ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 31.10.2019

COM(2019) 559 final

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Δημιουργία των προϋποθέσεων για την υλοποίηση ενός μακρόπνοου οράματος


Έκθεση προόδου για την κλιματική δράση της ΕΕ - 2019

{SWD(2019) 396 final}

1.ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ ΤΩΝ ΔΙΕΘΝΩΝ ΔΕΣΜΕΥΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΕ

Παρουσίαση του οράματος για την κλιματική ουδετερότητα έως το 2050

Τον Νοέμβριο του 2018, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το στρατηγικό της όραμα με τίτλο «Καθαρός πλανήτης για όλους» 1 . Η στρατηγική δείχνει πώς η Ευρώπη μπορεί να δείξει τον δρόμο για την κλιματική ουδετερότητα, επενδύοντας σε ρεαλιστικές τεχνολογικές λύσεις και στην ισχυροποίηση των πολιτών και ευθυγραμμίζοντας τη δράση της σε βασικούς τομείς, όπως η βιομηχανική πολιτική, η χρηματοδότηση ή η έρευνα —ενώ παράλληλα θα εξασφαλίζεται η κοινωνική δικαιοσύνη για μια δίκαιη μετάβαση. Στο γράφημα 1 παρουσιάζεται μια εφικτή πορεία προς την επίτευξη μηδενικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (GHG) το 2050.

Γράφημα 1: Εξέλιξη των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου για την ΕΕ σύμφωνα με το σενάριο αύξησης της θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμό 2

Το στρατηγικό όραμα της Επιτροπής αποτελεί πρόσκληση συμμετοχής προς όλα τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, τα εθνικά κοινοβούλια, τον τομέα των επιχειρήσεων, τις μη κυβερνητικές οργανώσεις, τους δήμους και τις κοινότητες, καθώς και προς τους πολίτες, και ιδίως προς τους νέους, ώστε να εξασφαλιστεί ότι η ΕΕ θα εξακολουθήσει να έχει ηγετικό ρόλο και θα παροτρύνει τους άλλους διεθνείς εταίρους να δρουν με τον ίδιο τρόπο. Το στρατηγικό όραμα της Επιτροπής συζητήθηκε ευρέως στα θεσμικά όργανα της ΕΕ και με τα ενδιαφερόμενα μέρη κατά τη διάρκεια του 2019. Η εν λόγω εμπεριστατωμένη δημόσια συζήτηση αποτελεί ένα βήμα προς την έγκριση και την υποβολή στη σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις κλιματικές μεταβολές (UNFCCC) μιας φιλόδοξης μακροπρόθεσμης στρατηγικής έως τις αρχές του 2020, όπως απαιτείται από τη συμφωνία του Παρισιού.

Το 2018 οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου μειώθηκαν κατά 2,0 %, ενώ η οικονομία της ΕΕ συνέχισε να αναπτύσσεται

Το 2018 οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ (συμπεριλαμβανομένων των διεθνών αερομεταφορών) μειώθηκαν κατά 23 % σε σχέση με τα επίπεδα του 1990, σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία (βλέπε γράφημα 2). Ως εκ τούτου, η ΕΕ εξακολουθεί να βρίσκεται σε καλό δρόμο για την επίτευξη του στόχου της να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 20 % έως το 2020 3 σύμφωνα με τη σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις κλιματικές μεταβολές. Το 2018 οι εκπομπές ήταν κατά 2,0 % χαμηλότερες από το 2017. Ως εκ τούτου οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ έφθασαν στο χαμηλότερο επίπεδό τους από το 1990. Μεταξύ του 1990 και του 2018, το συνδυασμένο ΑΕΠ της ΕΕ αυξήθηκε κατά 61 %. Η ένταση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της οικονομίας, η οποία ορίζεται ως ο λόγος των εκπομπών προς το ΑΕΠ, μειώθηκε στο 303 g ισοδυνάμου CO2 ανά EUR, το οποίο αντιστοιχεί στο ήμισυ του επιπέδου του 1990.

Γράφημα 2: Συνολικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των διεθνών αερομεταφορών (ιστορικές εκπομπές 1990-2018, προβλεπόμενες εκπομπές με υφιστάμενα και με πρόσθετα μέτρα 4 2019-2030) και στόχοι μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. 

Οι εκπομπές από σταθερές εγκαταστάσεις που καλύπτονται από το σύστημα εμπορίας εκπομπών της ΕΕ (ΣΕΔΕ της ΕΕ), οι περισσότερες από τις οποίες είναι οι εκπομπές από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας, μειώθηκαν κατά 4,1 % από το 2017 έως το 2018 5 , Η μείωση οφείλεται κυρίως στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας. Αυτό συνάδει με την τάση της τελευταίας πενταετίας, όπου οι εκπομπές από τους εν λόγω τομείς έχουν μειωθεί σημαντικά. Αυτό αντικατοπτρίζει ιδίως τις αλλαγές στα καύσιμα που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Οι εκπομπές που δεν καλύπτονται από το ΣΕΔΕ της ΕΕ, όπως οι εκπομπές από τις μεταφορές, τα κτίρια, τη γεωργία και τα απόβλητα, μειώθηκαν κατά 0,9 % από το 2017 έως το 2018. Η μείωση αυτή σημειώνεται ύστερα από τρία έτη μικρής αύξησης των εκπομπών από τους εν λόγω τομείς. Η μείωση προήλθε κυρίως από τη χρήση ενέργειας στα κτίρια. Οι εκπομπές από τη γεωργία μειώθηκαν επίσης ελαφρά, ενώ σημειώθηκε μικρή αύξηση των εκπομπών από τις μεταφορές σε σύγκριση με το 2017.

Επιπλέον, οι εκπομπές από τις διεθνείς αερομεταφορές συνέχισαν να αυξάνονται το 2018, και αυξήθηκαν κατά 19 % την τελευταία πενταετία. Οι εκπομπές αυτές καλύπτονται κατ’ αρχήν από το ΣΕΔΕ της ΕΕ, που επί του παρόντος περιορίζονται σε πτήσεις εντός του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ).

Η ΕΕ έχει θεσπίσει νομοθεσία για την επίτευξη του στόχου της για το 2030

Η Ένωση ανακοίνωσε ότι η εθνικά καθορισμένη συνεισφορά στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παρισιού αντιστοιχεί σε εγχώριες μειώσεις κατά τουλάχιστον 40 % των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2030 σε σύγκριση με το 1990. Η ΕΕ έχει θεσπίσει νομοθεσία, όπως φαίνεται στο γράφημα 3, η οποία θα της επιτρέψει να υλοποιήσει τη δέσμευση αυτή. Η αποτελεσματική εφαρμογή όλων των επιδιώξεων όσον αφορά το κλίμα, την ενέργεια και την κινητικότητα που καθορίζονται στο ενωσιακό δίκαιο θα μπορούσε να επιφέρει μειώσεις των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως και 45 % στην ΕΕ των 28 το 2030 σε σύγκριση με το 1990.

Συνεργασία με τη Νορβηγία και την Ισλανδία για την επίτευξη του στόχου για το 2030

Η Νορβηγία και η Ισλανδία συμφώνησαν να συνεργαστούν με την ΕΕ για την επίτευξη των στόχων τους για το 2030 όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 40 % σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Στο πλαίσιο της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, από το 2021 η Νορβηγία και η Ισλανδία θα εφαρμόσουν τον κανονισμό περί επιμερισμού των προσπαθειών και τον κανονισμό LULUCF. Η Νορβηγία και η Ισλανδία ήδη συμμετέχουν στο ΣΕΔΕ της ΕΕ από το 2008.

Γράφημα 3: Πλαίσιο πολιτικής για το κλίμα και την ενέργεια έως το 2030

Τα κράτη μέλη καθορίζουν πρόσθετες πολιτικές και μέτρα για την επίτευξη των στόχων του 2030

Για πρώτη φορά το 2018, τα κράτη μέλη κατάρτισαν προσχέδια ενοποιημένων εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα 6 . Τα προσχέδια δείχνουν ότι τα κράτη μέλη σημειώνουν σημαντική πρόοδο όσον αφορά τον καθορισμό της πορείας για την επίτευξη των στόχων για το κλίμα και την ενέργεια για το 2030, αν και απαιτούνται ακόμη περαιτέρω προσπάθειες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέλυσε τα συγκεντρωτικά αποτελέσματα των προσχεδίων για την επίτευξη των στόχων του 2030 και εξέδωσε ειδικές ανά χώρα συστάσεις 7 . Τα κράτη μέλη πρέπει να ολοκληρώσουν τα σχέδιά τους έως το τέλος του 2019.

Σύμφωνα με τις εθνικές πολιτικές και τα μέτρα που έχουν ήδη εφαρμοστεί, οι εκπομπές αναμένεται να μειωθούν κατά 30 % το 2030, σύμφωνα με τη συγκέντρωση των τελευταίων εθνικών προβλέψεων για τα αέρια του θερμοκηπίου. Με την εφαρμογή των προγραμματισμένων μέτρων ή με τις δεδηλωμένες φιλοδοξίες στα προσχέδια εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα, η συνολική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από την ΕΕ εκτιμάται ότι θα πετύχει τον στόχο της μείωσης κατά 40 %.

Οι τελευταίες προβλέψεις των κρατών μελών, που θα υποβληθούν μετά τα προσχέδια των εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα, αναφέρουν ότι, με την εφαρμογή των προγραμματισμένων πολιτικών, αλλά χωρίς τις δεδηλωμένες φιλοδοξίες (στόχοι), οι εκπομπές μπορούν να μειωθούν κατά 36 % το 2030. Η εκτίμηση αυτή είναι ελαφρώς χαμηλότερη από την αξιολόγηση των προσχεδίων των εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα. Οι κύριοι λόγοι για τη διαφορά είναι ότι η αξιολόγηση των προσχεδίων των εθνικών σχεδίων λαμβάνει υπόψη τους εθνικούς στόχους που εκφράστηκαν από τη Γερμανία και τις Κάτω Χώρες στα προσχέδια των εθνικών τους σχεδίων και ότι η Πολωνία υπέβαλε προβλέψεις με προγραμματισμένα μέτρα στο προσχέδιο των εθνικών της σχεδίων, αλλά δεν τις υπέβαλε στο πλαίσιο της υποβολής εκθέσεων σχετικά με τις προβλέψεις το 2019.

2.ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΜΠΟΡΙΑΣ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΤΗΣ ΕΕ (ΣΕΔΕ ΤΗΣ ΕΕ)

Το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ΣΕΔΕ) της ΕΕ καλύπτει εκπομπές από περίπου 11 000 μονάδες παραγωγής ενέργειας και βιομηχανικές εγκαταστάσεις, καθώς και αερομεταφορές εντός και μεταξύ των χωρών που συμμετέχουν σε αυτό.

Το 2018 οι εκπομπές από στατικές εγκαταστάσεις που συμμετέχουν στο ΣΕΔΕ της ΕΕ εκτιμάται ότι μειώθηκαν κατά 4,1 % σε σύγκριση με το 2017 με βάση τις πληροφορίες που έχουν καταχωριστεί στο ενωσιακό μητρώο. Η μείωση των εκπομπών οφείλεται κυρίως στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής, ενώ οι εκπομπές από τη βιομηχανία σημείωσαν μόνο μικρή μείωση.

Όσον αφορά τις εξελίξεις σχετικά με τις εκπομπές από τις αερομεταφορές, οι εξακριβωμένες εκπομπές συνέχισαν να αυξάνονται και ανήλθαν σε 67 εκατομμύρια τόνους CO2 το 2018, δηλαδή αυξήθηκαν κατά 4 % σε σύγκριση με το 2017.

Στο γράφημα 4 παρουσιάζεται η ιστορική και προβλεπόμενη εξέλιξη των εκπομπών στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ, μαζί με το ανώτατο όριο και το σωρευτικό πλεόνασμα των δικαιωμάτων του ΣΕΔΕ.

Γράφημα 4: Επαληθευμένες εκπομπές ΣΕΔΕ για την περίοδο 2005-2018, προβλέψεις των κρατών μελών με υφιστάμενα μέτρα για την περίοδο 2019-2030, ανώτατα όρια ΣΕΔΕ για τις φάσεις 2, 3 και 4 και συσσωρευμένο πλεόνασμα δικαιωμάτων ΣΕΔΕ για την περίοδο 2008-2018. Mt CO2-eq 8

Από το τέλος Ιουνίου 2019 ο συνολικός αριθμός των διεθνών πιστωτικών μορίων που χρησιμοποιούνται ή ανταλλάσσονται ανέρχεται σε 1,51 δισεκατομμύρια, αριθμός που υπερβαίνει το 90 % του εκτιμώμενου επιτρεπόμενου ανώτατου ορίου ύψους 1,6 δισεκατομμυρίων. Στη φάση 3 και μόνο (2013-2020), 453,49 εκατομμύρια διεθνή πιστωτικά μόρια ανταλλάχθηκαν μέχρι το τέλος Ιουνίου 2019.

Όταν η Επιτροπή προετοίμαζε να τεθεί σε λειτουργία το 2019 το αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς, δημοσίευε συστηματικά από τα μέσα Μαΐου 2017 τα αριθμητικά στοιχεία για τα πλεονάσματα 9 των προηγούμενων ετών. Τον Μάιο του 2019 το πλεόνασμα δημοσιεύθηκε για τρίτη φορά και αντιστοιχεί σε περίπου 1,65 δισεκατομμύρια δικαιώματα 10 . Με βάση το πλεόνασμα του 2018 και την αναθεωρημένη νομοθεσία για το ΣΕΔΕ της ΕΕ για την τέταρτη περίοδο εμπορίας του συστήματος (2021-2030), ο όγκος των πλειστηριασμών από τον Σεπτέμβριο έως τον Δεκέμβριο 2019 και από τον Ιανουάριο έως τον Αυγούστο 2020 θα μειωθεί κατά περίπου 397 εκατομμύρια δικαιώματα εκπομπής, ή 24 % του πλεονάσματος.

3.ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ «ΕΠΙΜΕΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΩΝ»

Οι εκπομπές από τους περισσότερους τομείς που δεν περιλαμβάνονται στο ΣΕΔΕ της ΕΕ, όπως από τις μεταφορές, τα κτίρια, τη γεωργία (εκπομπές εκτός του CO2) και τα απόβλητα, καλύπτονται από τη νομοθεσία της ΕΕ σχετικά με τον επιμερισμό των προσπαθειών. Η απόφαση περί επιμερισμού των προσπαθειών 11 (ESD) θέτει εθνικούς στόχους εκπομπών για το 2020, οι οποίοι εκφράζονται ως ποσοστιαία μεταβολή από τα επίπεδα του 2005. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να τηρούν όρια ετήσιων εκπομπών από το 2013 έως το 2020. Ομοίως, ο κανονισμός για τον επιμερισμό των προσπαθειών 12 (ESR) καθορίζει εθνικούς στόχους για τις εκπομπές για το 2030.

Πρόοδος προς την επίτευξη των στόχων επιμερισμού των προσπαθειών

Τα κράτη μέλη σχεδιάζουν τον τρόπο με τον οποίο θα επιτύχουν τους στόχους τους για τον επιμερισμό των προσπαθειών το 2030. Αν εφαρμοστούν οι προγραμματισμένες πολιτικές, η ΕΕ θα μπορούσε να μειώσει τις εκπομπές σε τομείς επιμερισμού των προσπαθειών κατά 27 % έως 28 % έως το 2030 13 , σε σύγκριση με το 2005. Πρόκειται για σαφή πρόοδο σε σύγκριση με τις υφιστάμενες πολιτικές, με τις οποίες θα μειωθούν οι εκπομπές κατά 20 % έως το 2030. Ωστόσο, για να επιτευχθεί ο στόχος μείωσης των εκπομπών κατά 30 % στο πλαίσιο του επιμερισμού των προσπαθειών, τα κράτη μέλη θα πρέπει να καθορίσουν πρόσθετα μέτρα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνέστησε σε αρκετά κράτη μέλη να διευκρινίσουν περαιτέρω τη στρατηγική τους για την επίτευξη του στόχου εκτός ΣΕΔΕ 14 , για ολόκληρη την περίοδο 2021-2030, στα τελικά εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα.

Το γράφημα 5 δείχνει την απόσταση μεταξύ των στόχων των κρατών μελών για το 2030 στο πλαίσιο του κανονισμού για τον επιμερισμό των προσπαθειών (ESR) και των προβλέψεών τους με υφιστάμενα και πρόσθετα μέτρα.

Γράφημα 5: Διαφορές μεταξύ των στόχων του κανονισμού ESR έως το 2030 και των προβλεπόμενων εκπομπών με υφιστάμενα μέτρα και με πρόσθετα μέτρα στο ποσοστό των εκπομπών του έτους αναφοράς του 2005. Οι αρνητικές τιμές υποδηλώνουν υπέρβαση των στόχων· οι θετικές τιμές δείχνουν ότι δεν επιτυγχάνονται οι στόχοι.

Οι εκπομπές που καλύπτονται από την ESD μειώθηκαν κατά 11 % το 2018 σε σχέση με το 2005 όπως φαίνεται στο γράφημα 6. Πρόκειται για υπερκάλυψη του ενδιάμεσου στόχου της μείωσης των εκπομπών κατά 8 % κατά 3 ποσοστιαίες μονάδες. Κάθε χρόνο από την πρώτη εφαρμογή του συστήματος, το 2013, και έπειτα, οι εκπομπές σε επίπεδο ΕΕ είναι χαμηλότερες σε σχέση με το συνολικό όριο. Αυτό οδήγησε στη δημιουργία σωρευτικού πλεονάσματος ετήσιων δικαιωμάτων εκπομπών (ΕΔΕ) περίπου 1 1110 εκατ. τόνων ισοδυνάμου CO2 την περίοδο 2013-2017. Έως το 2020, οι εκπομπές αναμένεται να παραμείνουν κάτω από το ετήσιο όριο και ο στόχος για το 2020 όσον αφορά τις εκπομπές από τον επιμερισμό των προσπαθειών προβλέπεται ότι θα υπερκαλυφθεί κατά 3 ποσοστιαίες μονάδες, με τα υφιστάμενα μέτρα.

Γράφημα 6: Εκπομπές σε τομείς που επί του παρόντος καλύπτονται από τη νομοθεσία περί επιμερισμού των προσπαθειών 2005-2030 και τα ετήσια δικαιώματα εκπομπών (ΕΔΕ) (εκατ. τόνοι ισοδύναμου CO 2)

Οι εκπομπές στους τομείς που καλύπτονται από τη νομοθεσία για τον επιμερισμό των προσπαθειών μειώθηκαν σταδιακά από το 2005 έως το 2014. Μετά το 2014, οι εκπομπές αυξήθηκαν για τρία συναπτά έτη και ακολούθησε μείωση το 2018.

Περισσότερο από το ένα τρίτο των εκπομπών από τον επιμερισμό των προσπαθειών προέρχεται από τις μεταφορές. Μετά από μείωση των εκπομπών μεταξύ του 2007 και του 2013, οι εκπομπές από τις μεταφορές αυξήθηκαν κατά την τελευταία πενταετία, και τώρα είναι μόνο κατά 3 % χαμηλότερες από ό, τι το 2005. Προς το 2030, τα κράτη μέλη προβλέπουν μικρή μείωση (7 % σε σύγκριση με το 2005) με τα υφιστάμενα μέτρα. Ωστόσο, με την εφαρμογή προγραμματισμένων πολιτικών και μέτρων, οι εκπομπές από τις μεταφορές προβλέπεται να μειωθούν κατά 18 % έως το 2030 σε σύγκριση με το 2005.

Τα πρότυπα εκπομπών CO2 για τα νέα αυτοκίνητα και ημιφορτηγά αποτελούν τη βασική κινητήρια δύναμη για τη μείωση των εκπομπών από τις οδικές μεταφορές. Ενώ οι μέσες εκπομπές CO2 ανά χιλιόμετρο των νέων αυτοκινήτων και των ημιφορτηγών παραμένουν κάτω από τους ισχύοντες στόχους, όπως φαίνεται στο γράφημα 7 κατωτέρω, τα προσωρινά στοιχεία για το 2018 δείχνουν αύξηση των εκπομπών σε σύγκριση με το 2017. Ως εκ τούτου, οι κατασκευαστές οχημάτων θα πρέπει να μειώσουν σημαντικά τις εκπομπές του στόλου τους, περίπου κατά 25 g CO2/km για τα αυτοκίνητα και 11 g CO2/ km για τα ημιφορτηγά, κατά μέσο όρο, ώστε να επιτευχθούν οι μελλοντικοί στόχοι του 2020 και του 2021.

Γράφημα 7: Μέσος όρος εκπομπών CO2 ανά χιλιόμετρο για τα νέα αυτοκίνητα και ημιφορτηγά

Η οδηγία για την ποιότητα των καυσίμων συμβάλλει στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τις μεταφορές. Υποχρεώνει τα κράτη μέλη να απαιτούν από τους προμηθευτές καυσίμων να μειώσουν την ένταση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τον κύκλο ζωής των καυσίμων κατά 6 % έως το 2020, σε σύγκριση με το 2010. Η μέση ένταση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου των καυσίμων που παραδόθηκαν το 2017 ήταν κατά 3,4 % χαμηλότερη από το 2010 (με βάση στοιχεία από 22 κράτη μέλη, τα οποία υπέβαλαν στοιχεία για πρώτη φορά το 2019). Όπως φαίνεται στο γράφημα 8, η επιτευχθείσα πρόοδος ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό μεταξύ των κρατών μελών, αλλά σχεδόν όλα τα κράτη μέλη πρέπει να αναλάβουν γρήγορα περαιτέρω δράση για να εξασφαλιστεί η επίτευξη του στόχου για το 2020.

Γράφημα 8: Μειώσεις της έντασης GHG των καυσίμων που επιτυγχάνονται από προμηθευτές καυσίμων της ΕΕ στα 22 κράτη μέλη που υπέβαλαν στοιχεία, 2010-2017

Οι εκπομπές από τη χρήση ενέργειας στα κτίρια παρουσιάζουν κάποια ετήσια μεταβολή λόγω αλλαγών στη ζήτηση για θέρμανση που σχετίζονται με τις καιρικές συνθήκες. Μακροπρόθεσμα, οι εκπομπές εμφανίζουν καθοδική τάση, η οποία προβλέπεται να συνεχιστεί προς το 2030. Η προβλεπόμενη μείωση των εκπομπών αντικατοπτρίζει τη διαθεσιμότητα εμπορεύσιμων τεχνολογιών που μειώνουν την ενεργειακή ζήτηση και την ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Τα κράτη μέλη έχουν προγραμματίσει νέες πολιτικές που μπορούν να μειώσουν ταχύτερα τις εκπομπές.

Οι εκπομπές από τη γεωργία (εκτός από CO2) παρέμειναν το 2018 σε παρόμοια επίπεδα με το 2005 και προβλέπεται να παραμείνουν σταθερές έως το 2030, με βάση τις υφιστάμενες πολιτικές. Ακόμη και με την εφαρμογή προγραμματισμένων πολιτικών, προβλέπεται περιορισμένη μόνο μείωση.

Οι εκπομπές από τη διαχείριση αποβλήτων μειώθηκαν κατά 33 % μεταξύ του 2005 και του 2018 και η έντονη πτωτική τάση προβλέπεται να συνεχιστεί.

Οι εκπομπές από τη βιομηχανία και άλλους τομείς που καλύπτονται από την απόφαση καταμερισμού των προσπαθειών ήταν 12 % χαμηλότερες το 2017 απ’ ό,τι το 2005 και προβλέπεται να εξακολουθήσουν να μειώνονται. Στο πλαίσιο αυτό, πολλές ουσίες που καταστρέφουν τη στιβάδα του όζοντος (ODS) είναι επίσης ισχυρά αέρια του θερμοκηπίου. Η ΕΕ έχει ήδη εκπληρώσει τις διεθνείς υποχρεώσεις της όσον αφορά τη σταδιακή κατάργηση της κατανάλωσης ODS έως το 2020, όπως απαιτείται βάσει του πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ. Με εξαίρεση το 2012, η κατανάλωση στην ΕΕ, όπως υπολογίζεται βάσει του πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ 15 , ήταν αρνητική από το 2010. Η κατανάλωση το 2017 υπολογίστηκε σε -4 080 μετρικούς τόνους. Αρνητική κατανάλωση σημαίνει ότι περισσότερες ODS καταστρέφονται ή εξάγονται από ό, τι παράγονται ή εισάγονται. Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι οι ODS δεν επανεισάγονται σε εφαρμογές όπου υπάρχουν πιο φιλικές προς το περιβάλλον εναλλακτικές λύσεις.

Η Επιτροπή αξιολόγησε τον κανονισμό για τις ODS 16 το 2019. Από την αξιολόγηση προκύπτει ότι, ενώ ο κανονισμός είναι πολύ αποτελεσματικός όσον αφορά την επίτευξη των στόχων του, ενδέχεται να είναι δυνατή η επίτευξη αυτών των αποτελεσμάτων με αποδοτικότερο τρόπο.

Τα φθοριούχα αέρια είναι μια ομάδα αερίων που χρησιμοποιούνται συχνά ως υποκατάστατα των ουσιών που καταστρέφουν τη στιβάδα του όζοντος. Ωστόσο, τα φθοριούχα αέρια είναι ισχυρά αέρια του θερμοκηπίου. Ο κανονισμός για τα φθοριούχα αέρια 17 προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση των υδροφθορανθράκων σε όλη την ΕΕ από το 2015 καθώς και άλλα μέτρα για τις εκπομπές φθοριούχων αερίων, με στόχο τη μείωση των εκπομπών κατά δύο τρίτα έως το 2030 σε σχέση με το 2014. Οι υδροφθοράνθρακες καλύπτονται επίσης από την τροποποίηση του Κιγκάλι στο πρωτόκολλο του Μόντρεαλ, η οποία τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2019.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που υποβλήθηκαν για το 2017, η προμήθεια φθοριούχων αερίων μειώθηκε κατά 2 % σε όρους κλιματολογικών επιπτώσεων (ισοδυνάμου CO2), αλλά αυξήθηκε κατά 3 % σε όρους μάζας σε σύγκριση με το 2016. Το 2017 η συνολική διάθεση στην αγορά στο πλαίσιο του συστήματος των ποσοστώσεων ήταν κατά 0,4 % χαμηλότερη από τη μέγιστη επιτρεπόμενη ποσότητα 18 . Η επιτυχία αυτή αποτυπώνει μια στροφή προς αέρια με χαμηλότερο δυναμικό υπερθέρμανσης του πλανήτη και καταδεικνύει ότι ο κανονισμός αποδεικνύεται αποτελεσματικός στη μείωση των εκπομπών φθοριούχων αερίων του θερμοκηπίου.

Συμμόρφωση των κρατών μελών με την απόφαση καταμερισμού των προσπαθειών (ESD)

Και τα 28 κράτη μέλη εκπλήρωσαν τις υποχρεώσεις τους βάσει της ESD την περίοδο 2013-2016. Η Μάλτα υπερέβη τα ετήσια δικαιώματα εκπομπών της (ΕΔΕ) κάθε έτος της εν λόγω περιόδου, αλλά κάλυψε το έλλειμμα με αγορά ΕΔΕ από τη Βουλγαρία. Η Φινλανδία, η Πολωνία, η Ιρλανδία, η Γερμανία και το Βέλγιο υπερέβησαν τα ΕΔΕ τους το 2016, αλλά ήταν σε θέση να καλύψουν το έλλειμμα μέσω του πλεονάσματος των ΕΔΕ που αποταμιεύτηκαν από προηγούμενα έτη. Η Σουηδία δεν χρησιμοποίησε το σύνολο των δικαιωμάτων της και ακύρωσε το πλεόνασμα ΕΔΕ από το 2013 έως το 2016 για να ενισχύσει την περιβαλλοντική ακεραιότητα του συστήματος. Όλα τα άλλα κράτη μέλη αποταμίευσαν το πλεόνασμα των δικαιωμάτων τους για να το χρησιμοποιήσουν ενδεχομένως τα επόμενα έτη. Δεν χρησιμοποιήθηκαν διεθνή πιστωτικά μόρια από τον μηχανισμό καθαρής ανάπτυξης (CDM) ή τον μηχανισμό κοινής εφαρμογής για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που υπέχουν βάσει της ESD.

Ο κύκλος συμμόρφωσης για το 2017 βρίσκεται σε εξέλιξη. Το 2017, οι εκπομπές της Μάλτας ξεπέρασαν τα ΕΔΕ της κατά 23 ποσοστιαίες μονάδες. Ως εκ τούτου, η Μάλτα θα χρειαστεί να αγοράσει εκ νέου ΕΔΕ και/ή διεθνή πιστωτικά μόρια. Οι εκπομπές στη Γερμανία, την Πολωνία, την Ιρλανδία, την Εσθονία, την Αυστρία, τη Βουλγαρία και την Κύπρο ξεπέρασαν τα ΕΔΕ του 2017 κατά 2-7 ποσοστιαίες μονάδες. Επίσης, η Λιθουανία και το Λουξεμβούργο είχαν εκπομπές που υπερέβαιναν ελαφρώς τα ΕΔΕ τους. Τα εν λόγω κράτη μέλη διαθέτουν πλεόνασμα ΕΔΕ που αποταμιεύτηκε από προηγούμενα έτη και το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης.

Το σωρευτικό πλεόνασμα ΕΔΕ ανά κράτος μέλος για την περίοδο 2013-2017 παρουσιάζεται στο γράφημα 9.

Γράφημα 9: Σωρευτικό πλεόνασμα ΕΔΕ ως ποσοστό των εκπομπών του έτους αναφοράς 2005, 2013-2017.

Τα προκαταρκτικά στοιχεία για το 2018 δείχνουν μια παρόμοια εικόνα με εκείνη του 2017. Η Μάλτα υπερέβη τα ΕΔΕ της κατά 27 ποσοστιαίες μονάδες, η Ιρλανδία κατά 12 ποσοστιαίες μονάδες και η Πολωνία κατά 9 ποσοστιαίες μονάδες. Επίσης, η Εσθονία, το Λουξεμβούργο, η Γερμανία, η Αυστρία, η Βουλγαρία, η Κύπρος, η Φινλανδία και το Βέλγιο είχαν υψηλότερες εκπομπές από τα ΕΔΕ τους. Όλα αυτά τα κράτη μέλη είχαν ήδη υψηλότερες εκπομπές από τα ΕΔΕ τους το 2016 ή το 2017 ή και τα δύο χρόνια.

Για το 2018 όλα τα κράτη μέλη, εκτός από τη Μάλτα, ενδέχεται να είναι ακόμα σε θέση να συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις τους με χρήση των ΕΔΕ που αποταμιεύτηκαν από προηγούμενα έτη. Ωστόσο, το 2019 και το 2020, ορισμένα κράτη μέλη ενδέχεται να μην διαθέτουν πλέον επαρκή αριθμό αποταμιευμένων ΕΔΕ για την κάλυψη πιθανών ελλειμμάτων. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι η Μάλτα, η Γερμανία, η Ιρλανδία και η Αυστρία είναι πιθανόν να έχουν καθαρό έλλειμμα ΕΔΕ κατά την περίοδο 2013-2020. Σε περίπτωση καθαρού ελλείμματος, τα κράτη μέλη θα πρέπει να χρησιμοποιούν τους μηχανισμούς ευελιξίας στην απόφαση επιμερισμού των προσπαθειών (πέραν των τραπεζικών και δανειοληπτικών ΕΔΕ).

4.ΧΡΗΣΗ ΓΗΣ, ΑΛΛΑΓΗ ΧΡΗΣΗΣ ΓΗΣ ΚΑΙ ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ

Η χρήση της γης και η δασοκομία μπορούν να οδηγήσουν σε εκπομπές και απορροφήσεις CO2 από την ατμόσφαιρα. Από το 2013 έως το 2020, τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν δεσμευθεί να διασφαλίσουν ότι οι εκπομπές και οι απορροφήσεις αερίων θερμοκηπίου από πρόσθετες δράσεις στον εν λόγω τομέα καταλογίζονται στον στόχο της μείωσης βάσει του πρωτοκόλλου του Κιότο. Ωστόσο, οι εν λόγω εκπομπές και απορροφήσεις δεν συνυπολογίζονται στον ενωσιακό στόχο μείωσης κατά 20 % έως το 2020.

Γράφημα 10: Προκαταρκτικές καταγεγραμμένες εκπομπές και απορροφήσεις για δραστηριότητες για τις οποίες παρέχονται στοιχεία σύμφωνα με το πρωτόκολλο του Κιότο, δεύτερη περίοδος δέσμευσης, ΕΕ των 28 19  

Από τις «λογιστικά καταγεγραμμένες» χρεώσεις και πιστώσεις της ΕΕ ανά δραστηριότητα για την περίοδο 2013-2017 προκύπτει μέσος όρος καταβόθρας της τάξης των -111,9 εκατ. τόνων ισοδυνάμου CO2 20 . Τα λογιστικά καταγεγραμμένα καθαρά πιστωτικά μόρια μειώθηκαν από -133,9 σε -80,5 Mt CO 2 από το 2013 έως το 2017. Οι ποσότητες αυτές για την ΕΕ περιλαμβάνουν τόσο «υποχρεωτικές» (δάσωση/αναδάσωση, αποψίλωση και διαχείριση δασών) όσο και «επιλεγμένες» δραστηριότητες σύμφωνα με το πρωτόκολλο του Κιότο 21 .

Η μείωση των καθαρών πιστωτικών μορίων που περιγράφεται παραπάνω προκύπτει κυρίως από τη μείωση των πιστωτικών μορίων ή από τα πιστωτικά μόρια που μετατρέπονται σε χρεωστικά μόρια για τη διαχείριση των δασών στην Κροατία, την Τσεχία, τη Δανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, τη Λιθουανία, την Πορτογαλία, τη Σλοβενία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ο κύριος λόγος είναι η αύξηση των ποσοστών συγκομιδής. Αυτό οφειλόταν κυρίως στην έντονη αύξηση της ζήτησης ξυλείας και στις εθνικές πολιτικές που ενίσχυσαν τη συγκομιδή και, σε μικρότερο βαθμό, στην αύξηση της ηλικίας των δασικών εκτάσεων, π.χ. στη Δανία και τη Γαλλία. Οι φυσικές διαταραχές συνέβαλαν επίσης στην αύξηση των εκπομπών. Για παράδειγμα, οι εκπομπές του 2017 από τις πυρκαγιές στην Ιταλία και την Πορτογαλία ήταν από τις υψηλότερες που είχαν καταγραφεί ποτέ. Οι επιβλαβείς οργανισμοί και οι ανεμοθύελλες έχουν πλήξει δραματικά τα δάση στη Λιθουανία, τη Σλοβενία και την Τσεχία.

Παραμένει αβέβαιο αν η τάση αυτή θα συνεχιστεί. Ωστόσο, σε ένα πλαίσιο κλιματικής αλλαγής, τα γεγονότα που σχετίζονται με τις φυσικές διαταραχές αναμένεται να εμφανίζονται συχνότερα. Η συμπεριφορά της αγοράς θα εξαρτάται κυρίως από το οικονομικό πλαίσιο. Η υποκατάσταση υλικών και οι πρωτοβουλίες που βασίζονται στη ξυλεία για την παραγωγή ενέργειας, παράλληλα με τα προγράμματα δάσωσης και αναδάσωσης αναμένεται να αυξηθούν, δεδομένου ότι ενισχύονται από τις πολιτικές που θα τεθούν σε ισχύ το 2021.

Σύμφωνα με τους λογιστικούς κανόνες για τη δεύτερη περίοδο δεσμεύσεων του πρωτοκόλλου του Κιότο, η Κύπρος, η Τσεχία, η Φινλανδία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Λετονία, η Λιθουανία, οι Κάτω Χώρες, η Πορτογαλία και η Σλοβενία παρουσιάζουν καθαρές χρεώσεις για ένα τουλάχιστον έτος στην παρούσα προκαταρκτική λογιστική χρήση.

Το πλαίσιο για το κλίμα και την ενέργεια για το 2030 ενσωματώνει, για πρώτη φορά, εκπομπές και απορροφήσεις από τη χρήση γης. Από το 2021 και μετά ο κανονισμός LULUCF 22 απαιτεί από κάθε κράτος μέλος να εξασφαλίζει ότι οι καταγεγραμμένες εκπομπές από τη χρήση γης αντισταθμίζονται πλήρως από ισοδύναμη απορρόφηση CO2 από την ατμόσφαιρα μέσω της ανάληψης δράσης στον τομέα. Αυτός ο «κανόνας μη επιβάρυνσης» σημαίνει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να αντισταθμίσουν τις εκπομπές από την αποψίλωση, για παράδειγμα με ισοδύναμες καταβόθρες διοξειδίου του άνθρακα, με δάσωση ή με τη βελτίωση της βιώσιμης διαχείρισης των υφιστάμενων δασών.

Τα κράτη μέλη υπέβαλαν εθνικά σχέδια λογιστικής καταγραφής δασικών εκτάσεων, περιλαμβάνοντας προτεινόμενα επίπεδα αναφοράς δασικών εκτάσεων. Μια ομάδα εμπειρογνωμόνων έχει αξιολογήσει τεχνικά τις προτάσεις 23 και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εκδώσει τεχνικές συστάσεις για τη βελτίωση των εθνικών σχεδίων 24 . Σε αυτή τη βάση, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναθεωρήσουν τα σχέδιά τους έως τις 31 Δεκεμβρίου 2019.

Στην ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Καθαρός πλανήτης για όλους» 25 περιλαμβάνονταν επίσης οι εκπομπές και οι απορροφήσεις του LULUCF. Σήμερα, η γη της ΕΕ αποθηκεύει περισσότερες εκπομπές από αυτές που εκπέμπει. Παρά το γεγονός ότι η καταβόθρα αυτή προβλέπεται να μειωθεί, θα πρέπει να διαδραματίσει αυξανόμενο ρόλο, μαζί με άλλες τεχνολογικές λύσεις, προκειμένου να αντισταθμιστούν οι υπόλοιπες εκπομπές από άλλους τομείς και να επιτευχθεί μηδενικό ισοζύγιο έως το 2050, όπως φαίνεται στο γράφημα 1.

5.ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΚΤΩΒΡΙΟ 2018

Η ΕΕ συνεχίζει να αναπτύσσει το πλαίσιο πολιτικής της για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους, σημειώθηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών από τις οδικές μεταφορές και την προώθηση της βιώσιμης χρηματοδότησης.

Οδικές μεταφορές

Με κανονισμό 26 που εκδόθηκε στις 17 Απριλίου 2019 καθορίζονται νέα πρότυπα για τις εκπομπές από τα επιβατικά αυτοκίνητα και τα ημιφορτηγά από το 2020 και μετά. Έως το 2025 και το 2030 ο μέσος όρος εκπομπών από νέα αυτοκίνητα θα πρέπει να είναι κατά 15 % και 37,5 % χαμηλότερος σε σχέση με το 2021, και ο μέσος όρος εκπομπών από ημιφορτηγά θα πρέπει να είναι κατά 15 % και 31% χαμηλότερος σε σχέση με το 2021.

Για τα βαρέα επαγγελματικά οχήματα, ο κανονισμός 27 που εκδόθηκε στις 20 Ιουνίου 2019 θεσπίζει για πρώτη φορά πρότυπα εκπομπών CO 2 για τα βαρέα επαγγελματικά οχήματα στην ΕΕ. Οι εκπομπές από τα φορτηγά που έχουν διατεθεί πρόσφατα στην αγορά της ΕΕ θα πρέπει, έως το 2025, να είναι κατά μέσο όρο 15 % χαμηλότερες σε σχέση με το 2019 και κατά 30 % χαμηλότερες έως το 2030.

Αμφότεροι οι κανονισμοί περιλαμβάνουν μηχανισμό για την παροχή κινήτρων για τη χρήση οχημάτων μηδενικών και χαμηλών εκπομπών βάσει τιμών αναφοράς από το 2025 και μετά. Εισάγουν επίσης νέες διατάξεις που διασφαλίζουν την αντιπροσωπευτικότητα των παρακολουθούμενων εκπομπών σε πραγματικές συνθήκες.

Επιπλέον, στις 20 Ιουνίου 2019 εγκρίθηκε η αναθεώρηση της οδηγίας για τα καθαρά οχήματα 28 , με σκοπό την προώθηση λύσεων καθαρής κινητικότητας στις προσκλήσεις υποβολής προσφορών για τις δημόσιες συμβάσεις.

Τέλος, συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την αναθεώρηση i) της οδηγίας για το ευρωπαϊκό σήμα τέλους κυκλοφορίας 29 , για την προώθηση της ευφυέστερης χρέωσης της χρήσης οδικών υποδομών και ii) της οδηγίας για τις συνδυασμένες μεταφορές 30 , ώστε να προωθηθεί η συνδυασμένη χρήση διαφορετικών τρόπων μεταφοράς (π.χ. φορτηγών και τρένων) για τις εμπορευματικές μεταφορές.

Βιώσιμη χρηματοδότηση

Η μεταστροφή των επενδυτικών μοντέλων είναι αναγκαία για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα. Στο πλαίσιο του νομοθετικού περιβάλλοντος, η ΕΕ ευθυγραμμίζει το πλαίσιο των χρηματοπιστωτικών και κεφαλαιακών της αγορών με την κλιματική αλλαγή. Τον Μάρτιο του 2018 η Επιτροπή πρότεινε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης για την ενσωμάτωση της βιωσιμότητας στις κεφαλαιαγορές 31 , με τρεις κύριους στόχους: να αναπροσανατολίσουν τις ροές κεφαλαίων προς βιώσιμες επενδύσεις, να διαχειριστούν τους χρηματοοικονομικούς κινδύνους που απορρέουν από την κλιματική αλλαγή, την υποβάθμιση του περιβάλλοντος και τα κοινωνικά ζητήματα και να ενισχύσουν τη διαφάνεια και τον μακροπρόθεσμο χαρακτήρα της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής δραστηριότητας.

Κατά τη διάρκεια του Μαΐου 2018, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε μια πρώτη δέσμη μέτρων 32 για την εφαρμογή του σχεδίου δράσης. Οι συννομοθέτες συμφώνησαν επί του κανονισμού για τις γνωστοποιήσεις σχετικά με τις αειφόρες επενδύσεις και τους κινδύνους βιωσιμότητας, καθώς και επί του κανονισμού για τους δείκτες αναφοράς χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και τους δείκτες αναφοράς θετικού αντικτύπου άνθρακα. Η Επιτροπή έχει εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές για την υποβολή εταιρικών εκθέσεων σχετικά με πληροφορίες που αφορούν το κλίμα στο πλαίσιο της οδηγίας για την υποβολή μη χρηματοοικονομικών εκθέσεων 33 . Συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις σχετικά με την πρόταση κανονισμού για τη θέσπιση πλαισίου για τη διευκόλυνση των βιώσιμων επενδύσεων (μέσω της λεγόμενης «ταξινομίας»). Τόσο οι προπαρασκευαστικές όσο και οι μη νομοθετικές εργασίες σημειώνουν πρόοδο και σε άλλα στοιχεία του σχεδίου δράσης.

6.ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΛΙΜΑ

Ενσωμάτωση των πολιτικών για το κλίμα στον προϋπολογισμό της ΕΕ

H EE αποφάσισε να δαπανά κατά μέσο όρο τουλάχιστον το 20 % του προϋπολογισμού της για δαπάνες που αφορούν το κλίμα την περίοδο 2014-2020. Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία καταδεικνύουν ότι οι εν λόγω δαπάνες ανήλθαν στο 20,7 % του προϋπολογισμού του 2018 34 . Κατά μέσο όρο, αυτή η τάση όσον αφορά τον προϋπολογισμό θα εξασφαλίσει 209 δισ. EUR (19,7 % του προϋπολογισμού) στο τρέχον πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ).

Με βάση αυτή την επιτυχία, στις 2 Μαΐου 2018 η Επιτροπή πρότεινε έναν πιο φιλόδοξο στόχο για τη συνεισφορά του 25 % των δαπανών στην επίτευξη των στόχων για το κλίμα στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ (2021-2027).  35

Γράφημα 11: Δαπάνες σχετικές με το κλίμα στον προϋπολογισμό της ΕΕ, 2014-2020 (εκατ. EUR και ποσοστό του προϋπολογισμού της ΕΕ)

Χρήση των εσόδων από τον εκπλειστηριασμό δικαιωμάτων του ΣΕΔΕ της ΕΕ

Το 2018 τα κράτη μέλη αποκόμισαν 13,6 δισ. EUR από τον εκπλειστηριασμό δικαιωμάτων εκπομπών του ΣΕΔΕ της ΕΕ, ήτοι 8 δισ. EUR περισσότερα απ’ ό,τι το 2017, λόγω της υψηλότερης τιμής των ανθρακούχων εκπομπών. Το 2018 περίπου το 70 % των εσόδων χρησιμοποιήθηκαν ή προβλέπεται να χρησιμοποιηθούν για σκοπούς που αφορούν το κλίμα και την ενέργεια. Την περίοδο 2013-2018 περίπου το 80 % χρησιμοποιήθηκε ή προβλεπόταν να χρησιμοποιηθεί για τέτοιους σκοπούς. Τα περισσότερα έσοδα προορίζονται για εθνικούς και ενωσιακούς σκοπούς, ενώ ένα μικρότερο ποσό προορίζεται για διεθνείς κλιματικούς και ενεργειακούς σκοπούς. Στο γράφημα 12 παρουσιάζονται τα συνολικά έσοδα του ΣΕΔΕ της ΕΕ και η χρήση τους για κλιματικούς και ενεργειακούς σκοπούς.

Γράφημα 12: Χρήση εσόδων από τον εκπλειστηριασμό δικαιωμάτων του ΣΕΔΕ, 2013-2018 (δισ. EUR)

Από τα έσοδα που χρησιμοποιήθηκαν σε εγχώριο επίπεδο, τα μεγαλύτερα ποσά δαπανήθηκαν για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, την ενεργειακή απόδοση και τις βιώσιμες μεταφορές. Στο γράφημα 13 παρουσιάζεται η εγχώρια χρήση των εσόδων από τους πλειστηριασμούς.

Γράφημα 13: Εγχώρια χρήση εσόδων από τον εκπλειστηριασμό δικαιωμάτων του ΣΕΔΕ, 2013-2018 (δισ. EUR)

Απόθεμα για τους νεοεισερχομένους (NER) 300

Το NER 300 είναι ένα από τα μεγαλύτερα χρηματοδοτικά προγράμματα στον κόσμο για καινοτόμα έργα επίδειξης ενεργειακής απόδοσης με χαμηλές εκπομπές άνθρακα. Χρηματοδοτείται από τη χρηματική αποτίμηση των 300 εκατομμυρίων δικαιωμάτων εκπομπής στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ.

Ως αποτέλεσμα των δύο προσκλήσεων για την υποβολή προτάσεων, 38 έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και ένα σχέδιο δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα έχουν επιλεγεί για χρηματοδότηση ύψους 2,1 δισ. EUR σε 20 κράτη μέλη της ΕΕ. Επτά έργα είναι σε λειτουργία και πέντε έργα αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία έως το τέλος του 2019. Έχει σημειωθεί πρόοδος στις προετοιμασίες τεσσάρων έργων για να αρχίσουν να λειτουργούν έως τις 30 Ιουνίου 2021 το αργότερο.

Δεδομένου του δύσκολου οικονομικού πλαισίου και του πλαισίου πολιτικής μετά τον σχεδιασμό του προγράμματος NER 300, 19 έργα που είχαν επιλεγεί για χρηματοδότηση δεν μπόρεσαν να συγκεντρώσουν επαρκή πρόσθετη χρηματοδοτική στήριξη και αποσύρθηκαν έως τα τέλη Ιουλίου 2019. Τέσσερα περαιτέρω έργα βρίσκονται σε διάφορα στάδια της ανάπτυξης. Οι αποσύρσεις από τις δύο προσκλήσεις για υποβολή προτάσεων απελευθέρωσαν συνολικό ποσό 1 358 εκατ. EUR που θα επανεπενδυθεί σε υφιστάμενα χρηματοδοτικά μέσα (623 εκατ. EUR από την απόσυρση από την πρώτη πρόσκληση) και στο Ταμείο Καινοτομίας (735,5 εκατ. EUR από τη δεύτερη πρόσκληση) (βλ. πλαίσιο).

Ταμείο Καινοτομίας

Το Ταμείο Καινοτομίας συστάθηκε με την αναθεωρημένη οδηγία για το ΣΕΔΕ 36 . Με τιμή ανθρακούχων εκπομπών 20 EUR/tCO 2, θα κινητοποιηθούν 10 δισ. EUR για τη στήριξη της επίδειξης καινοτόμων τεχνολογιών και ρηξικέλευθων καινοτομιών σε τομείς που καλύπτονται από το ΣΕΔΕ της ΕΕ σε ανταγωνιστική βάση. Ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός σχετικά με τη λειτουργία του Ταμείου Καινοτομίας τέθηκε σε ισχύ τον Μάιο του 2019 37 . Καθ’ όλη τη διάρκεια του 2019, η Επιτροπή συμμετείχε ενεργά σε δραστηριότητες προβολής με τη βιομηχανία και με τα κράτη μέλη για την αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με το Ταμείο Καινοτομίας και για τη συζήτηση βασικών ζητημάτων για κάθε τομέα που σχετίζονται με την επιλογή και την υλοποίηση των έργων. Η πρώτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων προβλέπεται να δρομολογηθεί στα μέσα του 2020, και θα ακολουθήσουν τακτικές προσκλήσεις έως το 2030 38 .

Ταμείο Εκσυγχρονισμού

Το Ταμείο Εκσυγχρονισμού θα στηρίξει τις επενδύσεις χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στα ενεργειακά συστήματα των 10 κρατών μελών της ΕΕ με χαμηλό εισόδημα 39 σε αναλογίες που προκαθορίζονται από την οδηγία για το ΣΕΔΕ. Με τιμή ανθρακούχων εκπομπών 20 EUR/tCO 2, την επόμενη δεκαετία θα παραχθούν περίπου 14 δισεκατομμύρια EUR. Το μέγεθος του ταμείου υπερδιπλασιάστηκε μετά την απόφαση πέντε κρατών μελών να μεταφέρουν μέρος της αλληλεγγύης τους και/ή των μεταβατικών δωρεάν δικαιωμάτων τους. Το έργο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ίδρυση του Ταμείου Εκσυγχρονισμού ξεκίνησε με μια σειρά τεχνικών εργαστηρίων σε όλα τα δικαιούχα κράτη μέλη, μεταξύ Σεπτεμβρίου 2018 και Ιανουαρίου 2019. Θα πραγματοποιηθούν περαιτέρω προπαρασκευαστικές εργασίες για την έγκριση εκτελεστικής πράξης το πρώτο εξάμηνο του 2020. 

LIFE – Δράση για το κλίμα

Το πρόγραμμα LIFE είναι το χρηματοδοτικό μέσο της ΕΕ για το περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα· συγχρηματοδοτεί έργα με ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Ο συνολικός προϋπολογισμός για τη χρηματοδότηση έργων την περίοδο 2014-2020 ανέρχεται σε 2,5 δισ. EUR από το υποπρόγραμμα για το περιβάλλον και σε 0,86 δισ. EUR από το υποπρόγραμμα για τη δράση για το κλίμα. Τα περισσότερα έργα του προγράμματος LIFE επιφέρουν επίσης παράλληλα οφέλη για το κλίμα.

Το υποπρόγραμμα για τη δράση για το κλίμα του προγράμματος LIFE υποστηρίζει έργα μετριασμού και προσαρμογής, καθώς και την κλιματική διακυβέρνηση και πληροφόρηση. Στο πλαίσιο της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων του προγράμματος LIFE 2018, στις προτάσεις για χρηματοδότηση συμμετείχαν δικαιούχοι από 21 κράτη μέλη, με την Ισπανία, την Ιταλία και τη Γερμανία να προσελκύουν την πλειονότητα.

Το προτεινόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο για την περίοδο 2021-2027 περιλαμβάνει αυξημένο προϋπολογισμό ύψους 5,45 δισεκατομμυρίων EUR για το πρόγραμμα LIFE για το περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα.

Στον τομέα της δράσης για το κλίμα θα υπάρχουν δύο υποπρογράμματα: «Μετριασμός και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή» και «Μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας». Το μέγεθος του προϋπολογισμού της δράσης για το κλίμα την περίοδο 2021-2027 αναμένεται να είναι περίπου 1 δισεκατομμύριο EUR. Οι δραστηριότητες του υποπρογράμματος «Μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας» χρηματοδοτούνται επί του παρόντος από το πρόγραμμα «Ορίζων 2020» και θα διαθέτουν παρόμοιο προϋπολογισμό.

Γράφημα 14: Προτεινόμενα κονδύλια του προϋπολογισμού για το πρόγραμμα LIFE 2021-2027

7.ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

Τον περασμένο χρόνο έχει σημειωθεί ικανοποιητική πρόοδος στο πλαίσιο της στρατηγικής της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, η οποία θεσπίστηκε το 2013 με σκοπό την προετοιμασία των κρατών μελών για τις τρέχουσες και τις μελλοντικές κλιματολογικές επιπτώσεις:

ü26 κράτη μέλη διαθέτουν πλέον εθνική στρατηγική προσαρμογής, ενώ τα υπόλοιπα κράτη μέλη βρίσκονται κοντά στην οριστικοποίηση των στρατηγικών τους 40 ·

üπερισσότερες από 1 900 πόλεις και κωμοπόλεις στην Ευρώπη δεσμεύθηκαν μέσω του Συμφώνου των Δημάρχων να ενισχύσουν την ανθεκτικότητά τους στην κλιματική αλλαγή (αύξηση περίπου 900 πόλεων από το 2018)·

üδιάφορα εθνικά προσχέδια για την ενέργεια και το κλίμα περιλαμβάνουν στόχους προσαρμογής·

üη πλατφόρμα Climate-ADAPT έχει αναβαθμιστεί·

üη Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε επικαιροποίηση της μελέτης της PESETA 41 σχετικά με μια σειρά από επιπτώσεις στο κλίμα, συμπεριλαμβανομένης τηςς οικονομικής αξιολόγησης·

üτο πρόγραμμα LIFE χρηματοδοτεί έργα προσαρμογής σε κρίσιμους τομείς, π.χ. υδάτινους πόρους.

Η στρατηγική προσαρμογής της ΕΕ αξιολογήθηκε το 2018 με θετικά συμπεράσματα 43 . Ορισμένα από τα διδάγματα που αντλήθηκαν θα μπορούσαν να συμβάλουν στον καθορισμό της μελλοντικής δράσης προσαρμογής στην Ευρώπη, για παράδειγμα:

·Από τις διεθνείς εξελίξεις έχει προκύψει η ανάγκη η ΕΕ να ευθυγραμμίσει τη δράση της για την προσαρμογή με τη Συμφωνία του Παρισιού, με το πλαίσιο του Sendai για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών και με τους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης·

·Η ανάγκη προσαρμογής στις επιταχυνόμενες αλλαγές είναι ακόμη μεγαλύτερη από ό, τι όταν εγκρίθηκε η στρατηγική: πρέπει να ενισχύσουμε καλύτερα τις υποδομές για την αντιμετώπιση των ακραίων καιρικών φαινομένων και των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής·

·Οι βασιζόμενες στα οικοσυστήματα προσεγγίσεις πρέπει να ενσωματωθούν καλύτερα στην αξιολόγηση και την επιλογή των μέσων προσαρμογής·

·Θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στα θέματα δημόσιας υγείας στην πολιτική και στον σχεδιασμό της προσαρμογής.

Στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», δρομολογήθηκε μια αποστολή για την προσαρμογή και τον κοινωνικό μετασχηματισμό . Πρόεδρος της επιτροπής αποστολής είναι η κ. Connie Hedegaard. Οι αποστολές του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» θα εξασφαλίσουν και θα κατευθύνουν την έρευνα και την καινοτομία και θα εξασφαλίσουν τη συμμετοχή του κλάδου και της δημόσιας στήριξης μέσω φιλόδοξων οροσήμων που μπορούν να μεταδοθούν.

8.ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΛΙΜΑ

Αερομεταφορές

Το 2018 το Συμβούλιο της Διεθνούς Οργάνωσης Πολιτικής Αεροπορίας (ΔΟΠΑ) εξέδωσε πρότυπα και συνιστώμενες πρακτικές στο πλαίσιο του συστήματος αντιστάθμισης και μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα για τις διεθνείς αερομεταφορές (CORSIA). Στόχος του CORSIA είναι η σταθεροποίηση του αντικτύπου των εκπομπών από τις διεθνείς αερομεταφορές στα επίπεδα του 2020 μέσω της αντιστάθμισης.

Σε επίπεδο ΔΟΠΑ, η υλοποίηση βρίσκεται σε εξέλιξη, αλλά εξακολουθεί να είναι ατελής. Οι πρώτες υποχρεώσεις παρακολούθησης άρχισαν το 2019 και το πιλοτικό στάδιο θα αρχίσει από το 2021 και μετά. Μολονότι 81 χώρες, οι οποίες καλύπτουν το 76,6 % των παγκόσμιων εκπομπών, έχουν ήδη εκδηλώσει την επιθυμία τους να προσχωρήσουν από το 2021, εξακολουθούν να υπάρχουν αβεβαιότητες σχετικά με την τελική κάλυψη και την ανθεκτικότητα του συστήματος, λόγω της μη συμμετοχής χωρών με σημαντική αεροπορική δραστηριότητα, ενώ ακόμα δεν έχουν ληφθεί αποφάσεις για τις μονάδες εκπομπών που είναι επιλέξιμες για αντιστάθμιση.

Τα κράτη μέλη της ΕΕ κοινοποίησαν 44 στην ΔΟΠΑ τις υφιστάμενες διαφορές μεταξύ των χαρακτηριστικών του ΣΕΔΕ της ΕΕ για τις αερομεταφορές και των νομικά δεσμευτικών χαρακτηριστικών του CORSIA που περιέχονται στα πρότυπα και τις συνιστώμενες πρακτικές για την προστασία της πολιτικής της ΕΕ.

Θαλάσσιες μεταφορές

Το 2018 ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (ΔΝΟ) ενέκρινε τη στρατηγική του για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τα πλοία, συμπεριλαμβανομένης μιας διεθνούς δέσμευσης για μείωση των εκπομπών κατά τουλάχιστον 50 % έως το 2050 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2008 (συμπεριλαμβανομένων των ενδιάμεσων στόχων για την ένταση άνθρακα). Ως μέλη του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού, τα κράτη μέλη της ΕΕ πρέπει να αναλάβουν δράση για τη δέσμευση αυτή.

Η στρατηγική του ΔΝΟ περιλαμβάνει κατάλογο των βραχυπρόθεσμων, μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων μέτρων για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής, με προτεραιότητα στα μέτρα που μπορούν να επιφέρουν περαιτέρω μειώσεις εκπομπών ήδη πριν από το 2023, με βάση τα υφιστάμενα μέτρα του ΔΝΟ, όπως ο δείκτης σχεδιασμού ενεργειακής απόδοσης και το σχέδιο διαχείρισης ενεργειακής απόδοσης των πλοίων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμμετέχει ενεργά στις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις συγκεκριμένων μέτρων του ΔΝΟ, συμπεριλαμβανομένων των προτάσεων που υποβάλλουν τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Το 2018 τα πλοία που καταπλέουν σε λιμένες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου άρχισαν να παρακολουθούν και να αναφέρουν τις εκπομπές τους, ενώ τα πρώτα στοιχεία για τις εκπομπές δημοσιεύθηκαν στις 30 Ιουνίου 2019 45 . Το σύστημα αυτό έχει ως στόχο την παροχή αξιόπιστων πληροφοριών για τη στήριξη των αποφάσεων χάραξης πολιτικής και την απαραίτητη διαφάνεια για την προώθηση της υιοθέτησης τεχνολογιών και συμπεριφορών ενεργειακής απόδοσης. Έως το τέλος του 2019, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα οριστικοποιήσει έκθεση για τον πρώτο χρόνο λειτουργίας του συστήματος.

Στο πλαίσιο του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΔΝΟ), οι δραστηριότητες παρακολούθησης της κατανάλωσης μαζούτ των πλοίων άρχισαν την 1η Ιανουαρίου 2019 και οι πρώτες εκθέσεις αναμένονται το 2020. Κατά συνέπεια, τα πλοία που καταπλέουν σε λιμένες της ΕΕ πρέπει να υποβάλλουν εκθέσεις στο πλαίσιο τόσο του κανονισμού της ΕΕ για την παρακολούθηση, την υποβολή εκθέσεων και την επαλήθευση (MRV) όσο και του συστήματος συλλογής δεδομένων του ΔΝΟ.

Υποστήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών

Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της παραμένουν οι μεγαλύτεροι πάροχοι επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας προς τις αναπτυσσόμενες χώρες παγκοσμίως, καθώς διέθεσαν 74,4 δισ. EUR το 2018. Η ΕΕ, τα κράτη μέλη της και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων εξακολουθούν να είναι οι μεγαλύτεροι χορηγοί δημόσιας χρηματοδότησης για το κλίμα, δεδομένου ότι συνεισέφεραν συνολικά 20,4 δισ. EUR στις αναπτυσσόμενες χώρες το 2017 (τελευταία διαθέσιμα στοιχεία) 46 .

Όσον αφορά το Πράσινο Ταμείο για το Κλίμα (GCF), τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν δεσμεύσει συνολικά 4,7 δισ. δολάρια ΗΠΑ για την αρχική κινητοποίηση πόρων του Ταμείου, ποσό που αντιπροσωπεύει σχεδόν το ήμισυ των συνολικών δεσμεύσεων ύψους 10,3 δισ. δολαρίων ΗΠΑ. Ο ρόλος της Ευρώπης αναμένεται να ενισχυθεί περαιτέρω στο μέλλον. Η Γερμανία και η Νορβηγία είναι οι πρώτες χώρες που ανακοίνωσαν διπλασιασμό των συνεισφορών στο πλαίσιο της τρέχουσας διαδικασίας ανατροφοδότησης του Ταμείου.

Η Παγκόσμια Συμμαχία για την κλιματική αλλαγή+ (GCCA+) αποτελεί μια εμβληματική πρωτοβουλία της ΕΕ για το κλίμα. Κατά την περίοδο 2007-2020, παρέχει επιχορηγήσεις ύψους 750 εκατ. EUR για τη δράση για το κλίμα και την ανάπτυξη ικανοτήτων στις αναπτυσσόμενες χώρες, κυρίως στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες και τα αναπτυσσόμενα μικρά νησιωτικά κράτη. Στην τρέχουσα επικαιροποίηση των εθνικά καθορισμένων συνεισφορών στη συμφωνία του Παρισιού, η GCCA+ στηρίζει τους εταίρους στη χάραξη πολιτικής για το κλίμα και τον σχεδιασμό του φιλόδοξου στόχου μετριασμού της κλιματικής αλλαγής και προσαρμογής σε αυτήν.

Το Σχέδιο Εξωτερικών Επενδύσεων της ΕΕ ενθαρρύνει τις επενδύσεις σε αναπτυσσόμενες χώρες στην Αφρική και στην περιοχή γειτονίας της ΕΕ. Μέχρι στιγμής οκτώ εγγυήσεις θα συμβάλουν στη δημιουργία και την επέκταση έργων ανανεώσιμης ενέργειας και συνδεσιμότητας σε εκατομμύρια ανθρώπους σε χώρες εταίρους. Για παράδειγμα η Ευρωπαϊκή Εγγύηση για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, με επικεφαλής τέσσερα ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, θα μοχλεύσει έως 3,4 δισ. EUR για έργα στην υποσαχάρια Αφρική. Τα έργα θα μειώσουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, θα μειώσουν τις ελλείψεις ενέργειας, θα δημιουργήσουν έως και 12 000 θέσεις εργασίας και θα προσθέσουν περίπου 2 GW ικανότητα παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.

Στις 28 Σεπτεμβρίου 2018 άρχισαν οι διαπραγματεύσεις για μια νέα εταιρική σχέση μεταξύ της ΕΕ και των χωρών ΑΚΕ (Αφρικής, Καραϊβικής και του Ειρηνικού) μετά το 2020. Η προγραμματισμένη συμφωνία μετά το Κοτονού 47  θα περιλαμβάνει μια ισχυρή κοινή δέσμευση για τη δράση για το κλίμα. Επιπλέον, το 2018 εγκαινιάστηκε μια νέα συμμαχία Αφρικής-Ευρώπης για βιώσιμες επενδύσεις και θέσεις εργασίας, η οποία, μεταξύ άλλων, αποσκοπεί στην ενίσχυση της προστασίας του περιβάλλοντος και της εργασίας.

Σύνδεση του ΣΕΔΕ με την Ελβετία

Μετά την υπογραφή συμφωνίας τον Νοέμβριο του 2017 για τη σύνδεση των συστημάτων εμπορίας εκπομπών, τα κοινοβούλια τόσο της ΕΕ όσο και της Ελβετίας έχουν πλέον εγκρίνει τη συμφωνία. Σε επόμενο στάδιο, η Ελβετία και η ΕΕ πρέπει να επικυρώσουν τη συμφωνία σύνδεσης για να τεθεί σε λειτουργία από την 1η Ιανουαρίου 2020.

(1)

COM(2018) 773 final: Καθαρός πλανήτης για όλους. Ένα ευρωπαϊκό, στρατηγικό, μακρόπνοο όραμα για μια ευημερούσα, σύγχρονη, ανταγωνιστική και κλιματικά ουδέτερη οικονομία

(2)

   Πηγή: COM(2018) 773 final.

(3)

Εκτός από τον στόχο της ΕΕ στο πλαίσιο της UNFCCC, η ΕΕ μαζί με την Ισλανδία δεσμεύτηκαν επίσης να μειώσουν τις εκπομπές για τη δεύτερη περίοδο δεσμεύσεων του Πρωτοκόλλου του Κιότο (2013-2020). Στόχος είναι η μείωση των εκπομπών κατά 20 % σε σύγκριση με τις εκπομπές του έτους αναφοράς (κυρίως το 1990). Το πεδίο είναι ελαφρώς διαφορετικό από το πεδίο του στόχου της UNFCCC. Το 2017 η ΕΕ και η Ισλανδία είχαν μειώσει τις εκπομπές κατά 26 % σε σύγκριση με το έτος αναφοράς.

(4)

   Άθροισμα των προβλέψεων των κρατών μελών. Υφιστάμενα μέτρα σημαίνει μέτρα που ήδη εφαρμόζουν τα κράτη μέλη. Πρόσθετα μέτρα σημαίνει μέτρα που σκοπεύουν να εφαρμόσουν τα κράτη μέλη.

(5)

Το γράφημα αυτό περιλαμβάνει και τις 31 χώρες που συμμετέχουν στο ΣΕΔΕ της ΕΕ.

(6)

Αυτό απαιτείται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1999 σχετικά με τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και τη δράση για το κλίμα.

(7)

  https://ec.europa.eu/energy/en/topics/energy-strategy-and-energy-union/governance-energy-union/national-energy-climate-plans  

(8)

Το γράφημα δείχνει τις επαληθευμένες εκπομπές ΣΕΔΕ εντός του τομεακού και του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής του ΣΕΔΕ στο αντίστοιχο έτος και, κατά συνέπεια, δεν μπορεί να διαβαστεί ως χρονοσειρά πριν από το 2013. Οι αερομεταφορές περιλαμβάνονται στο ανώτατο όριο για την περίοδο 2012-2018.

(9)

   Το πλεόνασμα αντιστοιχεί στον «συνολικό αριθμό δικαιωμάτων σε κυκλοφορία» όπως ορίζεται στην απόφαση για τη θέσπιση του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς.

(10)

C(2019) 3288 final: Δημοσίευση του συνολικού αριθμού δικαιωμάτων σε κυκλοφορία το 2018 για τους σκοπούς

του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς στο πλαίσιο του συστήματος εμπορίας εκπομπών της ΕΕ

(11)

Απόφαση αριθ. 406/2009/ΕΚ περί των προσπαθειών των κρατών μελών να μειώσουν τις οικείες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, ώστε να τηρηθούν οι δεσμεύσεις της Κοινότητας για μείωση των εκπομπών αυτών μέχρι το 2020

(12)

Κανονισμός (ΕΕ) 2018/842 σχετικά με τις δεσμευτικές ετήσιες μειώσεις των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου από τα κράτη μέλη από το 2021 έως το 2030, στο πλαίσιο της συμβολής στη δράση για το κλίμα για την τήρηση των δεσμεύσεων που απορρέουν από τη συμφωνία του Παρισιού.

(13)

Οι προβλέψεις των κρατών μελών «με πρόσθετα μέτρα» που υποβλήθηκαν τον Μάρτιο του 2019 δείχνουν μείωση κατά 27 %, ενώ η αξιολόγηση των σεναρίων με πρόσθετα μέτρα στα προσχέδια των εθνικών σχεδίων αναφέρει μείωση κατά 28 %.

(14)

Στους στόχους εκτός ΣΕΔΕ περιλαμβάνονται οι εθνικοί στόχοι που έχουν τεθεί στο πλαίσιο του κανονισμού για τον επιμερισμό των προσπαθειών και η δέσμευση για «μη επιβάρυνση» στο πλαίσιο του κανονισμού LULUCF (βλ. κεφάλαιο 4).

(15)

Συγκεντρωτική παράμετρος που ενσωματώνει τις εισαγωγές, τις εξαγωγές, την παραγωγή και την καταστροφή των ODS, εκτός από εκείνες που αφορούν τη χρήση ως πρώτη ύλη.

(16)

Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1005/2009 για τις ουσίες που καταστρέφουν τη στιβάδα του όζοντος

(17)

Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 517/2014 για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου

(18)

Φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου 2018 – στοιχεία που αναφέρθηκαν από εταιρείες στους τομείς της παραγωγής, εισαγωγής, εξαγωγής και καταστροφής φθοριούχων αερίων του θερμοκηπίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, 2007-2016, Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος.

(19)

Τα πιστωτικά μόρια από τη διαχείριση των δασών υπόκεινται σε ανώτατο όριο και παρουσιάζονται ως ετήσιοι μέσοι όροι, όταν το σύνολο των πιστωτικών μορίων από τη διαχείριση των δασών της εξεταζόμενης περιόδου υπερβαίνουν το προσομοιωμένο ανώτατο όριο κατά την ίδια περίοδο.

(20)

Η λογιστική αντιπροσωπεύει ένα μέσο για την αξιολόγηση των πολιτικών και την επιδίωξη μεγαλύτερης δράσης όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών και την αύξηση των απορροφήσεων. Να σημειωθεί ότι τα χρεωστικά και πιστωτικά μόρια από τη λογιστική είναι προκαταρκτικά και προσομοιωμένα, διότι οι οριστικοί λογαριασμοί θα είναι διαθέσιμοι μόνο μετά τη λήξη της περιόδου δέσμευσης (Δεκέμβριος 2020). Ισχύουν διαφορετικοί λογιστικοί κανόνες ανάλογα με τη δραστηριότητα: ακαθάριστη-καθαρή με γραμμή βάσης 0 για τη δάσωση/αναδάσωση και την αποψίλωση, καθαρή-καθαρή έναντι γραμμής βάσης (κυρίως εκπομπές και απορροφήσεις για το έτος 1990) για τη διαχείριση χορτολιβαδικών εκτάσεων, τη διαχείριση καλλιεργήσιμων εκτάσεων και την αναβλάστηση, και τη διαφορά σε σχέση με το επίπεδο αναφοράς για τη διαχείριση των δασών.

(21)

Επτά κράτη μέλη επέλεξαν τη διαχείριση καλλιεργήσιμων εκτάσεων, έξι επέλεξαν τη διαχείριση χορτολιβαδικών εκτάσεων, ένα επέλεξε την αναβλάστηση και ένα επέλεξε την αποστράγγιση και επανύγρανση υγροβιοτόπων, αλλά δεν έχει παράσχει ακόμα ποσοτικά στοιχεία.

(22)

Κανονισμός (ΕΕ) 2018/841 σχετικά με τη συμπερίληψη των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και των απορροφήσεων από δραστηριότητες χρήσης γης, αλλαγής χρήσης γης και δασοπονίας στο πλαίσιο για το κλίμα και την ενέργεια έως το 2030.

(23)

http://ec.europa.eu/transparency/regexpert/index.cfm?do=groupDetail.groupDetail&groupID=3638&news =1

(24)

SWD(2019) 213 final

(25)

COM(2018) 773 final

(26)

Κανονισμός (ΕΕ) 2019/631 σχετικά με τα πρότυπα επιδόσεων για τις εκπομπές CO2 από τα καινούργια επιβατικά αυτοκίνητα και από τα καινούργια ελαφρά επαγγελματικά οχήματα

(27)

Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1242 σχετικά με τον καθορισμό προτύπων επιδόσεων για τις εκπομπές CO2 των νέων βαρέων επαγγελματικών οχημάτων

(28)

Οδηγία (EΕ) 2019/1161 σχετικά με την προώθηση καθαρών και ενεργειακώς αποδοτικών οχημάτων οδικών μεταφορών

(29)

https://ec.europa.eu/transport/modes/road/news/2017-05-31-europe-on-the-move_en

(30)

https://europa.eu/rapid/press-release_IP-17-4242_el.htm

(31)

COM/2018/097 final

(32)

  https://ec.europa.eu/info/publications/180524-proposal-sustainable-finance_en  

(33)

  https://ec.europa.eu/info/publications/non-financial-reporting-guidelines_en#climate  

(34)

     https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/about_the_european_commission/eu_budget/draft-budget-2020-wd-13-web-1.4_soe.pdf

(35)

      https://ec.europa.eu/commission/publications/factsheets-long-term-budget-proposals_en  

(36)

Οδηγία (ΕΕ) 2018/410 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαρτίου 2018, για την τροποποίηση της οδηγίας 2003/87/ΕΚ για τη θέσπιση συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Ένωσης, άρθρο 10α παράγραφος 8.

(37)

28/5/2019 - C(2019) 1492 - Κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (EΕ) 2019/856 για τη συμπλήρωση της οδηγίας 2003/87/ΕΚ όσον αφορά τη λειτουργία του Ταμείου Καινοτομίας

(38)

https://ec.europa.eu/clima/policies/innovation-fund_en

(39)

     BG, CZ, EE, HR, LV, LT, HU, PL, RO και SK.

(40)

Η Κροατία και η Βουλγαρία βρίσκονται σε στάδιο εκπόνησης των εθνικών στρατηγικών τους.

(41)

  https://ec.europa.eu/jrc/en/peseta-iii  

(42)

  http://www.lifeagroclimawater.eu/  

(43)

  https://ec.europa.eu/clima/policies/adaptation/what_en

(44)

      https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX:32018D2027  

(45)

Κανονισμός (ΕΕ) 2015/757 για την παρακολούθηση, την υποβολή εκθέσεων και την επαλήθευση (MRV) των εκπομπών CO2

(46)

Τα αριθμητικά στοιχεία για την ενωσιακή χρηματοδότηση για το κλίμα για το 2018 θα δημοσιευθούν το φθινόπωρο του 2019 στα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με τη χρηματοδότηση για το κλίμα.

(47)

Η Συμφωνία του Κοτονού αποτελεί το γενικό πλαίσιο για τις σχέσεις της ΕΕ με τις χώρες ΑΚΕ. Θα λήξει τον Φεβρουάριο του 2020.