Υπόθεση C-106/16

Ένδικη διαδικασία που κίνησε η Polbud – Wykonawstwo sp. z o.o.

(αίτηση του Sąd Najwyższy
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)

«Προδικαστική παραπομπή – Ελευθερία εγκαταστάσεως – Διασυνοριακή μετατροπή εταιρίας – Μεταφορά της καταστατικής έδρας χωρίς μεταφορά της πραγματικής έδρας – Άρνηση διαγραφής από το εμπορικό μητρώο – Εθνική ρύθμιση η οποία εξαρτά τη διαγραφή από το εμπορικό μητρώο από τη λύση της εταιρίας μετά το πέρας διαδικασίας εκκαθαρίσεως – Πεδίο εφαρμογής της ελευθερίας εγκαταστάσεως – Περιορισμός της ελευθερίας εγκαταστάσεως – Προστασία των συμφερόντων των δανειστών, των μειοψηφούντων εταίρων και των εργαζομένων – Καταπολέμηση των καταχρηστικών πρακτικών»

Περίληψη – Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως)
της 25ης Οκτωβρίου 2017

1. Ένδικη διαδικασία–Προφορική διαδικασία–Έναρξη νέας προθεσμίας–Υποχρέωση επανάληψης της προφορικής διαδικασίας για να δοθεί η δυνατότητα στους διαδίκους να καταθέσουν παρατηρήσεις επί των νομικών ζητημάτων που τέθηκαν με τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα–Δεν υφίσταται

   (Άρθρο 252, εδ. 2, ΣΛΕΕ· Κανονισμός Διαδικασίας του Δικαστηρίου, άρθρο 83)

2. Προδικαστικά ερωτήματα–Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου–Όρια–Αρμοδιότητα του εθνικού δικαστηρίου–Αναγκαιότητα υποβολής προδικαστικού ερωτήματος και λυσιτέλεια των υποβαλλόμενων ερωτημάτων–Εκτίμηση του εθνικού δικαστηρίου

   (Άρθρο 267 ΣΛΕΕ)

3. Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων–Ελευθερία εγκαταστάσεως–Διατάξεις της Συνθήκης–Πεδίο εφαρμογής–Μεταφορά της καταστατικής έδρας εταιρίας συσταθείσας βάσει του δικαίου ενός κράτους μέλους, προς άλλο κράτος μέλος, χωρίς μετατόπιση της πραγματικής έδρας–Εμπίπτει

   (Άρθρα 49 ΣΛΕΕ και 54 ΣΛΕΕ)

4. Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων–Ελευθερία εγκαταστάσεως–Περιορισμοί–Μεταφορά της καταστατικής έδρας εταιρίας συσταθείσας βάσει του δικαίου ενός κράτους μέλους, προς άλλο κράτος μέλος, χωρίς μετατόπιση της πραγματικής έδρας–Εθνική ρύθμιση η οποία εξαρτά τη μεταφορά από την εκκαθάριση της εταιρίας–Δεν επιτρέπεται–Δικαιολόγηση–Δεν χωρεί

   (Άρθρα 49 ΣΛΕΕ και 54 ΣΛΕΕ)

1.  Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

   (βλ. σκέψεις 23, 24)

2.  Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

   (βλ. σκέψη 27)

3.  Τα άρθρα 49 και 54 ΣΛΕΕ έχουν την έννοια ότι η ελευθερία εγκαταστάσεως έχει εφαρμογή ως προς τη μεταφορά της καταστατικής έδρας εταιρίας, συσταθείσας βάσει του δικαίου ενός κράτους μέλους, προς άλλο κράτος μέλος, με σκοπό τη μετατροπή της, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που επιβάλλει η νομοθεσία του άλλου κράτους μέλους, σε εταιρία υπαγόμενη στο δίκαιο του τελευταίου αυτού κράτους μέλους, χωρίς μετατόπιση της πραγματικής έδρας της εν λόγω εταιρίας.

   Δυνάμει του άρθρου 49, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 54 ΣΛΕΕ, η ελευθερία εγκαταστάσεως που προβλέπεται υπέρ των εταιριών στις οποίες αναφέρεται το δεύτερο αυτό άρθρο καλύπτει ιδίως τη σύσταση και τη διαχείριση των εν λόγω εταιριών υπό τις καθοριζόμενες από την νομοθεσία του κράτους μέλους εγκαταστάσεως προϋποθέσεις που ισχύουν για τις ημεδαπές εταιρίες. Περιλαμβάνει επομένως το δικαίωμα μετατροπής της εταιρίας που έχει συσταθεί σύμφωνα με τη νομοθεσία ενός κράτους μέλους σε εταιρία που διέπεται από το δίκαιο άλλου κράτους μέλους (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση της 27ης Σεπτεμβρίου 1988, Daily Mail and General Trust,81/87, EU:C:1988:456, σκέψη 17), εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που καθορίζονται από τη νομοθεσία του άλλου κράτους μέλους και, ειδικότερα, εφόσον πληρούται το κριτήριο που θεσπίζει η εν λόγω νομοθεσία για την υπαγωγή μιας εταιρίας στην εθνική έννομη τάξη του.

   Πράγματι, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι εμπίπτει στην ελευθερία εγκαταστάσεως η περίπτωση στην οποία εταιρία συσταθείσα σύμφωνα με τη νομοθεσία κράτους μέλους στο οποίο έχει την καταστατική έδρα της επιθυμεί να ιδρύσει υποκατάστημα σε άλλο κράτος μέλος, έστω και αν η εταιρία αυτή συστάθηκε στο πρώτο κράτος μέλος με μοναδικό σκοπό να εγκατασταθεί στο δεύτερο, όπου πρόκειται να ασκεί το κύριο μέρος ή και το σύνολο των οικονομικών δραστηριοτήτων της (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση της 9ης Μαρτίου 1999, Centros, C-212/97, EU:C:1999:126, σκέψη 17). Κατά τον ίδιο τρόπο, η περίπτωση στην οποία εταιρία συσταθείσα σύμφωνα με τη νομοθεσία κράτους μέλους επιθυμεί να μετατραπεί σε εταιρία του εθνικού δικαίου άλλου κράτους μέλους, τηρουμένου του κριτηρίου που θέτει το δεύτερο κράτος μέλος για την υπαγωγή μιας εταιρίας στην εθνική έννομη τάξη του, εμπίπτει στην ελευθερία εγκαταστάσεως, έστω και αν η εταιρία αυτή θα ασκεί το κύριο μέρος ή και το σύνολο των οικονομικών δραστηριοτήτων της στο πρώτο κράτος μέλος.

   Δεύτερον, όσον αφορά τις αποφάσεις της 27ης Σεπτεμβρίου 1988, Daily Mail and General Trust (81/87, EU:C:1988:456), και της 16ης Δεκεμβρίου 2008, Cartesio (C-210/06, EU:C:2008:723), από αυτές δεν προκύπτει, αντιθέτως προς όσα υποστήριξε η Πολωνική Κυβέρνηση, ότι, για να εμπίπτει η μεταφορά της καταστατικής έδρας μιας εταιρίας στην ελευθερία εγκαταστάσεως, πρέπει κατ’ ανάγκη να συνοδεύεται και από τη μεταφορά της πραγματικής της έδρας.

   Αντιθέτως, από τις αποφάσεις αυτές, καθώς και από την απόφαση της 12ης Ιουλίου 2012, VALE (C-378/10, EU:C:2012:440), προκύπτει ότι, στο παρόν στάδιο εξελίξεως του δικαίου της Ένωσης, κάθε κράτος μέλος έχει την ευχέρεια να προσδιορίζει το συνδετικό στοιχείο που απαιτείται από μια εταιρία, προκειμένου να είναι δυνατό να θεωρηθεί η εταιρία αυτή ως συσταθείσα σύμφωνα με την εθνική του νομοθεσία. Στην περίπτωση που εταιρία υπαγόμενη στο δίκαιο κράτους μέλους μετατραπεί σε εταιρία υπαγόμενη στο δίκαιο άλλου κράτους μέλους, πληρώντας τις προϋποθέσεις που επιβάλλει η νομοθεσία του δεύτερου κράτους μέλους προκειμένου να υφίσταται η εταιρία αυτή στην έννομη τάξη του, η ως άνω ευχέρεια επ’ ουδενί συνεπάγεται οποιαδήποτε εξαίρεση της εταιρίας από την περί συστάσεως και λύσεως των εταιριών νομοθεσία του κράτους μέλους συστάσεως υπό το πρίσμα των κανόνων περί ελευθερίας εγκαταστάσεως, αλλά και δεν μπορεί, ιδίως, να δικαιολογήσει το ότι το κράτος μέλος συστάσεως, επιβάλλοντας, για τη διασυνοριακή μετατροπή της εταιρίας αυτής, αυστηρότερες προϋποθέσεις σε σχέση με εκείνες που διέπουν τη μετατροπή εταιρίας εντός του εν λόγω κράτους μέλους, εμποδίζει ή αποτρέπει τη συγκεκριμένη εταιρία από το να προβεί σε αυτή τη διασυνοριακή μετατροπή (βλ., υπό την έννοια αυτή, αποφάσεις της 27ης Σεπτεμβρίου 1988, Daily Mail and General Trust, 81/87, EU:C:1988:456, σκέψεις 19 έως 21· της 16ης Δεκεμβρίου 2008, Cartesio, C-210/06, EU:C:2008:723, σκέψεις 109 έως 112, καθώς και της 12ης Ιουλίου 2012, VALE,C-378/10, EU:C:2012:440, σκέψη 32).

   (βλ. σκέψεις 33, 38, 42-44, διατακτ. 1)

4.  Τα άρθρα 49 και 54 ΣΛΕΕ έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε ρύθμιση κράτους μέλους κατά την οποία η μεταφορά της καταστατικής έδρας εταιρίας, συσταθείσας βάσει του δικαίου ενός κράτους μέλους, προς άλλο κράτος μέλος, με σκοπό τη μετατροπή της, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που επιβάλλει η νομοθεσία του άλλου κράτους μέλους, εξαρτάται από την εκκαθάρισή της.

   Επομένως, μολονότι μπορεί, κατ’ αρχήν, να μεταφέρει την καταστατική έδρα της σε άλλο κράτος μέλος πλην της Δημοκρατίας της Πολωνίας χωρίς να απολέσει τη νομική προσωπικότητά της, μια εταιρία πολωνικού δικαίου, όπως η Polbud, η οποία επιθυμεί να προβεί στη μεταφορά αυτή, μπορεί να διαγραφεί από το πολωνικό εμπορικό μητρώο μόνον υπό την προϋπόθεση ότι έχει εκκαθαριστεί.

   Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, θέτοντας ως προϋπόθεση την εκκαθάριση της εταιρίας, η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση είναι ικανή να δυσχεράνει ή και να εμποδίσει τη διασυνοριακή μετατροπή μιας εταιρίας. Συνιστά επομένως περιορισμό της ελευθερίας εγκαταστάσεως (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 2008, Cartesio, C-210/06, EU:C:2008:723, σκέψεις 112 και 113).

   Πρέπει να αναφερθεί ότι η ρύθμιση αυτή προβλέπει, γενικώς, υποχρέωση εκκαθαρίσεως, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τον πραγματικό κίνδυνο να θιγούν τα συμφέροντα των δανειστών, των μειοψηφούντων εταίρων και των εργαζομένων και χωρίς δυνατότητα επιλογής λιγότερο περιοριστικών μέτρων τα οποία θα μπορούσαν να διαφυλάξουν τα συμφέροντα αυτά. Όσον αφορά, ιδίως, τα συμφέροντα των δανειστών, όπως επισήμανε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η σύσταση τραπεζικών εγγυήσεων ή άλλων ισοδύναμων εγγυήσεων θα μπορούσε να παράσχει προσήκουσα προστασία των εν λόγω συμφερόντων.

   Κατά συνέπεια, η υποχρέωση εκκαθαρίσεως που επιβάλλει η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο για την επίτευξη του σκοπού της προστασίας των συμφερόντων που διαλαμβάνονται στη σκέψη 56 της παρούσας αποφάσεως.

   Περαιτέρω, απλώς και μόνον το γεγονός ότι μια εταιρία μεταφέρει την έδρα της από ένα κράτος μέλος σε άλλο δεν δύναται να θεμελιώσει ένα γενικό τεκμήριο απάτης και να δικαιολογήσει ένα μέτρο που θίγει την άσκηση μιας θεμελιώδους ελευθερίας την οποία εγγυάται η Συνθήκη (βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 2011, National Grid Indus, C-371/10, EU:C:2011:785, σκέψη 84).

   Εφόσον η γενική υποχρέωση εφαρμογής διαδικασίας εκκαθαρίσεως ισοδυναμεί με γενικό τεκμήριο περί υπάρξεως καταχρήσεως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι ρύθμιση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, η οποία επιβάλλει μια τέτοια υποχρέωση, είναι δυσανάλογη.

   (βλ. σκέψεις 49, 51, 58, 59, 63-65, διατακτ. 2)