένες, λόγω των οικονομικών τους δραστηριοτήτων, αποτελούσε υφιστάμενη κρατική ενίσχυση και είχε αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα της εν λόγω ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά, αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, κατ' εφαρμογή του άρθρου 23 παράγραφος 2 του κανονισμού διαδικασίας.

(18)

Ορισμένοι φορείς εκμετάλλευσης των γαλλικών θαλάσσιων λιμένων και εκπρόσωποι των διαχειριστών των λιμένων, κυρίως ο GPM της Χάβρης, το ΕΒΕ της Βρέστης και η UPF, θεωρούν ότι οι λιμένες δεν αποτελούν «επιχειρήσεις» κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Οι γαλλικές αρχές συμφωνούν με αυτή τη συλλογιστική και προσθέτουν ότι οι λιμένες «δεν συνιστούν επιχειρήσεις όμοιες με τις άλλες», αλλά «φορείς στην υπηρεσία άλλων επιχειρήσεων» και ότι «το γεγονός ότι η Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης προέβλεψε ένα ad hoc άρθρο (άρθρο 93) για την αντιμετώπιση των κρατικών ενισχύσεων στις μεταφορές, δείχνει ότι ο Ευρωπαίος νομοθέτης επιθυμούσε να λάβει υπόψη αυτή την ιδιαιτερότητα».

(19)

Σύμφωνα με το ΕΒΕ της Βρέστης, οι λιμένες έχουν μια δραστηριότητα παροχής υπηρεσιών γενικού συμφέροντος (ΥΓΣ) μη οικονομικής φύσης και η δημόσια αρχή είναι η μόνη αρμόδια να καθορίσει τα όρια των δραστηριοτήτων γενικού συμφέροντος. Το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ δεν εφαρμόζεται εάν το κράτος ενεργεί «ασκώντας δημόσια εξουσία», όπως συμβαίνει στην περίπτωση των λιμένων που έχουν εκτελεστικά καθήκοντα, νόμιμα ανατεθειμένα σε αυτούς από το κράτος. Σύμφωνα με το ΕΒΕ της Βρέστης, οι υπουργικές αποφάσεις της 11ης Αυγούστου 1942 και της 27ης Απριλίου 1943 εφαρμόζουν το άρθρο 165 του παραρτήματος 4 του CGI και αναγνωρίζουν ότι οι δραστηριότητες των λιμένων δεν είναι κερδοσκοπικού χαρακτήρα.

(20)

Η UPF και ο GPM της Χάβρης προσθέτουν ότι ορισμένοι γαλλικοί λιμένες αποτελούν εγκαταστάσεις ζωτικής σημασίας «των οποίων η μη διαθεσιμότητα θα μπορούσε να εξασθενίσει σημαντικά το πολεμικό ή οικονομικό δυναμικό της χώρας, την ασφάλεια ή την ικανότητα του έθνους να επιβιώσει» («dont l'indisponibilité risquerait de diminuer d'une façon importante le potentiel de guerre ou économique, la sécurité ou la capacité de survie de la nation») σύμφωνα με το άρθρο L. 1332-1 του Αμυντικού Κώδικα και κατά συνέπεια αποτελούν υποδομές που προορίζονται για δραστηριότητες σχετικές με τις βασικές λειτουργίες του κράτους.

(21)

Αναφέροντας την υπόθεση C-276/97, ο GPM της Χάβρης υπογραμμίζει ότι οι GPM είναι οργανισμοί δημοσίου δικαίου που ασκούν τη δραστηριότητά τους στο πλαίσιο ενός ειδικού για αυτούς καθεστώτος ως προς τη δημιουργία, τον έλεγχο, τη διοίκηση και τα έσοδα. Αναφορικά με «τους οργανισμούς δημοσίου δικαίου» που ασκούν τις δραστηριότητές τους «ως δημόσια αρχή», οι GPM πληρούν τις προϋποθέσεις για να επωφελούνται από την απαλλαγή από τον ΦΠΑ που προβλέπεται στο άρθρο 4 παράγραφος 5 της έκτης οδηγίας ΦΠΑ.

(22)

Τέλος, οι γαλλικές αρχές και πολλοί φορείς διαχείρισης των λιμένων θεωρούν ότι οι λειτουργίες βυθοκόρησης που πραγματοποιούνται στο εσωτερικό ή στο εξωτερικό των λιμένων δεν είναι οικονομικής φύσης και ότι η Επιτροπή το επισήμανε στην απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2004 στον φάκελο N520/200[3] (***) (7) (εφεξής «η απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2004»). Εξηγούν ότι αυτή η δραστηριότητα επιτρέπει την εξυπηρέτηση των τερματικών σταθμών στο σύνολό τους και είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση πρόσβασης για κάθε χειριστή που την έχει ανάγκη, με πλήρη ασφάλεια, στις πλωτές οδούς και στα υδάτινα τμήματα του λιμένα, επιτρέποντας κατ' αυτόν τον τρόπο την ελεύθερη κυκλοφορία όλων των πλοίων. Η βυθοκόρηση εξυπηρετεί χωρίς διάκριση όλους τους φορείς της εξυπηρετούμενης ζώνης και κατά συνέπεια τη θαλάσσια κοινότητα στο σύνολό της.

(23)

Ο GPM της Χάβρης επισημαίνει ότι η δομή των λιμενικών επιβαρύνσεων καθορίζεται σε εθνικό επίπεδο και ότι το Δικαστήριο της ΕΕ στην υπόθεση C-343/95, αποδίδει σημασία στο γεγονός ότι τα τέλη έχουν εγκριθεί από τη δημόσια αρχή. Θεωρεί ότι όλα τα καθήκοντα που έχουν ανατεθεί στους GPM δυνάμει του άρθρου L. 5312-2 του κώδικα μεταφορών δεν είναι οικονομικής φύσης σύμφωνα με την πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής, ιδιαίτερα σύμφωνα με την απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2004 και τις αποφάσεις που αναφέρονται στο σημείο 17 στοιχεία α) και στ) της ανακοίνωσης της Επιτροπής της 19ης Ιουλίου 2016 σχετικά με την έννοια της κρατικής ενίσχυσης (8) (εφεξής «η ανακοίνωση της 19ης Ιουλίου 2016). Εκτιμά ότι, μετά τη μεταρρύθμιση του 2008, οι GPM δε μπορούν να εκμεταλλεύονται δημόσιο εξοπλισμό παρά μόνο κατ' εξαίρεση και αυτή η δραστηριότητα είναι η μόνη που θα μπορούσε ενδεχομένως να θεωρηθεί οικονομική.

(24)

Ο GPM της Χάβρης και το ΕΒΕ της Βρέστης θεωρούν ότι οποιαδήποτε άλλη εναπομένουσα οικονομική δραστηριότητα των λιμένων θα έπρεπε σε κάθε περίπτωση να χαρακτηριστεί παρεπόμενη, και συνεπώς μια τέτοια δραστηριότητα δεν θα έπρεπε να θεωρείται οικονομική κατ' εφαρμογή των σημείων 18 και 207 της ανακοίνωσης της 19ης Ιουλίου 2016.

(25)

Η AFPI αναφέρει ότι για τους λιμένες, η διασφάλιση της απόδοσης μιας επένδυσης, που αποτελεί καθοριστικό σκοπό στις επιλογές επένδυσης μιας κανονικής εταιρείας, περνά σε δεύτερη θέση, μετά το γενικό συμφέρον. Η AFPI θεωρεί ότι η ίδια η Επιτροπή αναγνώρισε στην απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2004, ότι τα έργα υποδομής των λιμένων «δεν υλοποιήθηκαν ποτέ σε καθαρά εμπορική βάση». Προσθέτει ότι το δίκαιο του ανταγωνισμού δεν πρέπει να εφαρμόζεται παρά μόνο σε εταιρείες με κερδοσκοπικό ή εμπορικό σκοπό και πως τα κέρδη από τους εσωτερικούς λιμένες (ποτάμιους λιμένες), οι οποίοι δεν έχουν μετόχους, επανεπενδύονται συστηματικά.

(26)

Πολλοί φορείς εκμετάλλευσης των θαλάσσιων λιμένων της Γαλλίας και οι εκπρόσωποι των φορέων εκμετάλλευσης των εσωτερικών λιμένων θεωρούν ότι με το εν λόγω μέτρο παρέχεται αντιστάθμιση για τα καθήκοντα που έχουν ανατεθεί στους λιμένες από τη δημόσια εξουσία. Ο GPM της Δουνκέρκης υποστηρίζει ότι το κόστος των καθηκόντων υπερβαίνει συστηματικά τις θεωρητικές χρεώσεις του ΦΕ. Η απαλλαγή από τον φόρο δεν παρέχει, κατά συνέπεια, οικονομικό πλεονέκτημα στους λιμένες.

(27)

Οι γαλλικές αρχές και πολλοί φορείς εκμετάλλευσης των γαλλικών θαλάσσιων λιμένων εκτιμούν ότι το μέτρο δεν είναι επιλεκτικό καθώς εφαρμόζεται στο σύνολο των γαλλικών λιμένων και αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του γαλλικού φορολογικού συστήματος εδώ και περισσότερα από 70 χρόνια.

(28)

Προσθέτουν ότι η Επιτροπή δεν έχει αποδείξει ως προς τι οι λιμένες βρίσκονται σε καθεστώς πραγματικά και νομικά συγκρίσιμο με αυτό των λοιπών εταιρειών και αναφέρουν ότι οι λιμένες, κατ' εφαρμογή του εθνικού δικαίου, εξασφαλίζουν τις απαραίτητες συνθήκες στους φορείς του τομέα των μεταφορών για την άσκηση των δραστηριοτήτων τους, χωρίς να ανταγωνίζονται ή να υποκαθιστούν τους τελευταίους και πρέπει να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους που αφορούν την παροχή κοινωφελών υπηρεσιών ή την άσκηση αρμοδιοτήτων δημόσιας εξουσίας. Ο GPM της Χάβρης διευκρινίζει ότι το υψηλό ποσοστό των λιμενικών επιβαρύνσεων στον προϋπολογισμό των λιμένων, η έκταση του κρατικού ελέγχου στους GPM και το γεγονός ότι δεν υπάρχουν «φορείς που λειτουργούν υπό κανονικές οικονομικές συνθήκες […] λαμβάνοντας υπόψη το νόμιμο μονοπώλιο των GPM στη διαχείριση των λιμένων» τους διαφοροποιεί από άλλους φορείς. Για την περιφέρεια της Βρετάνης, το γεγονός ότι η διαχείριση ορισμένων μικρών λιμένων πραγματοποιείται από ΕΒΕ δείχνει ότι βρίσκονται σε διαφορετική κατάσταση.

(29)

Το ΕΒΕ της Βρέστης, που είναι διαχειριστής του λιμένα της Βρέστης, και ο GPM της Χάβρης αναφέρουν ότι η απαλλαγή από τον ΦΕ για τους λιμένες θεμελιώνεται στο άρθρο 165 του παραρτήματος 4 του CGI, στο μέτρο που οι λιμένες δεν επιδίδονται σε δραστηριότητες κερδοσκοπικού χαρακτήρα που μπορεί να εμπίπτουν σε ΦΕ. Έτσι, οι υπουργικές αποφάσεις της 11ης Αυγούστου 1942 και 27ης Απριλίου 1943 δεν αποτελούν παρά επιβεβαίωση της εφαρμογής των γενικών διατάξεων του άρθρου 165 του παραρτήματος 4 και των άρθρων 205 και 206 του CGI στους λιμένες.

(30)

Κάνοντας αναφορά στο γαλλικό Συνταγματικό Συμβούλιο (Conseil constitutionnel), το οποίο εκτιμά ότι θα ήταν δυνατή παρέκκλιση από την αρχή της ισότητας απέναντι στον φόρο, υπό την προϋπόθεση ότι ο νομοθέτης βασίζει τη διαφορετική αντιμετώπιση σε αντικειμενικά και εύλογα κριτήρια για την επίτευξη των επιδιωκόμενων σκοπών από το μέτρο και υπό την προϋπόθεση ότι το μέτρο δεν προκαλεί κατάφωρη παραβίαση της ισότητας απέναντι στα δημόσια βάρη [απόφαση αριθ. 2012-238 QPC της 20ής Απριλίου 2012 (9)], πολλοί φορείς εκμετάλλευσης των γαλλικών θαλάσσιων λιμένων υποστηρίζουν επίσης ότι το εν λόγω μέτρο δεν προκαλεί κατάφωρη παραβίαση της ισότητας απέναντι στα δημόσια βάρη.

(31)

Οι γαλλικές αρχές και πολλοί φορείς εκμετάλλευσης των γαλλικών θαλάσσιων λιμένων αναφέρουν ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι θίγεται ο ανταγωνισμός, ενώ η κίνηση για την οποία υπάρχει ανταγωνισμός είναι χαμηλή και η ελκυστικότητα ενός λιμένα υπολογίζεται βάσει σημαντικού αριθμού παραμέτρων (απόδοση των λοιπών κρίκων της εφοδιαστικής αλυσίδας) στους οποίους η υπαγωγή των λιμένων σε ΦΕ δε θα έχει καμία επίπτωση. Η AFPI θεωρεί ότι, αντίθετα με τους θαλάσσιους λιμένες, οι εσωτερικοί λιμένες δεν βρίσκονται σε ανταγωνισμό μεταξύ τους καθώς οι ενδοχώρες τους είναι κατά πολύ πιο περιορισμένες και πιο διακριτές.

(32)

Οι γαλλικές αρχές και πολλοί φορείς εκμετάλλευσης των γαλλικών θαλάσσιων λιμένων εκτιμούν ότι η δραστηριότητα των μικρών λιμένων (λιμένων που δεν συμμετέχουν στα πανευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών) δεν επηρεάζει τον ανταγωνισμό λόγω του όγκου των δραστηριοτήτων τους και κυρίως του τοπικού χαρακτήρα της επιρροής τους, ιδιαίτερα στον βαθμό που η συνολική δραστηριότητα των μικρών γαλλικών λιμένων αντιπροσωπεύει μόνο το 1 % της συνολικής κίνησης της Ένωσης. Η ίδια η Επιτροπή θα αναγνώριζε ότι «σύμφωνα με μια καθιερωμένη πρακτική, οι ενισχύσεις στις υποδομές των λιμένων των οποίων το μερίδιο αγοράς είναι χαμηλότερο του 5 % της κίνησης επιβατών ή εμπορευμάτων δεν έχουν αρνητική επίπτωση στον ανταγωνισμό και το εμπόριο ανάμεσα στα κράτη μέλη» [απόφαση της 11ης Απριλίου 2016 στην υπόθεση αριθ. SA.43975 για τον λιμένα του Funchal (10)].

(33)

Πολλά ενδιαφερόμενα μέρη θεωρούν ότι οι λιμένες των υπερπόντιων εδαφών δεν έχουν την ικανότητα να ανταγωνίζονται τους λιμένες των λοιπών κρατών μελών.

(34)

Για τις γαλλικές αρχές και πολλά ενδιαφερόμενα μέρη, η υπαγωγή των γαλλικών λιμένων σε ΦΕ σήμερα θα προκαλούσε μάλιστα στρέβλωση του ανταγωνισμού ανάμεσα στους λιμένες της Ένωσης καθώς όλα τα κράτη μέλη εφαρμόζουν διαφορετικούς συντελεστές. Προσθέτουν ότι πολλά κράτη υποστηρίζουν οικονομικά τους λιμένες τους μέσω διαφορετικών ρυθμίσεων, φορολογικών ή μη.

(35)

Ο λιμένας του Ρότερνταμ θεωρεί ότι το 2017 ο ΦΕ θα αντιπροσωπεύει για τους ολλανδικούς λιμένες σημαντικό έξοδο το οποίο δεν χρειάζεται να επωμισθούν οι ανταγωνιστές του, ιδιαίτερα οι λιμένες της Δουνκέρκης και της Χάβρης.

(36)

Για τις γαλλικές αρχές και πολλούς φορείς εκμετάλλευσης των γαλλικών λιμένων, η εν λόγω απαλλαγή ήταν σε κάθε περίπτωση συμβατή με την εσωτερική αγορά καθώς επέτρεπε την παροχή αντιστάθμισης για ορισμένα καθήκοντα τα οποία χρηματοδοτούνται από τους λιμένες και συνδέονται με αρμοδιότητες της δημόσιας εξουσίας (καθήκοντα που συνδέονται με τα λιμεναρχεία, τη βυθοκόρηση των λιμενικών προσβάσεων, τη συντήρηση των έργων προστασίας, τις χερσαίες προσβάσεις, την προστασία του περιβάλλοντος, καθώς και την ασφάλεια και την προστασία). Δεδομένου ότι το ύψος του ΦΕ από τον οποίο απαλλάσσεται κάθε λιμάνι δεν ξεπερνά τα βάρη που σχετίζονται με αρμοδιότητες της δημόσιας εξουσίας, και μπορεί να είναι ακόμα και πολύ χαμηλότερο από αυτά, η εν λόγω απαλλαγή είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά.

(37)

Οι εκπρόσωποι των φορέων διαχείρισης των εσωτερικών λιμένων υπογραμμίζουν ότι οι εσωτερικοί λιμένες παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των πολυτροπικών μεταφορών, ότι οι επενδύσεις των λιμένων εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 93 της ΣΛΕΕ (συντονισμός των μεταφορών) και ότι η απαλλαγή από τον ΦΕ εμπίπτει επίσης στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 3 σημείο β) της ΣΛΕΕ σχετικά με τα σημαντικά σχέδια κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος όπως το κανάλι Seine Nord Europe και οι διευρωπαϊκοί διάδρομοι μεταφορών. Η AFPI διευκρινίζει ότι το άρθρο 93 της ΣΛΕΕ θα μπορούσε να εφαρμοστεί στο μέτρο που προβλέπει την «αποζημίωση ορισμένων συμφυών με την έννοια της δημόσιας υπηρεσίας υπηρεσιών».

(38)

Για τις γαλλικές αρχές και πολλά ενδιαφερόμενα μέρη των υπερπόντιων εδαφών, η συμβατότητα του μέτρου για τους λιμένες που βρίσκονται στα υπερπόντια εδάφη πρέπει να εξεταστεί ειδικά σε σχέση με το άρθρο 349 της ΣΛΕΕ. Λόγω του μικρού μεγέθους των αγορών, του νησιωτικού και απομονωμένου χαρακτήρα αυτών των εδαφών και της μεγάλης απόστασης από κάθε άλλο ευρωπαϊκό λιμάνι, το εν λόγω μέτρο φαίνεται να μην προκαλεί πρόβλημα στον ανταγωνισμό. Ο GPM της Γουαδελούπης αναφέρει την πρόταση να ενταχθούν οι ενισχύσεις στις λειτουργίες των μεταφορών των υπερπόντιων εδαφών στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 651/2014 της Επιτροπής (11) (εφεξής «ΓΚΑΚ»). Ο GPM της Γαλλικής Γουϊάνας θεωρεί ότι εκπληρώνει αποστολή γενικού συμφέροντος (δημόσια ασφάλεια, εθνική άμυνα, εφοδιασμός) χωρίς να μεταβάλλονται οι συνθήκες των συναλλαγών στο μέτρο που ο λιμένας είναι το αποκλειστικό μέσο εφοδιασμού. Πράγματι, λόγω του κόστους, η κίνηση εμπορευμάτων μέσω αέρος με προορισμό αυτά τα εδάφη αντιπροσωπεύει μόνο το 1 % της συνολικής κίνησης εμπορευμάτων. Τα ενδιαφερόμενα μέρη θεωρούν ότι η κατάργηση της απαλλαγής από τον ΦΕ θα είχε σαν αποτέλεσμα την αύξηση του κόστους εφοδιασμού των εδαφών – που θα μετακυλιόταν στον τελικό πελάτη μέσω των τιμών των εμπορευμάτων – και τη μείωση της επενδυτικής ικανότητας. Υπογραμμίζουν ότι μια τέτοια κατάργηση θα ήταν αντίθετη σε άλλες φορολογικές διατάξεις παρέκκλισης που είναι αποδεκτές από την Επιτροπή, όπως τα μέτρα φορολογικής ενίσχυσης επενδύσεων ή ο μηδενικός συντελεστής ΦΠΑ που επιτρέπει τη μείωση του κόστους των ροών κατανάλωσης.

(39)

Πολλοί φορείς εκμετάλλευσης των γαλλικών θαλάσσιων λιμένων ζητούν από την Επιτροπή την αναστολή της εν λόγω διαδικασίας μέχρι την οριστικοποίηση της τρέχουσας ενωσιακής ατζέντας για τους λιμένες, ιδιαίτερα την αναθεώρηση του ΓΚΑΚ και την πρόταση κανονισμού που θα θεσπίζει πλαίσιο για την πρόσβαση στην αγορά των λιμενικών υπηρεσιών και την οικονομική διαφάνεια των λιμένων (εφεξής «η πρόταση κανονισμού για τις λιμενικές υπηρεσίες») (12). Εκπλήσσονται από την ταχύτητα της διαδικασίας που κινείται κατά της Γαλλίας ενώ η Επιτροπή διαλεγόταν επί μία εικοσαετία με τις Κάτω Χώρες πριν καταλήξει σε τελική απόφαση.

(40)

Ο λιμένας του Ρότερνταμ ζητά από την Επιτροπή να μεταθέσει την υπαγωγή των ολλανδικών λιμένων σε ΦΕ μέχρι να ολοκληρωθεί μια τομεακή έρευνα και όλοι οι λιμένες που βρίσκονται στο βορειοευρωπαϊκό τμήμα (λιμένες των νότιων διαμερισμάτων της Βόρειας θάλασσας) να υπαχθούν ταυτόχρονα σε φόρο εταιρειών ή, τουλάχιστον, να υπαχθούν σύντομα και ταυτόχρονα σε εταιρικό φόρο οι βελγικοί και γαλλικοί λιμένες.

(41)

Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.

(42)

Κατά πάγια νομολογία, «η έννοια της επιχείρησης περιλαμβάνει κάθε οντότητα που ασκεί οικονομική δραστηριότητα, ανεξαρτήτως του νομικού καθεστώτος στο οποίο υπάγεται και του τρόπου χρηματοδότησής της» (13). Σύμφωνα με το Δικαστήριο της ΕΕ, «κάθε δραστηριότητα που συνίσταται στην προσφορά αγαθών και υπηρεσιών σε μια δεδομένη αγορά αποτελεί οικονομική δραστηριότητα» (14).

(43)

Σύμφωνα με τη νομολογία (15), η Επιτροπή διαπίστωσε σε σειρά αποφάσεων ότι η εμπορική εκμετάλλευση και η κατασκευή λιμενικών υποδομών αποτελούν εμπορικές δραστηριότητες (16). Για παράδειγμα, η εμπορική εκμετάλλευση ενός λιμενικού τερματικού σταθμού που τίθεται στη διάθεση των χρηστών έναντι καταβολής τέλους συνιστά οικονομική δραστηριότητα (17). Ομοίως, το Δικαστήριο έχει ήδη αναγνωρίσει σιωπηρά αλλά με βέβαιο τρόπο τον οικονομικό χαρακτήρα ορισμένων λιμενικών λειτουργιών, ιδιαίτερα των «λειτουργιών επιβίβασης και αποβίβασης, μεταφόρτωσης, αποθήκευσης και γενικά της κίνησης των εμπορευμάτων ή κάθε υλικού στον λιμένα» (18). Οι εν λόγω αρχές εφαρμόζονται όχι μόνο στους θαλάσσιους λιμένες αλλά και στους εσωτερικούς λιμένες (19).

(44)

Η Επιτροπή δεν αμφισβητεί ότι μπορεί να ανατεθεί στους λιμένες η άσκηση ορισμένων καθηκόντων δημόσιας εξουσίας ή μη οικονομικής φύσης, όπως ο έλεγχος και η ασφάλεια της θαλάσσιας κίνησης (20) ή η εποπτεία κατά της μόλυνσης (21), ούτε ότι, κατά την άσκηση αυτών των καθηκόντων, οι λιμένες δεν συνιστούν επιχειρήσεις, κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Η Επιτροπή διασαφηνίζει εν προκειμένω ότι η απαλλαγή από τον ΦΕ που εξετάζεται από την παρούσα διαδικασία δεν μπορεί να συνιστά κρατική ενίσχυση παρά μόνο αν αφορά εισοδήματα που προήλθαν από οικονομικές δραστηριότητες. Αντίθετα, το γεγονός ότι ένα νομικό πρόσωπο ασκεί μία ή περισσότερες δραστηριότητες της δημόσιας αρχής ή μη οικονομικής φύσης δεν αρκεί για να μη χαρακτηριστεί γενικά ως «επιχείρηση». Ένας λιμένας θα θεωρείται επομένως «επιχείρηση» αν – και στο μέτρο που – ασκεί ουσιαστικά μία ή περισσότερες οικονομικές δραστηριότητες.

(45)

Οι γαλλικοί λιμένες μπορούν να ασκήσουν πολλά είδη οικονομικών δραστηριοτήτων που ανταποκρίνονται στην παροχή διαφορετικών υπηρεσιών σε πολλές αγορές (22). Πρώτον, οι λιμένες παρέχουν μια γενική υπηρεσία στα πλοία, παρέχοντάς τους πρόσβαση στη λιμενική υποδομή έναντι αντιτίμου. Δεύτερον, ορισμένοι λιμένες παρέχουν πιο ειδικές υπηρεσίες στα πλοία, κυρίως πλοήγηση, ανύψωση, διακίνηση φορτίων, αγκυροβόληση, επίσης έναντι αντιτίμου. Σε αυτές τις δύο πρώτες περιπτώσεις, το καταβληθέν αντίτιμο ονομάζεται εν γένει «λιμενικές επιβαρύνσεις» (23). Τρίτον, οι λιμένες θέτουν έναντι αντιτίμου ορισμένες υποδομές ή εκτάσεις στη διάθεση των εταιρειών που χρησιμοποιούν τους εν λόγω χώρους για ίδιες ανάγκες ή για να παρέχουν στα πλοία ορισμένες από τις λιμενικές υπηρεσίες που αναφέρονται ανωτέρω (24).

(46)

Δεν ασκούν απαραίτητα όλοι οι γαλλικοί λιμένες όλες τις ανωτέρω δραστηριότητες. Συγκεκριμένα, όπως αναφέρουν ορισμένοι από αυτούς, οι GPM δε μπορούν, καταρχήν, να εκμεταλλεύονται πλέον «τον εξοπλισμό που χρησιμοποιείται για τις λειτουργίες της φόρτωσης, της εκφόρτωσης, της διακίνησης φορτίων και της αποθήκευσης που συνδέονται με τα πλοία» (άρθρο L. 5312-4 του γαλλικού κώδικα μεταφορών). Παρ' όλα αυτά, φαίνεται ότι ορισμένοι GPM συνεχίζουν να εκμεταλλεύονται τον εν λόγω εξοπλισμό και να παρέχουν αντίστοιχες υπηρεσίες (25).

(47)

Το γεγονός ότι η δημόσια αρχή διαθέτει μεγάλο περιθώριο εκτίμησης για να καθορίσει, στο πλαίσιο των οικονομικών δραστηριοτήτων, αυτές που θα μπορούσαν να αποτελέσουν υπηρεσίες με γενικό οικονομικό συμφέρον (εφεξής «ΥΓΟΣ»), δε σημαίνει ότι αποκλείεται οι εν λόγω δραστηριότητες να έχουν οικονομικό χαρακτήρα. Ωστόσο, κατά πάγια νομολογία, η ίδια η έννοια της «οικονομικής δραστηριότητας» προκύπτει από τα πραγματικά στοιχεία, κυρίως από την ύπαρξη μιας αγοράς για τις σχετικές υπηρεσίες, και δεν εξαρτάται από τις εθνικές επιλογές ή εκτιμήσεις. Συνεπώς, το γεγονός ότι οι δραστηριότητες των λιμένων δεν είναι κερδοσκοπικού χαρακτήρα κατά την έννοια των διατάξεων του CGI, ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι τούτο ισχύει, δεν επαρκεί για να απαλλαγούν οι εν λόγω δραστηριότητες από τον οικονομικό τους χαρακτήρα κατά την έννοια της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων. Ομοίως, το γεγονός και μόνο ότι τα καθήκοντα που ασκούνται από τους λιμένες τούς έχουν ανατεθεί από το κράτος δεν επαρκεί για να χαρακτηριστούν οι εν λόγω δραστηριότητες ως μη οικονομικής φύσης. Μάλιστα, όλες οι ΥΓΟΣ αποτελούν καθήκοντα που έχουν ανατεθεί από το κράτος σε επιχειρήσεις. Ωστόσο, οι ΥΓΟΣ συνεπάγονται ασφαλώς την άσκηση οικονομικών δραστηριοτήτων.

(48)

Επιπλέον, το γεγονός ότι ορισμένοι λιμένες ενδέχεται να έχουν χαρακτηριστεί εγκαταστάσεις ζωτικής σημασίας κατά την έννοια του άρθρου L. 1332-1 του γαλλικού αμυντικού κώδικα δεν επαρκεί για να θεωρηθεί ότι οι λιμενικές δραστηριότητες εμπίπτουν στις ουσιαστικές λειτουργίες του κράτους κατά την έννοια της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων. Πολλές οικονομικές δραστηριότητες στο πεδίο της ενέργειας, των τηλεπικοινωνιών και των μεταφορών μπορούν επίσης να είναι ζωτικής σημασίας για τη ζωή του κράτους, χωρίς αυτό να αίρει τον οικονομικό τους χαρακτήρα. Η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι ο αμυντικός κώδικας (βλέπε άρθρα L. 1332-4, L. 1332-5 και L. 1332-6) αναφέρει ρητά τον χαρακτηρισμό της «επιχείρησης» τουλάχιστον για κάποιους από τους ανωτέρω φορείς.

(49)

Εν συνεχεία, το επιχείρημα ότι οι GPM πληρούν τα κριτήρια που θέτει το άρθρο 4 παράγραφος 5 της τρίτης οδηγίας ΦΠΑ (26) και εξετάστηκαν από το Δικαστήριο στην υπόθεση C-276/97 είναι άνευ σημασίας εν προκειμένω. Το εν λόγω άρθρο της οδηγίας ΦΠΑ προβλέπει ότι «Τα κράτη, οι περιφέρειες, οι νομοί, οι δήμοι και οι κοινότητες και οι λοιποί οργανισμοί δημοσίου δικαίου δεν θεωρούνται υποκείμενοι στον φόρο για τις δραστηριότητες ή πράξεις τις οποίες πραγματοποιούν ως δημόσια εξουσία, έστω και αν, για τις δραστηριότητες ή πράξεις αυτές, εισπράττουν δικαιώματα, τέλη, εισφορές ή άλλες επιβαρύνσεις» και το Δικαστήριο εκτιμά ότι «οι δραστηριότητες που πραγματοποιούν ως δημόσια εξουσία κατά την έννοια του άρθρου 4 παράγραφος 5 πρώτο εδάφιο της έκτης οδηγίας, είναι αυτές που πραγματοποιούνται από οργανισμούς δημοσίου δικαίου στο πλαίσιο του ιδιαίτερου νομικού καθεστώτος που ισχύει γι' αυτούς» (27). Αν μπορεί να θεωρηθεί ότι οι λιμένες δρουν στο πλαίσιο του ιδιαίτερου νομικού καθεστώτος τους, το χαρακτηριστικό αυτό από μόνο του δεν συνεπάγεται ότι θα απολέσουν τον χαρακτηρισμό του υποκείμενου σε ΦΠΑ (28). Εκτός από το ότι σε καμία περίπτωση δεν αντικρούει τον οικονομικό χαρακτήρα των δραστηριοτήτων που ασκούνται, η επίκληση της απαλλαγής επιβεβαιώνει ότι οι εν λόγω δραστηριότητες είναι οικονομικές καθώς η απαλλαγή (η οποία επηρεάζει άμεσα το χαρακτηρισμό του υποκείμενου στον φόρο) έχει νόημα μόνο αν οι δραστηριότητες που πραγματοποιούνται είναι οικονομικές (29). Κυρίως, αυτό το κριτήριο (άσκηση δραστηριοτήτων στο πλαίσιο του ιδιαίτερου νομικού καθεστώτος για δημόσιους οργανισμούς) αναπτύχθηκε από το δικαστήριο σε σύνδεση με το άρθρο 4 παράγραφος 5 της οδηγίας ΦΠΑ και δεν διαθέτει αντιστοιχία στη νομοθεσία περί κρατικών ενισχύσεων. Αντίθετα μάλιστα, σύμφωνα με τη νομολογία στην οποία γίνεται επίκληση στην αιτιολογική σκέψη 43, το νομικό καθεστώς στο οποίο υπόκεινται οι φορείς δεν αρκεί για να αποκλειστεί η ύπαρξη οικονομικής δραστηριότητας κατά την έννοια του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ.

(50)

Προσθέτει επίσης ότι το κατά πόσον οι λιμένες δρουν σε καθαρά εμπορική βάση μεγιστοποίησης κερδών ή όχι, βάζουν ή δεν βάζουν το γενικό συμφέρον πριν από την απόδοση της επένδυσης, έχουν ή δεν έχουν κερδοσκοπικό σκοπό και επανεπενδύουν ή όχι συστηματικά τα κέρδη τους, δεν επαρκεί πλέον για να αποκλειστεί το ενδεχόμενο μια δραστηριότητα παροχής αγαθών ή υπηρεσιών στην αγορά να έχει οικονομικό χαρακτήρα (30). Η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι ορισμένοι γαλλικοί λιμένες αποκομίζουν κέρδη, αποδίδουν μερίσματα στο κράτος (31) και δεν επανεπενδύουν συστηματικά τα κέρδη τους στην υποδομή.

(51)

Τέλος, το επιχείρημα των γαλλικών αρχών σύμφωνα με το οποίο η ΣΛΕΕ περιέχει ειδικό άρθρο (άρθρο 93) για την αντιμετώπιση των κρατικών ενισχύσεων στις μεταφορές, επιβεβαιώνει απλώς ότι οι δραστηριότητες των μεταφορών είναι οικονομικές (στην αντίθετη περίπτωση δεν θα επρόκειτο για κρατικές ενισχύσεις).

(52)

Σε ό,τι αφορά πιο συγκεκριμένα τις υπηρεσίες που προσφέρονται από τους λιμένες έναντι καταβολής λιμενικών επιβαρύνσεων, το γεγονός ότι η δομή των λιμενικών επιβαρύνσεων ορίζεται σε εθνικό επίπεδο και τα τέλη εγκρίνονται από τη δημόσια αρχή δεν επαρκεί για να απαλλάξει τις υπηρεσίες από τον οικονομικό τους χαρακτήρα (32). Ειδικότερα, στην υπόθεση C-343/95 που αναφέρεται από το GPM της Χάβρης, το Δικαστήριο βασίζεται κυρίως στη φύση των δραστηριοτήτων που ασκούνται για να εκτιμήσει τον οικονομικό τους χαρακτήρα (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 18 και 23) και επικουρικά στην έγκριση των τιμών σε εθνικό επίπεδο. Άλλωστε, κατ' εφαρμογή του γαλλικού κώδικα μεταφορών (33), οι ίδιοι οι λιμένες έχουν την ευθύνη καθορισμού των τιμών.

(53)

Σχετικά την αναφορά που γίνεται από τον GPM της Χάβρης στην απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2004 της Επιτροπής στην υπόθεση Ν 520/200[3] (***), η Επιτροπή αναφέρει ότι αυτή η πρακτική λήψης αποφάσεων έχει εξελιχθεί από το 2004 σε συνάρτηση με την εξέλιξη της νομολογίας του Δικαστηρίου. Η κατασκευή και η συντήρηση των υποδομών πρόσβασης στους λιμένες, όταν οι υποδομές αυτές δύνανται να χρησιμοποιηθούν από όλους τους χρήστες χωρίς διακρίσεις και χωρίς αντάλλαγμα, θεωρούνται υπό κανονικές συνθήκες ως γενικά μέτρα που λαμβάνονται από το κράτος στο πλαίσιο της αρμοδιότητάς του για την ανάπτυξη των θαλάσσιων μεταφορών. Εκτός αν ορισμένες ιδιαιτερότητες της υπόθεσης επιβάλλουν αντίθετο συμπέρασμα, η Επιτροπή θεωρεί καταρχήν ότι οι υποδομές πρόσβασης που βρίσκονται στο εξωτερικό του λιμένα εξυπηρετούν τη θαλάσσια κοινότητα στο σύνολό της και η δημόσια χρηματοδότησή τους δεν αποτελεί κρατική ενίσχυση. Αντίθετα, η δημόσια χρηματοδότηση των προσβάσεων στο εσωτερικό των λιμένων θεωρείται κατ αρχήν ότι ωφελεί συγκεκριμένα την εκμετάλλευση του ίδιου του λιμένα και αποτελεί κρατική ενίσχυση (34).

(54)

Δεν μπορεί να συναχθεί από την απόφαση της Επιτροπής στην υπόθεση SA.36346 (35), η οποία αναφέρεται στο σημείο στ) της σκέψης 17 της ανακοίνωσης της 19ης Ιουλίου 2016, ότι η διαχείριση ή η αξιοποίηση του λιμενικού χώρου και, ειδικότερα, η ενοικίαση ή διάθεση συγκεκριμένων εκτάσεων και υποδομών έναντι αντιτίμου δεν αποτελεί οικονομική δραστηριότητα. Η υπόθεση SA.36346 αφορούσε στην πράξη στήριξη για την ανανέωση των δημόσιων εκτάσεων και όχι ενοικίαση των εκτάσεων έναντι αντιτίμου.

(55)

Γενικά, η ενοικίαση δημόσιου χώρου έναντι αντιτίμου συνιστά οικονομική δραστηριότητα, ειδικότερα όταν ο ανάδοχος του λιμένα παρέχει λιμενικές υπηρεσίες στους πελάτες του (36). Άλλωστε, η ίδια η γαλλική διοίκηση έχει ήδη θεωρήσει ότι τα έσοδα από την ενοικίαση εκτάσεων (τέλη χρήσης ακινήτων) πρέπει να υποβάλλονται σε ΦΕ κατ' εφαρμογή του ίδιου του εθνικού δικαίου (37). Καταφεύγει επίσης σε σχολιασμό της φορολογικής νομοθεσίας που έχει δημοσιευτεί από τη γενική διεύθυνση δημόσιων οικονομικών (επίσημη θεωρία της γαλλικής φορολογικής διοίκησης), (38) αναφέροντας ότι τα τέλη παραχώρησης του συνόλου ή μέρους ενός λιμένα (για παράδειγμα της παραχώρησης δημόσιου εξοπλισμού) υπόκεινται σε ΦΠΑ, κάτι που αποτελεί ακόμα μία ένδειξη της οικονομικής τους φύσης.

(56)

Η κατασκευή και η συντήρηση των υποδομών πρόσβασης στους λιμένες, κυρίως η βυθοκόρηση των ποταμών, οι οδοί πρόσβασης και τα κανάλια, όταν οι υποδομές αυτές δύνανται να χρησιμοποιηθούν από όλους τους χρήστες χωρίς διακρίσεις και χωρίς αντάλλαγμα, θεωρούνται υπό κανονικές συνθήκες ως γενικά μέτρα που λαμβάνονται από το κράτος στο πλαίσιο της αρμοδιότητάς του για την ανάπτυξη των θαλάσσιων μεταφορών. Κατά γενικό κανόνα, η Επιτροπή εφαρμόζει διάκριση ανάλογα με το αν η υποδομή πρόσβασης βρίσκεται στο εσωτερικό ή το εξωτερικό του λιμένα και είναι προσβάσιμη στο ευρύ κοινό. Εκτός αν ορισμένες ιδιαιτερότητες της υπόθεσης επιβάλλουν αντίθετο συμπέρασμα, η Επιτροπή θεωρεί καταρχήν ότι οι υποδομές πρόσβασης που βρίσκονται στο εξωτερικό του λιμένα εξυπηρετούν τη θαλάσσια κοινότητα στο σύνολό της και η δημόσια χρηματοδότησή τους δεν αποτελεί κρατική ενίσχυση. Αντίθετα, η δημόσια χρηματοδότηση των προσβάσεων στο εσωτερικό των λιμένων θεωρείται κατ αρχήν ότι ωφελεί συγκεκριμένα την εκμετάλλευση του ίδιου του λιμένα και αποτελεί κρατική ενίσχυση (39).

(57)

Για παράδειγμα, η Επιτροπή δήλωσε ότι η βυθοκόρηση στην εκβολή που βελτιώνει την πρόσβαση στον ποταμό και ωφελεί αδιακρίτως όλους τους φορείς που βρίσκονται στην εκβολή και το μήκος των εσωτερικών οδών πλοήγησης, αποτελεί γενικό μέτρο που ωφελεί τη θαλάσσια κοινότητα στο σύνολό της. Συνεπώς, η Επιτροπή θεώρησε ότι σε αυτή την υπόθεση η βυθοκόρηση δεν συνιστά οικονομική δραστηριότητα (40).

(58)

Το γεγονός ότι οι οικονομικές δραστηριότητες μιας οντότητας είναι λιγότερες ή έχουν δευτερεύοντα χαρακτήρα σε σχέση τις μη οικονομικές δραστηριότητές της δεν επιτρέπει, καταρχήν, να εξαιρεθούν οι εν λόγω οικονομικές δραστηριότητες από τη νομοθεσία περί κρατικών ενισχύσεων.

(59)

Επιπλέον, και χωρίς να είναι απαραίτητη μια αξιολόγηση της αναλογίας των διαφορετικών οικονομικών δραστηριοτήτων ανά λιμένα, συνάγεται από τις παραπάνω αναλύσεις ότι ένα πολύ σημαντικό τμήμα των δραστηριοτήτων που θεωρούνται μη οικονομικές από ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη και τις γαλλικές αρχές είναι οικονομικής φύσης. Επιπλέον, οι λιμενικές επιβαρύνσεις και τα τέλη παραχώρησης αντιπροσωπεύουν τη μεγάλη πλειονότητα των εσόδων των μεγάλων θαλάσσιων λιμένων (41) και συμβάλλουν σημαντικά στη δημιουργία θετικής φορολογικής βάσης για επιβολή ΦΕ στους λιμένες.

(60)

Τέλος, η Επιτροπή αποδέχεται ότι το σύνολο της χρηματοδότησης μιας υποδομής θα μπορούσε να εξαιρεθεί από το πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων εφόσον η εν λόγω υποδομή χρησιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά για σκοπούς μη οικονομικής δραστηριότητας και η οικονομική χρήση παραμένει καθαρά επικουρική (42). Ωστόσο, το γεγονός ότι οι λιμένες εκτελούν δραστηριότητες μη οικονομικής φύσης στα εδάφη που καταλαμβάνουν δεν σημαίνει ότι η ίδια η λιμενική υποδομή χρησιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά για τους σκοπούς μη οικονομικής δραστηριότητας ούτε ότι οι οικονομικές δραστηριότητες είναι επικουρικές των μη οικονομικών δραστηριοτήτων.

(61)

Οι αυτόνομοι λιμένες (που στην πλειοψηφία τους μετατράπηκαν σε GPM, με εξαίρεση κυρίως τους αυτόνομους ποτάμιους λιμένες του Παρισιού και του Στρασβούργου), τα επιμελητήρια θαλάσσιου εμπορίου, τα εμπορικά και βιομηχανικά επιμελητήρια που διαχειρίζονται λιμενικές εγκαταστάσεις, οι δήμοι που είναι παραχωρησιούχοι δημόσιου κρατικού εξοπλισμού στους θαλάσσιους λιμένες, όπως και οι επιχειρήσεις τις οποίες υποκατέστησαν στην εκμετάλλευση του εν λόγω εξοπλισμού, που εκμεταλλεύονται απευθείας τις υποδομές ή παρέχουν υπηρεσίες σε έναν λιμένα, είναι, όσο αναφορά τις δικές τους οικονομικές δραστηριότητες – ιδίως αυτές που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη (45) – «επιχειρήσεις» κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.

(62)

Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, μόνο οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους μπορούν να αποτελούν κρατικές ενισχύσεις. Κατά πάγια νομολογία η παραίτηση από πόρους που, καταρχήν, θα έπρεπε να καταβληθούν στο δημόσιο Ταμείο συνιστά μεταβίβαση κρατικών πόρων κατά την έννοια αυτής της διάταξης (43).

(63)

Μέσω της φορολογικής απαλλαγής την οποία απολαμβάνουν οι φορείς εκμετάλλευσης των γαλλικών λιμένων, το γαλλικό κράτος παραιτείται των φορολογικών εσόδων και αυτό συνεπάγεται μεταφορά κρατικών πόρων κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Δεδομένου ότι η εν λόγω φορολογική απαλλαγή βασίζεται σε σειρά αποφάσεων, αποδίδεται επίσης στο γαλλικό κράτος.

(64)

Το εν λόγω μέτρο, για να συνιστά κρατική ενίσχυση πρέπει να παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στον ωφελούμενο. Ως πλεονέκτημα δεν νοούνται μόνο οι θετικές παροχές, αλλά και οι επεμβάσεις οι οποίες, υπό διάφορες μορφές, ελαφρύνουν τις επιβαρύνσεις που συνήθως βαρύνουν τον προϋπολογισμό μιας επιχείρησης (44).

(65)

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, βάσει της γαλλικής φορολογικής νομοθεσίας, «οι αυτόνομοι λιμένες, τα επιμελητήρια θαλάσσιου εμπορίου, τα εμπορικά και βιομηχανικά επιμελητήρια που διαχειρίζονται λιμενικές εγκαταστάσεις, οι δήμοι που είναι παραχωρησιούχοι δημόσιου εξοπλισμού ο οποίος ανήκει στο κράτος εντός των λιμένων, καθώς και οι εταιρείες τις οποίες υποκατέστησαν στην εκμετάλλευση του εν λόγω εξοπλισμού» (45) πρέπει να υπάγονται σε ΦΕ λόγω των οικονομικών τους δραστηριοτήτων αλλά απαλλάσσονται από αυτόν. Κατά συνέπεια, αυτές οι οντότητες δεν επιβαρύνονται με τις δαπάνες του ΦΕ που κανονικά βαρύνουν τις γαλλικές επιχειρήσεις για τις οικονομικές τους δραστηριότητες. Επωφελούνται από ένα οικονομικό πλεονέκτημα κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.

(66)

Ωστόσο, το επιχείρημα ότι η απαλλαγή από τον ΦΕ αντισταθμίζει το πρόσθετο κόστος που προκύπτει από τα καθήκοντα γενικού συμφέροντος που έχουν ανατεθεί στους λιμένες από την κρατική εξουσία δεν μπορεί να προκαλέσει αμφισβήτηση για τον χαρακτηρισμό του πλεονεκτήματος εκτός αν, αφενός, το ποσό του πλεονεκτήματος που προέκυψε από την απαλλαγή από τον φόρο είχε πραγματικό στόχο την αντιστάθμιση του πρόσθετου κόστους που προκύπτει από καθήκοντα γενικού συμφέροντος και αφετέρου, το ποσό αυτό περιοριζόταν στα καθαρά πρόσθετα έξοδα που συνδέονται με την άσκηση αυτών των καθηκόντων (μη-υπεραντιστάθμιση) (46). Στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν ισχύει αυτό. Μάλιστα, καμία διάταξη εθνικού δικαίου δεν καθιερώνει οποιαδήποτε σύνδεση ανάμεσα στην απαλλαγή από τον ΦΕ και τα ενδεχόμενα καθήκοντα παροχής δημόσιας υπηρεσίας που ανατίθενται στους λιμένες (47). Το εθνικό δίκαιο δενεγγυάται ότι το ποσό της αντιστάθμισης (δηλαδή το μη καταβληθέν ποσό του ΦΕ) θα περιορίζεται πάντοτε στο απαραίτητο για την κάλυψη του συνόλου ή μέρους του κόστους που προκύπτει από την εκτέλεση των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Η απαλλαγή από τον ΦΕ, της οποίας το ύψος είναι ανάλογο των κερδών που πραγματοποιήθηκαν, δεν έχει όριο και μπορεί κατά συνέπεια να καταλήξει σε πλεονέκτημα δυσανάλογο με τα επιπρόσθετα έξοδα που προκύπτουν από τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Τέλος, η διαβεβαίωση του GPM της Δουνκέρκης ότι το κόστος των καθηκόντων παροχής δημόσιας υπηρεσίας υπερβαίνει συστηματικά τη θεωρητική φορολογική υποχρέωση δεν αποδεικνύεται από κανέναν αριθμό και κανένα ιστορικό δεδομένο. Λόγω έλλειψης νομοθετικής εγγύησης (με μελλοντική επίσης ισχύ), η απουσία υπεραντιστάθμισης, ακόμα και αν η διαβεβαίωση επαληθευόταν για το παρελθόν, δεν θα επαρκούσε για την πλήρωση της προϋπόθεσης μη-υπεραντιστάθμισης.

(67)

Το μέτρο, για να μπορεί να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση, πρέπει να είναι επιλεκτικό, δηλαδή να ευνοεί ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ (48).

(68)

Κατά πάγια νομολογία (49), η αξιολόγηση της ουσιαστικής επιλεκτικότητας ενός φορολογικού μέτρου που ελαφρύνει από τα συνήθη βάρη στον προϋπολογισμό μιας επιχείρησης, περιλαμβάνει τρία στάδια. Σε πρώτη φάση είναι απαραίτητο να εντοπιστεί το κοινό ή «κανονικό» φορολογικό καθεστώς (που ονομάζεται «σύστημα αναφοράς») που βρίσκεται σε ισχύ στο αντίστοιχο κράτος μέλος. Σε δεύτερη φάση πρέπει να αποφασιστεί αν το εν λόγω μέτρο παρεκκλίνει από το σύστημα αναφοράς στο μέτρο που εισάγει διαφοροποιήσεις ανάμεσα σε φορείς που βρίσκονται σε συγκρίσιμη πραγματική και νομική κατάσταση ως προς τον επιδιωκόμενο σκοπό από το εν λόγω καθεστώς. Αν ισχύει αυτό, το μέτρο είναι a priori επιλεκτικό. Σε τρίτη φάση είναι σημαντικό να θεμελιωθεί κατά πόσον το μέτρο που παρεκκλίνει δικαιολογείται από τη φύση ή τη γενική οικονομία του συστήματος αναφοράς. Αναφορικά με αυτή την τρίτη φάση, επαφίεται στο κράτος μέλος να αποδείξει ότι η διαφορετική φορολογική διαχείριση προκύπτει απευθείας από τις θεμελιώδεις ή κατευθυντήριες αρχές του φορολογικού καθεστώτος (50) που αναγνωρίζεται ως σύστημα αναφοράς.

(69)

Το σύστημα αναφοράς είναι ο γαλλικός φόρος εταιρειών, που επιβάλλεται καταρχήν επί του συνόλου των κερδών ή των εσόδων που αποκομίζουν οι εταιρείες και λοιπά νομικά πρόσωπα (άρθρο 205 του CGI). Κατ' εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 206 παράγραφος 1 και 1654 του CGI, τα νομικά πρόσωπα δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου που επιδίδονται σε εκμετάλλευση ή δραστηριότητες κερδοσκοπικού χαρακτήρα υπάγονται σε φόρο εταιρειών. Κατ' εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 165 του παραρτήματος 4 του CGI, οι δημόσιοι οργανισμοί βιομηχανικού ή εμπορικού χαρακτήρα υπάγονται σε όλους τους άμεσους και τους εξομοιούμενους φόρους που επιβάλλονται στις ιδιωτικές εταιρείες παρόμοιου χαρακτήρα. Το άρθρο 167 του παραρτήματος 4 του ίδιου κώδικα ορίζει ότι οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται κυρίως στα εμπορικά και βιομηχανικά επιμελητήρια και στους αυτόνομους λιμένες. Ούτε οι γαλλικές αρχές ούτε οι τρίτοι ενδιαφερόμενοι διατύπωσαν σχόλια επί αυτού του σημείου μετά την απόφαση κίνησης της διαδικασίας.

(70)

Βάσει των υπουργικών αποφάσεων του 1942 και 1943 που αναφέρθηκαν ήδη, «οι αυτόνομοι λιμένες, τα επιμελητήρια θαλάσσιου εμπορίου, τα εμπορικά και βιομηχανικά επιμελητήρια που διαχειρίζονται λιμενικές εγκαταστάσεις, οι δήμοι που είναι παραχωρησιούχοι δημόσιου εξοπλισμού ο οποίος ανήκει στο κράτος εντός των λιμένων, καθώς και οι επιχειρήσεις τις οποίες υποκατέστησαν στην εκμετάλλευση του εν λόγω εξοπλισμού» απαλλάσσονται από ΦΕ. Αντίθετα με τους ισχυρισμούς ορισμένων γαλλικών λιμένων, η απαλλαγή από τον ΦΕ που απολαμβάνουν οι λιμένες δεν προκύπτει από τις γενικές διατάξεις του CGI (ιδίως το άρθρο 165 του παραρτήματος 4 του CGI) ούτε από τον μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα της δραστηριότητας των λιμένων αλλά από τις υπουργικές αποφάσεις του 1942 και 1943 που παρεκκλίνουν ρητά από τις παραπάνω γενικές διατάξεις (51). Αυτό επιβεβαιώνεται από την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας που παραθέτουν τα ενδιαφερόμενα μέρη (52).

(71)

Ωστόσο, για την εξυπηρέτηση του σκοπού του συστήματος αναφοράς, που είναι η φορολόγηση των κερδών που αποκομίζουν οι εταιρείες και νομικά πρόσωπα, οι οντότητες που προβλέπονται στις υπουργικές αποφάσεις του 1942 και 1943 καθίστανται πραγματικά και νομικά συγκρίσιμες με άλλες εταιρείες ή νομικά πρόσωπα που υπάγονται στον εν λόγω φόρο, στο μέτρο που όλες αυτές οι επιχειρήσεις αποκομίζουν κέρδη. Η εν λόγω απαλλαγή συνιστά συνεπώς παρέκκλιση από τους θεσπισμένους νόμους για το φορολογικό σύστημα αναφοράς.

(72)

Η Επιτροπή θεωρεί λοιπόν ότι η φορολογική απαλλαγή υπέρ των προαναφερθέντων οντοτήτων είναι prima facie επιλεκτική.

(73)

Η εφαρμογή του μέτρου στο σύνολο των γαλλικών λιμένων, αν υποτεθεί ότι αποδεικνύεται (53), δεν θέτει υπό αμφισβήτηση αυτό το συμπέρασμα. Το εν λόγω μέτρο δεν είναι όντως γενικό ως προς το σύστημα αναφοράς καθώς εφαρμόζεται μόνο σε ορισμένες επιχειρήσεις (φορείς εκμετάλλευσης των λιμένων) που βρίσκονται σε συγκρίσιμη πραγματική και νομική κατάσταση με εκείνη άλλων εταιρειών και νομικών προσώπων που υπάγονται σε αυτόν τον φόρο, δηλαδή όλες τις επιχειρήσεις που πραγματοποιούν κέρδη. Το μέτρο θα ήταν γενικό μόνο λαμβάνοντας υπόψη ένα σύστημα αναφοράς το οποίο θα περιοριζόταν στους ίδιους τους λιμένες (σύστημα αναφοράς που διαμορφώθηκε από τις υπουργικές αποφάσεις του 1942 και 1943), ενώ έχει αποδειχθεί παραπάνω ότι το σύστημα αναφοράς ήταν οι γενικές διατάξεις του ΦΕ, στο πεδίο των οποίων εμπίπτουν οι επιχειρήσεις όλων των κλάδων.

(74)

Ωστόσο, ως προς τον σκοπό του συστήματος αναφοράς, που είναι η υπαγωγή των κερδών κάθε νομικού προσώπου σε φόρο εισοδήματος, χαρακτηριστικά όπως αυτά που αναφέρθηκαν από τις γαλλικές αρχές και τα ενδιαφερόμενα μέρη (καθήκοντα που επιβάλλονται στους λιμένες προς εξυπηρέτηση άλλων επιχειρήσεων, ειδικές υπηρεσίες, εκμετάλλευση από τα ΕΒΕ, απουσία ανταγωνισμού, χρηματοδότηση από τα λιμενικές επιβαρύνσεις και χρήση των αρμοδιοτήτων της δημόσιας εξουσίας) δεν είναι λυσιτελή, άρα δεν μπορούν να θεμελιώσουν την ύπαρξή διαφορετικής πραγματικής και νομικής κατάστασης. Αν και αυτές οι συνθήκες δύνανται να εξηγήσουν, κατά περίπτωση, γιατί οι φορείς εκμετάλλευσης των λιμένων στους οποίους έχουν ανατεθεί καθήκοντα γενικού συμφέροντος έχουν χαμηλή κερδοφορία και κατά συνέπεια χαμηλότερα φορολογητέα κέρδη, δεν μπορούν να δικαιολογήσουν την απαλλαγή των κερδών –παρά τα βάρη που συνδέονται με αυτά τα καθήκοντα γενικού συμφέροντος– από τον ΦΕ.

(75)

Κατά τα λοιπά, η γαλλική διοίκηση ήδη αναγνώρισε, με την ευκαιρία αιτήματος δημιουργίας φορολογικού καθεστώτος παρέκκλισης υπέρ των αυτόνομων τοπικών φορέων των λιμένων αναψυχής, ότι «οι ενωσιακές ρυθμίσεις των κανόνων ανταγωνισμού δεν επιτρέπουν εφαρμογή φορολογικών μέτρων παρέκκλισης υπέρ ορισμένων δραστηριοτήτων» (54).

(76)

Οι γαλλικές αρχές αναφέρουν ότι το μέτρο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το γαλλικό φορολογικό σύστημα εδώ και περισσότερα από 70 χρόνια, αλλά η χρονική διάρκεια του μέτρου δεν επαρκεί ώστε να θεωρηθεί ότι η φύση και η οικονομία του συστήματος δικαιολογεί την παρέκκλιση από τους συνήθεις κανόνες του εν λόγω συστήματος. Αντίθετα, η χρονική διάρκεια του μέτρου μπορεί να δικαιολογήσει την εφαρμογή της διαδικασίας για τις υπάρχουσες ενισχύσεις (βλέπε παρακάτω). Η Επιτροπή θεωρεί ότι η εγγενής λογική του συστήματος αναφοράς εν προκειμένω είναι η φορολόγηση των κερδών. Επομένως, η απαλλαγή από τον φόρο που βασίζεται αποκλειστικά στην υπαγωγή σε συγκεκριμένη κατηγορία επιχειρήσεων ή που αναγνωρίζεται μόνο για ορισμένες οντότητες που αναφέρονται στον νόμο δεν εμπίπτει σε αυτή τη λογική.

(77)

Τέλος, αναφορικά με τη διαβεβαίωση ορισμένων ενδιαφερόμενων μερών σύμφωνα με την οποία το εξεταζόμενο μέτρο δεν συνεπάγεται «σαφή παραβίαση της αρχής της ισότητας», η Επιτροπή επισημαίνει ότι το γεγονός ότι ένα μέτρο δεν συνεπάγεται «σαφή παραβίαση της αρχής της ισότητας» στο γαλλικό δίκαιο δεν σημαίνει ότι «πηγάζει απευθείας από τις εγγενείς θεμελιώδεις ή κατευθυντήριες αρχές του συστήματος αναφοράς ή […] ότι πηγάζει από εγγενείς μηχανισμούς του συστήματος που είναι απαραίτητοι για τη λειτουργία και την αποτελεσματικότητά του» (***) (55) κατά την έννοια της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων. Επομένως, όπως συνάγεται από την απόφαση του Συνταγματικού Συμβουλίου της Γαλλίας (Conseil constitutionnel) (56), η αξιολόγηση της αρχής της ισότητας στο γαλλικό δίκαιο λαμβάνει υπόψη τους επιδιωκόμενους σκοπούς του κατά παρέκκλιση μέτρου, δηλαδή τους σκοπούς γενικού συμφέροντος που είναι εξωγενείςπρος το φορολογικό σύστημα και δε μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο στάδιο δικαιολόγησης βάσει της φύσης και της οικονομίας του φορολογικού συστήματος. Ακόμα και αν οι εξωγενείς προς το σύστημα στόχοι μπορούν ενδεχομένως να ληφθούν υπόψη στο στάδιο της αξιολόγησης της συμβατότητας μίας ενίσχυσης, δεν μπορούν να δικαιολογήσουν την επιλεκτικότητας μίας παρέκκλισης ούτε, επομένως, να αποδείξουν την απουσία της κρατικής ενίσχυσης. Επιπλέον, η απόφαση του Συνταγματικού Συμβουλίου της Γαλλίας που αναφέρεται από τα ενδιαφερόμενα μέρη δεν αφορά τις υπουργικές αποφάσεις που απαλλάσσουν τους λιμένες από τον ΦΕ αλλά ένα νομοθετικό κείμενο που απαλλάσσει ορισμένες αθλητικές ενώσεις από φόρο του οποίου η εγγενής λογική διαφέρει από αυτή του ΦΕ.

(78)

Η Επιτροπή θεωρεί, κατά συνέπεια, ότι η απαλλαγή από τον φόρο εταιρειών δεν δικαιολογείται από τη φύση και την οικονομία του γαλλικού φορολογικού συστήματος.

(79)

Προκειμένου να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση, το μέτρο πρέπει να επηρεάζει τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και να νοθεύει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό. Αυτά τα δύο κριτήρια συνδέονται στενά.

(80)

Όπως το Δικαστήριο επικαλείται ιδιαιτέρως στην απόφαση Eventech (57),

(81)

Στην απόφαση Wam (58) υπογράμμισε ιδιαίτερα τα εξής:

(82)

Ωστόσο, εν προκειμένω, το φορολογικό πλεονέκτημα από το οποίο επωφελούνται οι εν λόγω λιμένες, τους ελαφρύνει από ένα τρέχον βάρος το οποίο θα έπρεπε να επωμισθούν υπό κανονικές συνθήκες. Εκ φύσεως τούς ευνοεί σε σύγκριση με τους γαλλικούς λιμένες και τους λιμένες άλλων χωρών της ΕΕ που δεν επωφελούνται. Κατά συνέπεια, μπορεί να επηρεάσει το ενδοκοινοτικό εμπόριο και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό.

(83)

Συγκεκριμένα, ο ανταγωνισμός υφίσταται στον τομέα των λιμένων και εντείνεται από τη φύση και τα χαρακτηριστικά των μεταφορών, ιδιαίτερα των θαλάσσιων και εκείνων μέσω εσωτερικών οδών. Ακόμα κι αν μπορεί να θεωρηθεί ότι οι λιμένες απολαμβάνουν νόμιμο μονοπώλιο προσφοράς λιμενικών υπηρεσιών στο εσωτερικό του λιμένα που εκμεταλλεύονται, οι υπηρεσίες μεταφορών που προσφέρουν, τουλάχιστον σε έναν βαθμό, ανταγωνίζονται τις εν λόγω υπηρεσίες που προσφέρουν άλλοι λιμένες καθώς και άλλοι πάροχοι μεταφορών στη Γαλλία (59) και στα λοιπά κράτη μέλη.

(84)

Κατά συνέπεια, στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης των ενδιαφερόμενων μερών επί ενός σχεδίου κανονισμού για τον λιμενικό τομέα, «όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη υπογράμμισαν την ανάγκη ενός σταθερού περιβάλλοντος και ισότιμων όρων[…] ως προς τον “διαλιμενικό” ανταγωνισμό εντός της ΕΕ (ανταγωνισμό μεταξύ των λιμένων) […]» (60). Ομοίως, οι λιμένες, ειδικά οι εσωτερικοί, και εν γένει οι υδάτινες μεταφορές των οποίων αποτελούν κρίκο, ανταγωνίζονται τα άλλα είδη μεταφορών. Στο μέτρο που υφίστανται ή μπορούν να υφίστανται άλλες λύσεις για τη μεταφορά των αγαθών στα υπερπόντια εδάφη, το μέτρο μπορεί, εξίσου για τους λιμένες που βρίσκονται μακριά από τη μητρόπολη ή άλλους ευρωπαϊκούς λιμένες, να οδηγήσει σε στρέβλωση του ανταγωνισμού και να έχει επίπτωση στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών.

(85)

Ακόμα και αν αληθεύει ότι η ελκυστικότητα ενός λιμένα μετράται βάσει πολλών παραμέτρων, κυρίως των συνδέσεων με την ενδοχώρα (61), η τιμή των παρεχόμενων υπηρεσιών από τους λιμένες (λιμενικές επιβαρύνσεις και λοιπά καταβαλλόμενα τέλη από τους πλοιοκτήτες) συνιστά σίγουρα ένα στοιχείο ανταγωνιστικότητας μεταξύ των λιμένων (62). Αντίθετα με τους ισχυρισμούς των γαλλικών αρχών και ορισμένων ενδιαφερόμενων μερών, το γεγονός ότι το εν λόγω στοιχείο είναι περισσότερο ή λιγότερο σημαντικό σε σχέση με τα λοιπά στοιχεία ανταγωνιστικότητας των λιμένων δεν επιτρέπει το συμπέρασμα ότι το εξεταζόμενο μέτρο επηρεάζει τον ανταγωνισμό, δεδομένου ότι δύναται να επηρεάσει τις τιμές που χρεώνουν οι λιμένες και, εφόσον όλες οι υπόλοιπες συνθήκες παραμένουν σταθερές, αυτές οι τιμές θα είναι καθοριστικές στο να προτιμήσουν οι πλοιοκτήτες έναν λιμένα και όχι έναν άλλο για τη διαδρομή ή την υλικοτεχνική υποστήριξη.

(86)

Ωστόσο, πρέπει να επισημανθεί ότι οι ευρωπαϊκοί λιμένες βρίσκονται επίσης σε ανταγωνισμό προσέλκυσης φορέων (ή παραχωρησιούχων) που παρέχουν στους πλοιοκτήτες ορισμένες λιμενικές υπηρεσίες όταν η λιμενική αρχή δεν διασφαλίζει άμεσα αυτές τις υπηρεσίες. Το ύψος των απαιτούμενων τελών από τους λιμένες με αντάλλαγμα τη διάθεση εκτάσεων και υποδομών (λιμενικός εξοπλισμός) στους παραχωρησιούχους παίζει επίσης ρόλο στην προτίμηση των τελευταίων να εγκατασταθούν σε έναν λιμένα και όχι σε έναν άλλο, καθώς και στην επιλογή των μέσων που χρησιμοποιούνται εκεί. Γενικότερα, οι λιμένες βρίσκονται σε ανταγωνισμό με άλλους οικονομικούς φορείς στην αγορά χρηματοδοτήσεων και επενδύσεων. Εφόσον όλες οι υπόλοιπες συνθήκες παραμένουν σταθερές, το μέτρο προσδίδει στους λιμένες ένα πλεονέκτημα για τους επενδυτές, σε σύγκριση με άλλους φορείς που δεν επωφελούνται από το μέτρο (αντιπροσωπεύουν μια πιο συμφέρουσα επένδυση).

(87)

Ωστόσο, επειδή το εξεταζόμενο μέτρο αποτελεί ενίσχυση που εφαρμόζεται σε πολύ διαφορετικούς λιμένες ως προς το μέγεθός τους, τη γεωγραφική τους θέση, τον τύπο τους (εσωτερικός λιμένας, θαλάσσιος λιμένας) ή τη δραστηριότητά τους, δεν είναι απαραίτητο, προκειμένου διαπιστωθεί ότι το υπό εξέταση μέτρο αποτελεί κρατική ενίσχυση, να αποδειχθεί μεμονωμένα ότι το εν λόγω μέτρο προκαλεί για τον κάθε λιμένα στρέβλωση του ανταγωνισμού και επηρεάζει το εμπόριο.

(88)

Αρκεί εν προκειμένω να αναφερθεί ότι οι γαλλικές αρχές και τα ενδιαφερόμενα μέρη παραδέχονται ότι ορισμένοι μεγάλοι λιμένες, όπως αυτοί της Χάβρης, της Ρουέν ή της Μασσαλίας, βρίσκονται σε ανταγωνισμό με άλλους λιμένες της ΕΕ, καθώς και ότι το μέτρο επηρεάζει το εμπόριο και τις συναλλαγές. Τα σχόλια του λιμένα του Ρότερνταμ είναι επίσης στο ίδιο πνεύμα.

(89)

Εξάλλου, ως προς το επιχείρημα ότι παρόμοιες κρατικές ενισχύσεις υφίστανται σε άλλα κράτη μέλη και ότι η συμπεριφορά της Επιτροπής προς αυτές τις ενδεχόμενες ενισχύσεις δεν επηρεάζει τον χαρακτηρισμό του εξεταζόμενου μέτρου ως κρατικής ενίσχυσης (63), η απαλλαγή των γαλλικών λιμένων από τον φόρο εταιρειών όντως βελτιώνει την ανταγωνιστική θέση τους έναντι μίας κατάστασης αναφοράς στην οποία θα φορολογούνταν υπό τις κανονικές συνθήκες του συστήματος του ΦΕ (64). Ομοίως, η ύπαρξη διαφορετικών συντελεστών ΦΕ στα κράτη μέλη είναι μόνο μία από τις συνέπειες της απουσίας εναρμόνισης της άμεσης φορολογίας μεταξύ των κρατών μελών και αντικατοπτρίζει τις κυριαρχικές επιλογές των κρατών μελών να χρηματοδοτήσουν μέσω φόρων ορισμένες υπηρεσίες – ή ένα ορισμένο επίπεδο υπηρεσιών – προς τους φορολογούμενους.

(90)

Κατά τα λοιπά, δεν απαιτείται η νόθευση του ανταγωνισμού ή η επίπτωση στις συναλλαγές να είναι σημαντική ή ουσιώδης. Συνεπώς, το επιχείρημα ότι η κίνηση για την οποία υπάρχει ανταγωνισμός είναι χαμηλή, όχι μόνο δεν αποδεικνύει απουσία στρέβλωσης του ανταγωνισμού, αλλά τείνει να αποδείξει ότι υπάρχει όντως μία σχέση ανταγωνισμού, περισσότερο ή λιγότερο έντονη, ανάμεσα στους γαλλικούς λιμένες και άλλους λιμένες της ΕΕ. Ομοίως, το ότι η συνολική δραστηριότητα των μικρών γαλλικών λιμένων αντιπροσωπεύει μόνο το 1 % της συνολικής κίνησης της ΕΕ δεν σημαίνει ότι το δικό τους μερίδιο αγοράς, σε μία ή περισσότερες σχετικές αγορές για σκοπούς ανάλυσης των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού, είναι της ίδιας τάξης. Επιπλέον, η απόφαση της 11ης Απριλίου 2016 που αναφέρεται από τις γαλλικές αρχές και τα ενδιαφερόμενα μέρη αφορά τη συμβατότητα μίας επενδυτικής ενίσχυσης, κάτι που υπονοεί ότι το εν λόγω μέτρο αναγνωρίζεται ως κρατική ενίσχυση που επηρεάζει τον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές ανάμεσα στα κράτη μέλη.

(91)

Επίσης, ακόμη και αν οι «μικροί λιμένες», όπως ορίζονται από τη Γαλλία (65), αντιπροσωπεύουν μόνο ένα μικρό μέρος της κίνησης στην ΕΕ, από μόνο του το γεγονός ότι η αποδέκτρια επιχείρηση είναι μικρού μεγέθους δεν αποκλείει τη στρέβλωση ή την απειλή στρέβλωσης του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά, κυρίως όταν η δραστηριότητα των αποδεκτών βρίσκεται κοντά στις συνοριακές ζώνες. Οι παρατηρήσεις του ΕΒΕ της Μπαγιόν-Χώρα των Βάσκων, παραχωρησιούχου του εμπορικού λιμένα της Μπαγιόν και του αλιευτικού λιμένα του Saint-Jean-de-Luz/Ciboure, που είναι «μικροί λιμένες» σύμφωνα με τον προτεινόμενο ορισμό της Γαλλίας, καταδεικνύουν την αντίληψη ότι οι λιμένες κοντά σε σύνορα βρίσκονται σε πραγματικό διασυνοριακό ανταγωνισμό (66). Αν η Επιτροπή αναγνωρίσει, σε ορισμένες περιπτώσεις (67), ότι ένα ευνοϊκό μέσο ενδέχεται να μην έχει επίδραση στο εμπόριο ανάμεσα στα κράτη μέλη, δεν βασίζεται αποκλειστικά στο μέγεθος της αποδέκτριας επιχείρησης αλλά σε ατομική αξιολόγηση βάσει πολλών κριτηρίων (68).

(92)

Η Επιτροπή δεν αποκλείει, σε ιδιαίτερες περιπτώσεις ορισμένων λιμένων - ιδίως εκείνων που πληρούν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις στο πλαίσιο της πρακτικής λήψης αποφάσεων της Επιτροπής - να μπορεί το οικείο μέτρο να θεωρηθεί ότι δεν επηρεάζει τις συναλλαγές.

(93)

Ωστόσο, για πιο συστηματικούς λόγους που παρατίθενται παραπάνω, το εξεταζόμενο μέτρο, ως γενικό καθεστώς απαλλαγής από τον φόρο εταιρειών για όλους τους αποδέκτες που αναφέρονται στις υπουργικές αποφάσεις του 1942 και 1943, επηρεάζει το εμπόριο στο εσωτερικό της Ένωσης και νοθεύει ή δύναται να νοθεύσει τον ανταγωνισμό.

(94)

Κατά συνέπεια, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η φορολογική απαλλαγή υπέρ των αυτόνομων λιμένων (που έγιναν εν μέρει grands ports maritimes), των επιμελητηρίων θαλάσσιου εμπορίου, των εμπορικών και βιομηχανικών επιμελητηρίων που διαχειρίζονται λιμενικές εγκαταστάσεις, των δήμων που είναι παραχωρησιούχοι δημόσιου εξοπλισμού ο οποίος ανήκει στο κράτος εντός των λιμένων, καθώς και των επιχειρήσεων τις οποίες υποκατέστησαν στην εκμετάλλευση του εν λόγω εξοπλισμού, συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.

(95)

Το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος φέρει το βάρος της απόδειξης για το ότι τα μέτρα κρατικής ενίσχυσης μπορούν να θεωρηθούν συμβατά με την εσωτερική αγορά. Αν και οι γαλλικές αρχές αναφέρουν ως βάση της συμβατότητας του μέτρου, μόνο αφενός την αντιστάθμιση ορισμένων καθηκόντων που διασφαλίζονται από τους λιμένες, η οποία παραπέμπει στο άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ και αφετέρου το άρθρο 107 παράγραφος 3 σημείο α) της ΣΛΕΕ, ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη επικαλούνται επίσης το άρθρο 93 (συντονισμός των μεταφορών) και το άρθρο 107 παράγραφος 3 σημείο β) της ΣΛΕΕ (σημαντικά έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος).

(96)

Πρώτον, το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ προβλέπει ότι μια αντιστάθμιση για την άσκηση καθηκόντων δημόσιας υπηρεσίας δύναται να κηρυχθεί συμβατή με την εσωτερική αγορά αν πληροί ορισμένες προϋποθέσεις (69). Εν προκειμένω, οι γαλλικές αρχές και ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη θεωρούν ότι το εξεταζόμενο μέτρο είναι συμβατό με την εσωτερική αγορά καθώς επιτρέπει να χορηγηθεί αντιστάθμιση για ορισμένα καθήκοντα τα οποία χρηματοδοτούνται από τους λιμένες και εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της δημόσιας εξουσίας. Εντούτοις, η Επιτροπή σημειώνει ότι το εξεταζόμενο μέτρο που συνδέει το ποσό της ενίσχυσης με τα κέρδη που πραγματοποιούνται δεν συνδέεται με το καθαρό κόστος των καθηκόντων παροχής δημόσιας υπηρεσίας ούτε περιορίζεται σε αυτό (70). Ούτε προκύπτει από σαφή εντολή στους δικαιούχους του μέτρου για τη διασφάλιση αυτών των καθηκόντων (71). Συνεπώς, το μέτρο δεν μπορεί να θεωρηθεί ως αντιστάθμιση για παροχή δημόσιας υπηρεσίας συμβατής με την εσωτερική αγορά και δεν είναι συμβατό βάσει του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ.

(97)

Επιπλέον, το άρθρο 93 της ΣΛΕΕ ορίζει ότι οι ενισχύσεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες συντονισμού των μεταφορών ή που αντιστοιχούν στην αποκατάσταση ορισμένων βαρών συνυφασμένων με την έννοια της δημοσίας υπηρεσίας δύνανται να κηρυχθούν επίσης συμβατές με την κοινή αγορά. Αν, όπως υπογραμμίζουν οι εκπρόσωποι των διαχειριστών των εσωτερικών γαλλικών λιμένων, οι εσωτερικοί λιμένες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των πολυτροπικών μεταφορών, δεν εμπίπτουν όλες οι επενδύσεις των λιμένων στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 93 της ΣΛΕΕ, που περιορίζεται στις ενισχύσεις που καλύπτουν τις ανάγκες συντονισμού των μεταφορών. Εξάλλου, η απαλλαγή από τον ΦΕ δεν συνιστά επενδυτική ενίσχυση αλλά ενίσχυση λειτουργίας που δεν έχει επενδυτικό στόχο. Το μέτρο ευνοεί τις επιχειρήσεις με μεγαλύτερα κέρδη και κατά συνέπεια μεγαλύτερη ικανότητα συγκέντρωσης κερδών και χρηματοδότησης επενδύσεων. Το μέτρο δεν στοχεύει στην αποζημίωση ορισμένων υπηρεσιών συνυφασμένων με την έννοια της δημόσιας υπηρεσίας όπως αναφέρεται ανωτέρω. Επιπλέον, το πλεονέκτημα που προέρχεται από μία απλή και καθαρή απαλλαγή φόρου δεν περιορίζεται στο απαραίτητο ύψος για τη διασφάλιση του συντονισμού των μεταφορών, ούτε στην αποζημίωση ορισμένων υπηρεσιών εγγενών στην έννοια της δημόσιας υπηρεσίας και έτσι δεν εγγυάται την τήρηση της αρχής της αναλογικότητας. Επίσης, δεν διαθέτει σαφώς προσδιορισμένο χαρακτήρα κινήτρου, ιδίως επειδή η απαλλαγή ευνοεί περισσότερο τους πιο αποδοτικούς λιμένες που έχουν κατά συνέπεια τα περισσότερα μέσα αλλά και τη μικρότερη ανάγκη για κίνητρα. Κατά συνέπεια, το άρθρο 93 της ΣΛΕΕ δεν εφαρμόζεται.

(98)

Τρίτον, σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της συνθήκης ΣΛΕΕ, οι ενισχύσεις για την προώθηση σημαντικών σχεδίων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος δύνανται να κηρυχθούν συμβατές με την κοινή αγορά. Εν προκειμένω, οι εκπρόσωποι των φορέων διαχείρισης γαλλικών εσωτερικών λιμένων, θεωρούν γενικά ότι η απαλλαγή από τον ΦΕ εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω άρθρου. Για τους λόγους που αναλύθηκαν και πιο πάνω, δεν μπορεί να υιοθετηθεί αυτό το σκεπτικό. Το μέτρο δεν στοχεύει στην υλοποίηση σημαντικού σχεδίου ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος και δεν είναι ανάλογο του κόστους ενός τέτοιου έργου. Πρόκειται για πλεονέκτημα που ωφελεί τους λιμένες για τον απλό λόγο ότι πραγματοποιούν κέρδη, ενώ το ότι συμβάλλουν σε σημαντικό σχέδιο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος είναι εν προκειμένω αδιάφορο.

(99)

Τέταρτον, σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ, δύνανται να θεωρηθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά οι ενισχύσεις που προορίζονται να ευνοήσουν την «οικονομική ανάπτυξη […] των περιοχών που προβλέπονται στο άρθρο 349 της ΣΛΕΕ, λαμβάνοντας υπόψη τη δομική, οικονομική και κοινωνική τους κατάσταση». Οι γαλλικές αρχές και πολλά ενδιαφερόμενα μέρη των υπερπόντιων εδαφών επικαλούνται την εν λόγω διάταξη για τους λιμένες που βρίσκονται σε υπερπόντια εδάφη. Ωστόσο, το εν λόγω μέτρο δεν στοχεύει σε αυτές τις περιοχές.

(100)

Ακόμα και αν το μέτρο ευνοεί μόνο τους λιμένες εντός των περιοχών που προβλέπει το άρθρο 349 της ΣΛΕΕ, δεν έχει στόχο την οικονομική ανάπτυξη των εν λόγω περιοχών ούτε την αντιστάθμιση της δομικά μη ευνοϊκής τους θέσης, καθώς απλώς παρέχει ένα τομεακό πλεονέκτημα σε συγκεκριμένο τύπο επιχειρήσεων, ανεξαρτήτως των δραστηριοτήτων αυτών των επιχειρήσεων. Η Γαλλία δεν αποδεικνύει ότι το μέτρο θα είχε επίπτωση στο κόστος των εισαγόμενων εμπορευμάτων και εδώ μπορεί να σημειωθεί ότι ορισμένοι λιμένες των υπερπόντιων εδαφών έχουν κέρδη, αποδίδουν μερίσματα στο κράτος (72) και κατά συνέπεια διαθέτουν a priori περιθώρια να μειώσουν το ύψος των λιμενικών επιβαρύνσεων αν αυτές θεωρηθούν εμπόδιο για την οικονομική ανάπτυξη των αντίστοιχων περιοχών. Έτσι, η απαλλαγή από τον ΦΕ μπορεί να έχει επιπτώσεις σε διαφορετικές χρηματοοικονομικές ροές (κυρίως στα μερίσματα) και όχι απαραίτητα στο κόστος των εισαγόμενων προϊόντων. Η Γαλλία δεν υποστηρίζει, εν προκειμένω, ότι οι λιμένες βρίσκονται σε ιδιαίτερα δυσμενή κατάσταση σε σχέση με άλλες επιχειρήσεις που βρίσκονται στις περιοχές που αναφέρει το άρθρο 349. Η ίδια η φύση του μέτρου και η λειτουργία του (πλεονέκτημα μόνο προς ορισμένες επιχειρήσεις, χωρίς να ληφθεί υπόψη η δραστηριότητά τους, αναλογικό με τα κέρδη που πραγματοποιούν και όχι με τις ανάγκες και όχι περιορισμένο σε καθορισμένο σκοπό του οποίου η επίτευξη θα χρειαζόταν χρηματοδοτικό κίνητρο) έρχονται σε αντίθεση με τα φορολογικά μέτρα ενισχύσεων λειτουργίας που αναφέρθηκαν από τα ενδιαφερόμενα μέρη και είναι αποδεκτά από την Επιτροπή. Τα μέτρα φορολογικών ενισχύσεων για επενδύσεις ή ο μηδενικός συντελεστής ΦΠΑ είναι γενικά μέτρα των οποίων το πεδίο εφαρμογής καλύπτει χωρίς διακρίσεις τις επιχειρήσεις που βρίσκονται στις περιοχές που προβλέπει το άρθρο 349 της ΣΛΕΕ.

(101)

Επιπλέον, αντίθετα σε ό,τι προβάλλει ο GPM της Γουαδελούπης, ο αναθεωρημένος γενικός κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία (73), ο οποίος καλύπτει σε κάποιο βαθμό τις λειτουργικές ενισχύσεις για τις μεταφορές σε υπερπόντια εδάφη, δεν εφαρμόζεται στο εξεταζόμενο μέτρο. Μάλιστα, το άρθρο 15 παράγραφος 4 του κανονισμού εφαρμόζεται μόνο σε μέτρα των οποίων το ύψος περιορίζεται σύμφωνα με ορισμένους δείκτες (ακαθάριστη προστιθέμενη αξία, κόστος εργασίας, κύκλος εργασιών), ενώ αυτό δεν ισχύει στην απαλλαγή από τον ΦΕ.

(102)

Κατά συνέπεια, το εξεταζόμενο μέτρο δεν μπορεί να κηρυχθεί συμβατό με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 σημείο α) της ΣΛΕΕ.

(103)

Πέμπτον, αν και ούτε η Γαλλία ούτε τα ενδιαφερόμενα μέρη επικαλέστηκαν το άρθρο 107 παράγραφος 3 σημείο γ) της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή εξετάζει αν το εν λόγω μέτρο έχει χαρακτήρα «διευκόλυνσης της ανάπτυξης ορισμένων δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών» χωρίς να μεταβάλλει τις συνθήκες των συναλλαγών αντίθετα προς το κοινό συμφέρον. Για τους λόγους που ήδη αναλύθηκαν παραπάνω (απουσία αναλογικότητας, δημιουργίας κινήτρου και συνδέσμου με στόχο προσδιορισμένου γενικού συμφέροντος), η Επιτροπή εκτιμά ότι το άρθρο 107 παράγραφος 3 σημείο γ) της ΣΛΕΕ δεν εφαρμόζεται.

(104)

Τέλος, αν ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη θεωρούν ότι η κατάργηση του μέτρου θα είχε επίπτωση στην επενδυτική ικανότητα των λιμένων, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι το εν λόγω μέτρο δεν στοχεύει σε επενδύσεις (74).

(105)

Σύμφωνα με το άρθρο 1 σημεία β) και θ) του κανονισμού διαδικασίας, οι κρατικές ενισχύσεις που τέθηκαν σε εφαρμογή πριν από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης, συνιστούν υφιστάμενες κρατικές ενισχύσεις.

(106)

Δεδομένου ότι η εν λόγω φορολογική απαλλαγή τέθηκε σε ισχύ το 1942 και από τότε δεν έχει τροποποιηθεί ως προς την ουσία της, η Επιτροπή θεωρεί ότι το εν λόγω μέτρο συνιστά υφιστάμενη κρατική ενίσχυση.

(107)

Σύμφωνα με τον επιτακτικό ρόλο που της αναθέτουν τα άρθρα 107 και 108 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή οφείλει να θέτει ταχέως τέλος στις κρατικές ενισχύσεις που κρίνονται μη συμβατές με την εσωτερική αγορά και να αποκαθιστά τις συνθήκες υγιούς ανταγωνισμού.

(108)

Σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 6 του κανονισμού διαδικασίας, η Επιτροπή πρέπει να λάβει τελική απόφαση μόλις αρθούν οι αμφιβολίες που διατυπώθηκαν στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Σε αυτό το στάδιο της διαδικασίας, αν η Επιτροπή εκτιμά ότι χορηγείται μη συμβατή ενίσχυση σε ορισμένες επιχειρήσεις, δεν μπορεί καταρχήν να αναστείλει την επίμαχη σχετική με την κρατική ενίσχυση διαδικασία ούτε να χορηγήσει μεταβατική περίοδο. Επιπλέον, αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα να χορηγείται η μη συμβατή με την εσωτερική αγορά ενίσχυση για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, κάτι εξίσου άδικο προς τους ανταγωνιστές που δεν λαμβάνουν ενίσχυση ή λαμβάνουν μικρότερη ενίσχυση. Η Επιτροπή σημειώνει εν προκειμένω ότι οι ολλανδικοί λιμένες, που υπόκεινται σε φόρο εταιρειών από την 1η Ιανουαρίου 2017, ζητούν την ταχεία υπαγωγή των γαλλικών λιμένων στον φόρο εταιρειών.

(109)

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η πιθανή ύπαρξη άλλων κρατικών ενισχύσεων σε άλλους λιμένες σε άλλα κράτη μέλη δεν δικαιολογεί την αναστολή της διαδικασίας κατά τη διάρκεια της οποίας η μη συμβατή ενίσχυση θα συνεχίσει να παρέχεται. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι «οι διάφορες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού αναφορικά με τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών δεν αλληλοεξουδετερώνονται, αλλά απεναντίας έχουν σωρευτικό χαρακτήρα και αυτό έχει ως συνέπεια να αυξάνουν τις επιβλαβείς συνέπειες για την κοινή αγορά» (75). Εξάλλου, η αναστολή της διαδικασίας που καταργεί τις φορολογικές εξαιρέσεις για τους γαλλικούς λιμένες θα οδηγούσε σε παράταση των τρεχουσών στρεβλώσεων μεταξύ των λιμένων του ευρωπαϊκού Βορρά καθώς οι ολλανδικοί λιμένες έχουν καταργήσει αυτά τα φορολογικά πλεονεκτήματα από την 1η Ιανουαρίου 2017.

(110)

Επιπλέον, το γεγονός ότι η διαδικασία που ακολούθησε η Επιτροπή στην περίπτωση του φορολογικού καθεστώτος των ολλανδικών λιμένων (76) διήρκεσε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από τη διαδικασία στην περίπτωση των γαλλικών λιμένων δεν είναι συναφές για την υποστήριξη ενός αιτήματος μεταβατικής περιόδου σε αυτή την υπόθεση. Η Επιτροπή χειρίζεται όλες τις υποθέσεις με δίκαιο τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε υπόθεσης. Έτσι, η Επιτροπή προσπαθεί να καθορίσει την προθεσμία εφαρμογής των αποφάσεών της ώστε να επιτρέψει στα κράτη μέλη να εφαρμόσουν την απόφαση μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα, στο πλαίσιο των συνθηκών, και όχι για να επιτρέψει στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις να επωφελούνται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από ενισχύσεις που έχουν κηρυχθεί μη συμβατές.

(111)

Τέλος, η Γαλλία δεν προσδιορίζει σε τι η αναθεώρηση του ΓΚΑΚ και η πρόταση κανονισμού για τις λιμενικές υπηρεσίες θα επέβαλλαν αναστολή της διαδικασίας. Εν πάση περιπτώσει, η αναθεωρημένη έκδοση του ΓΚΑΚ – η οποία δεν καλύπτει μέτρα απλής απαλλαγής από τον ΦΕ – εγκρίθηκε στις 17 Μαΐου 2017. Ο δε κανονισμός για τις λιμενικές υπηρεσίες που εκδόθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2017 (77) δεν έχει ως σκοπό ούτε ως αποτέλεσμα να επηρεάσει τη δράση της Επιτροπής βάσει των άρθρων 107 και 108 της ΣΛΕΕ.

(112)

Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει λόγος αναστολής της διαδικασίας.

(113)

Αναφορικά με το αίτημα των ολλανδικών λιμένων να μετατεθεί η δική τους υπαγωγή στον φόρο εταιρειών, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η παρούσα διαδικασία δεν αφορά τους ολλανδικούς αλλά τους [γαλλικούς] λιμένες (***). Στην τελική της απόφαση στην υπόθεση SA 25338 σχετικά με τους ολλανδικούς λιμένες (78), η Επιτροπή είχε αρνηθεί την αναβολή της υπαγωγής των ολλανδικών λιμένων στον φόρο εταιρειών για τους ίδιους λόγους αρχής που παρατέθηκαν σε αυτή την απόφαση. Η υπαγωγή των ολλανδικών λιμένων σε φόρο εταιρειών προκύπτει κατά τα λοιπά από το εθνικό ολλανδικό δίκαιο και, σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή δεν είναι, στο πλαίσιο του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ, σε θέση να επιβάλει σε ένα κράτος μέλος να αλλάξει τη νομοθεσία του προκειμένου να χορηγήσει κρατικές ενισχύσεις σε ορισμένους φορείς.

(114)

Η απαλλαγή από τον φόρο εταιρειών υπέρ των οντοτήτων που αναφέρονται στις υπουργικές αποφάσεις της 11ης Αυγούστου 1942 και της 27ης Απριλίου 1943 (αυτόνομοι λιμένες οι οποίοι εν μέρει έγιναν grands ports maritimes, επιμελητήρια θαλάσσιου εμπορίου, εμπορικά και βιομηχανικά επιμελητήρια που διαχειρίζονται λιμενικές εγκαταστάσεις, δήμοι που είναι παραχωρησιούχοι δημόσιου εξοπλισμού ο οποίος ανήκει στο κράτος εντός των λιμένων και επιχειρήσεις τις οποίες υποκατέστησαν στην εκμετάλλευση του εν λόγω εξοπλισμού), αποτελούν υφιστάμενη κρατική ενίσχυση, μη συμβατή με την εσωτερική αγορά.

(115)

Επομένως, οι γαλλικές αρχές πρέπει να καταργήσουν την επίμαχη απαλλαγή από τον ΦΕ και να υπαγάγουν τις εν λόγω οντότητες σε ΦΕ. Το εν λόγω μέτρο πρέπει να εγκριθεί πριν από το τέλος του τρέχοντος κατά την ημερομηνία της παρούσας απόφασης ημερολογιακού έτους και να εφαρμοστεί στα έσοδα που προέρχονται από οικονομικές δραστηριότητες το αργότερο από το φορολογικό έτος που ακολουθεί την έγκρισή του.