Συντονισμός των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Πεδίο εφαρμογής

• Ο κανονισμός καλύπτει όλους τους παραδοσιακούς κλάδους κοινωνικής ασφάλισης, δηλαδή:
  • ασθένεια,
  • μητρότητα και πατρότητα,
  • παροχές γήρατος,
  • παροχές προσύνταξης και αναπηρίας,
  • παροχές επιζώντων και επιδόματα θανάτου,
  • ανεργία,
  • οικογενειακές παροχές,
  • εργατικά ατυχήματα και επαγγελματική ασθένεια.
• Η καταβολή των παροχών για τους δικαιούχους, η κάλυψη της υγειονομικής τους περίθαλψης, καθώς και η λήψη οικογενειακών παροχών εξασφαλίζονται ακόμη και αν μετακινηθούν σε άλλο κράτος μέλος.

Δικαιούχοι

• Όλοι οι υπήκοοι της ΕΕ (και οι οικογένειές τους) που καλύπτονται από τη νομοθεσία κοινωνικής ασφάλισης ενός κράτους μέλους μπορούν να επωφελούνται από τους εν λόγω κανόνες συντονισμού. Ισχύουν για μισθωτούς και μη-μισθωτούς, δημόσιους υπαλλήλους, σπουδαστές και συνταξιούχους, αλλά και για ανέργους, άτομα που δεν έχουν ξεκινήσει ή έχουν σταματήσει να εργάζονται.
• Οι κανόνες ισχύουν επίσης για υπηκόους τρίτων χωρών και τα μέλη των οικογενειών τους που διαμένουν νόμιμα στην ΕΕ.

Βασικές αρχές

Οι δικαιούχοι:

• καλύπτονται από τη νομοθεσία μιας χώρας και καταβάλλουν τα ασφάλιστρα στη χώρα αυτή. Οι οργανισμοί διαχείρισης της κοινωνικής ασφάλισης αποφασίζουν σχετικά με τη δικαιοδοσία στην οποία ανήκουν (αρχή της ενιαίας εφαρμοστέας νομοθεσίας)·
• έχουν τα ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις με τους υπηκόους της χώρας στην οποία καλύπτονται (αρχή της ίσης μεταχείρισης ή της απαγόρευσης των διακρίσεων)·
• διαβεβαιώνονται ότι προηγούμενες περίοδοι ασφάλισης, εργασίας ή κατοικίας σε άλλα κράτη μέλη θα λαμβάνονται υπόψη κατά τον υπολογισμό των παροχών τους (αρχή του συνυπολογισμού των περιόδων ασφάλισης)·
• μπορούν, εάν δικαιούνται παροχές σε χρήμα σε ένα κράτος μέλος, να τις συγκεντρώνουν εάν δεν διαβιούν στο κράτος μέλος αυτό (αρχή του εξαγώγιμου των παροχών σε όλα τα κράτη μέλη όπου διαμένει ο δικαιούχος ή τα μέλη της οικογενείας του).

Ευρωπαϊκή κάρτα ασφάλισης ασθένειας (ΕΚΑΑ)

• Η ΕΚΑΑ (η οποία είναι δωρεάν) δίνει τη δυνατότητα σε άτομα που διαμένουν σε κράτος μέλος που δεν είναι η χώρα κατοικίας τους, για παράδειγμα, για διακοπές, να έχουν πρόσβαση σε ιατροφαρμακευτικές παροχές κατά τη διάρκεια της διαμονής τους με τους ίδιους όρους και το ίδιο κόστος που ισχύουν για τους ασφαλισμένους στην εν λόγω χώρα.
• Στη συνέχεια, τα έξοδα καταβάλλονται/επιστρέφονται από το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης της χώρας προέλευσής τους. Οι ΕΚΑΑ εκδίδονται από τις υπηρεσίες ασφάλισης υγείας στη χώρα του ασφαλιζόμενου ατόμου.

Όργανα συντονισμού των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης

• Τα ιδρύματα πρέπει να απαντούν σε όλα τα αιτήματα εντός εύλογου χρονικού διαστήματος και να κοινοποιούν κάθε πληροφορία που απαιτείται από τους ενδιαφερόμενους ούτως ώστε να μπορούν να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους σύμφωνα με τον κανονισμό.
• Πρέπει επίσης να συνεργάζονται στενά και να αλληλοσυνδράμονται προς όφελος των πολιτών.

Διοικητική Επιτροπή και Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας

• Η Διοικητική Επιτροπή για τον Συντονισμό των Συστημάτων Κοινωνικής Ασφάλισης, που υπάγεται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αποτελείται από εκπροσώπους των κρατών μελών και επικουρείται, εφόσον απαιτείται, από ειδικούς συμβούλους. Ασχολείται με διοικητικά θέματα και ζητήματα ερμηνείας όσον αφορά τους κανόνες του συντονισμού της κοινωνικής ασφάλισης. Επίσης, ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να συνεργάζονται σε ζητήματα συντονισμού της κοινωνικής ασφάλισης.
• Μια συμφωνία συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας, που συστάθηκε με βάση τον τροποποιητικό κανονισμό (ΕΕ) 2019/1149, και της Διοικητικής Επιτροπής καθορίζει τους κανόνες της συνεργασίας μεταξύ των δύο φορέων για τον συντονισμό των δραστηριοτήτων τους και για την αποφυγή επικάλυψης ενεργειών σε περίπτωση διαμεσολάβησης μεταξύ κρατών μελών, που αφορούν τόσο τα ζητήματα κοινωνικής ασφάλισης όσο και εργατικού δικαίου.