1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στις 21 Ιουνίου 2012, όταν οι τουρκικές αρχές μονογράφησαν το κείμενο της συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας για την επανεισδοχή, η οποία αποτέλεσε το αντικείμενο διαπραγματεύσεων με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή από το 2005, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσε συμπεράσματα στα οποία καλούσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή παράλληλα με την υπογραφή της συμφωνίας μεταξύ Τουρκίας και ΕΕ για την επανεισδοχή, να λάβει μέτρα για τη σταδιακή και μακροπρόθεσμη ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συνέστησε επίσης αυτή την προσέγγιση στην Επιτροπή στο ψήφισμά του της 18ης Απριλίου 2013 σχετικά με την έκθεση προόδου του 2012 για την Τουρκία.

Η συμφωνία επανεισδοχής υπεγράφη στις 16 Δεκεμβρίου 2013. Παράλληλα, η ΕΕ και η Τουρκία άρχισαν διάλογο για την ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων,  με στόχο την προοδευτική κατάργηση της υποχρέωσης θεώρησης για τους Τούρκους πολίτες που ταξιδεύουν στον χώρο Σένγκεν για σύντομα διαστήματα.

Ενώ ο διάλογος βρίσκεται σε εξέλιξη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει τη σχετική τουρκική νομοθεσία και διοικητική πρακτική. Αυτό γίνεται με βάση τον «Χάρτη πορείας για την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων με την Τουρκία», ένα έγγραφο που εκπονήθηκε από την Επιτροπή σε στενή συνεργασία με σχετικούς εμπειρογνώμονες από κράτη μέλη της ΕΕ. Το συγκεκριμένο έγγραφο καθορίζει τα κριτήρια βάσει των οποίων η Επιτροπή θα αποφασίσει αν και πότε θα είναι σκόπιμο να προτείνει στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την άρση της υποχρέωσης θεώρησης που επιβάλλεται σήμερα στους Τούρκους πολίτες, με τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 539/2001.

Τα κριτήρια που προβλέπει ο χάρτης πορείας κατατάσσονται σε πέντε ενότητες: ασφάλεια των εγγράφων, διαχείριση της μετανάστευσης, δημόσια τάξη και ασφάλεια, θεμελιώδη δικαιώματα και επανεισδοχή των παράτυπων μεταναστών.

Η Επιτροπή θα υποβάλλει τακτικά εκθέσεις στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο σχετικά με την πρόοδο της Τουρκίας όσον αφορά την εκπλήρωση των κριτηρίων που διατυπώνονται στον χάρτη πορείας. Οι εκθέσεις αυτές θα χρησιμεύουν επίσης ως οδηγός για τις τουρκικές αρχές σχετικά με τους τομείς στους οποίους απαιτείται η θέσπιση ρυθμίσεων. Για να εκπονήσει την παρούσα πρώτη έκθεση, η Επιτροπή πραγματοποίησε αρκετές επισκέψεις στην Τουρκία από τις 16 Μαρτίου μέχρι τις 20 Ιουνίου 2014, με σκοπό να συγκεντρώσει πληροφορίες σχετικά με τη νομοθεσία και τις διαδικασίες στους τομείς που καλύπτει ο χάρτης πορείας. Την Επιτροπή βοήθησαν στο έργο της η αντιπροσωπεία της ΕΕ στην Τουρκία, καθώς και εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη της ΕΕ και σχετικούς οργανισμούς της ΕΕ (FRONTEX, Ευρωπόλ, Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο).

Η παρούσα έκθεση εξετάζει τη σημερινή κατάσταση και την πρόοδο που έχει σημειωθεί ως προς κάθε κριτήριο αξιολόγησης και παρέχει τις εκτιμήσεις της Επιτροπής σχετικά με το κατά πόσο η Τουρκία πληροί τις υποχρεώσεις της που ορίζονται στον χάρτη πορείας.

Κάθε κριτήριο υποβάλλεται σε αξιολόγηση η οποία καταλήγει σε μια από τις ακόλουθες εκτιμήσεις:

«το κριτήριο πληρούται»· «το κριτήριο σχεδόν πληρούται» (δηλαδή απομένουν λίγα μόνο για να εκπληρωθεί)·  «το κριτήριο πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο», (δηλαδή, μένουν πολλά να γίνουν ακόμη, αλλά τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί και τα μέτρα που έχουν ληφθεί από τις τουρκικές αρχές είναι σημαντικά, και οι εξελίξεις μέχρι στιγμής ενθαρρυντικές)· «το κριτήριο πληρούται μόνο εν μέρει» (δηλαδή, μένουν ακόμη πολλά να γίνουν για να καλυφθούν οι απαιτήσεις ως προς το κριτήριο αξιολόγησης, ενώ δεν υπάρχουν θετικές εξελίξεις όσον αφορά την τήρησή τους)· «το κριτήριο δεν πληρούται» (δηλαδή η Τουρκία απέχει πολύ από την εκπλήρωση αυτού του κριτηρίου αξιολόγησης).

Σε όλους τους τομείς όπου η Επιτροπή εκτιμά ότι δεν πληρούνται οι απαιτήσεις ως προς ένα κριτήριο αξιολόγησης, η έκθεση προτείνει ορισμένα μέτρα τα οποία, κατά την άποψη της Επιτροπής, θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση των αδυναμιών που εντοπίστηκαν.

Τέλος, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι η συγκεκριμένη έκθεση εστιάζει στις επιδόσεις της Τουρκίας όσον αφορά την εκπλήρωση των κριτηρίων αξιολόγησης που περιέχονται στον «Χάρτη πορείας για την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων », τα οποία τέθηκαν με σκοπό τον καθορισμό των προϋποθέσεων που θα επέτρεπαν την επίτευξη προόδου προς την ασφαλή ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων. Η παρούσα έκθεση δεν σκοπεύει, επομένως, να αξιολογήσει τη συνολική πρόοδο που έχει σημειώσει η Τουρκία όσον αφορά την προετοιμασία της για προσχώρηση στην ΕΕ. Το ζήτημα αυτό είναι αντικείμενο της «Έκθεσης προόδου για την Τουρκία», η οποία εκπονείται από την Επιτροπή σε ετήσια βάση, και της οποίας η τελευταία έκδοση δημοσιεύτηκε στις 8 Οκτωβρίου 2014[1].

2. ΔΕΣΜΗ 1: ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΩΝ

2.1. Γενική αξιολόγηση

Η Τουρκία συμβαδίζει με τις τεχνολογικές εξελίξεις και τις πρακτικές της διεθνούς κοινότητας στον τομέα των ταξιδιωτικών εγγράφων και εγγράφων ταυτότητας, και σχεδιάζει να λάβει πρόσθετα μέτρα. Δεν πληροί ακόμη όλες τις απαιτήσεις της Δέσμης 1 του χάρτη πορείας, αλλά έχει ήδη σημειώσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά την ικανοποίηση των περισσοτέρων από αυτές, και διαθέτει την τεχνική ικανότητα να επιτύχει αυτόν τον στόχο, υπό την προϋπόθεση ότι θα πραγματοποιήσει εγκαίρως τις σχετικές μεταρρυθμίσεις και τεχνικές διευθετήσεις.  

2.2. Λεπτομερή σχόλια σχετικά με τα κριτήρια αξιολόγησης της δέσμης για την ασφάλεια των εγγράφων

Ø Συνέχιση της έκδοσης από την Τουρκία βιομετρικών ταξιδιωτικών εγγράφων, αναγνώσιμων από μηχανή, σύμφωνα με τα πρότυπα του ICAO και εφαρμογή της πρακτικής που συνιστά ο ICAO, με σταδιακή κατάργηση κάθε διαβατηρίου που δεν πληροί τα πρότυπα του ICAO και καθιέρωση διεθνών διαβατηρίων με βιομετρικά δεδομένα, τα οποία θα περιλαμβάνουν φωτογραφίες και δακτυλικά αποτυπώματα, σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ, και συγκεκριμένα τον κανονισμό 2252/2004 του Συμβουλίου.

Σύμφωνα με τα πρότυπα του Διεθνούς Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO), το 2010 οι τουρκικές αρχές έπαυσαν να εκδίδουν διαβατήρια που δεν ήταν σύμφωνα με τους κανόνες του Οργανισμού (δηλαδή διαβατήρια χωρίς βιομετρικά δεδομένα) και άρχισαν να εκδίδουν μόνο διαβατήρια ανταποκρινόμενα στα πρότυπα του ICAO (δηλαδή διαβατήρια που περιέχουν πολύ αυστηρά χαρακτηριστικά ασφαλείας και ορισμένα βιομετρικά δεδομένα - στην περίπτωση της Τουρκίας, μια ψηφιακή φωτογραφία του προσώπου του κατόχου).  Κυκλοφορούν ακόμη ορισμένα τουρκικά διαβατήρια που δεν πληρούν τα πρότυπα ICAO, τα οποία όμως θα έχουν λήξει στο σύνολό τους μέχρι τις 25 Νοεμβρίου 2015.

Οι τουρκικές αρχές δεν έχουν ακόμη αρχίσει να εκδίδουν διαβατήρια σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 2252/2004 του Συμβουλίου (δηλ. διαβατήρια με πολύ αυστηρά χαρακτηριστικά ασφαλείας και ορισμένα βιομετρικά δεδομένα, όπως τα δακτυλικά αποτυπώματα και η ψηφιακή φωτογραφία). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να αρχίσουν τη συστηματική έκδοση νέων διαβατηρίων που θα περιλαμβάνουν τα δακτυλικά αποτυπώματα του κατόχου τους. 

Αυτό είναι τεχνολογικά εφικτό για τις τουρκικές αρχές, καθώς συλλέγουν ήδη συστηματικά και αποθηκεύουν τα δακτυλικά αποτυπώματα όλων των πολιτών που υποβάλλουν αίτηση για διαβατήριο (αν και μέχρι σήμερα τα αποτυπώματα δεν περιλαμβάνονται στο ολοκληρωμένο κύκλωμα (τσιπ) του διαβατηρίου). Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Ø Θέσπιση των κατάλληλων διοικητικών μέτρων που εξασφαλίζουν τη νομιμότητα και την ασφάλεια των διαδικασιών εξατομίκευσης, διανομής και επικύρωσης διεθνών διαβατηρίων και άλλων εγγράφων βάσης.

Το ισχύον σύστημα στην Τουρκία είναι σύμφωνο με τα πρότυπα του ICAO και φαίνεται αξιόπιστο, αποτελεσματικό και σταθερό.

Ωστόσο, η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό σχεδόν πληρούται, καθώς οι εμπειρογνώμονες που εστάλησαν στην Τουρκία παρατήρησαν μερικές αδυναμίες, οι οποίες, αν και ήσσονος σημασίας, πρέπει να εξεταστούν με προσοχή, ώστε να αποφευχθεί η δημιουργία προβλημάτων στο μέλλον.

Ειδικότερα, θα πρέπει να βελτιωθεί ο τρόπος με τον οποίο η αστυνομία καταστρέφει τα διαβατήρια που έχουν λήξει, ώστε να μειωθεί περαιτέρω η ποσότητα των τμημάτων των εγγράφων που μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν παράνομα για την έκδοση πλαστών διαβατηρίων. Συνιστάται επίσης να ενισχυθεί η ασφάλεια των εγκαταστάσεων φύλαξης των κενών διαβατηρίων (που δεν έχουν εκδοθεί ακόμη) στην Άγκυρα.

Ø Εκπόνηση προγραμμάτων κατάρτισης και θέσπιση κωδίκων δεοντολογίας για την καταπολέμηση της διαφθοράς που θα απευθύνονται στους υπαλλήλους κάθε δημόσιας αρχής αρμόδιας για τις θεωρήσεις (βίζες), τα έγγραφα βάσης ή τα διαβατήρια.

Στην Τουρκία υφίστανται οι κατάλληλες διαδικασίες, προγράμματα κατάρτισης και συστήματα ελέγχου. Η Επιτροπή θεωρεί συνεπώς ότι το κριτήριο αυτό πληρούται.

Ø Δήλωση, το ταχύτερο δυνατό και συστηματικά, στη βάση δεδομένων της Ιντερπόλ /LASP των απολεσθέντων και κλαπέντων διαβατηρίων

Το σύστημα που εφαρμόζεται σήμερα για την τήρηση αυτού του κριτηρίου φαίνεται να είναι το κατάλληλο. Η Επιτροπή θεωρεί συνεπώς ότι το κριτήριο αυτό πληρούται.

Ø Εξασφάλιση υψηλού επιπέδου ασφάλειας των εγγράφων βάσης και των δελτίων ταυτότητας και καθορισμός αυστηρών διαδικασιών για την αίτηση και την έκδοσή τους.

Τα δελτία ταυτότητας που κυκλοφορούν σήμερα δεν είναι, λόγω της φύσης τους, πολύ ασφαλή έγγραφα και μπορούν σχετικά εύκολα να πλαστογραφηθούν. Ωστόσο, η πιθανότητα χρησιμοποίησης πλαστών ταυτοτήτων στο πλαίσιο διοικητικών διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένης της έκδοσης διαβατηρίου, είναι ελάχιστη. Αυτό οφείλεται στην ύπαρξη ένα συμπαγούς και αξιόπιστου ληξιαρχείου στην Τουρκία, στο οποίο καταχωρίζονται όλοι οι πολίτες αποκτώντας έναν αναγνωριστικό αριθμό. Το σύστημα αυτό, το οποίο διαχειρίζεται σήμερα αποτελεσματικά το τμήμα Πληθυσμού του υπουργείου Εσωτερικών, καθώς και η ηλεκτρονική του βάση δεδομένων (MERNIS), την οποία μπορούν να συμβουλεύονται όλες οι αρμόδιες τουρκικές αρχές, αποτελούν αξιόπιστη βάση ταυτοποίησης των Τούρκων πολιτών.

Μια αδυναμία του υφιστάμενου συστήματος είναι ότι τα δελτία ταυτότητας εκδίδονται με απεριόριστη διάρκεια ισχύος, έτσι ώστε η φωτογραφία του κατόχου να μην ανταποκρίνεται, με την πάροδο του χρόνου, στην πραγματικότητα. Εάν δεν υπάρχει αξιόπιστη φωτογραφία ενδέχεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, να είναι δύσκολο να επιβεβαιωθεί ότι το πρόσωπο που επιδεικνύει μια ταυτότητα είναι όντως ο νόμιμος κάτοχός της. 

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο του χάρτη πορείας σχεδόν πληρούται.

Για να υπάρξει πλήρης συμμόρφωση με το κριτήριο, η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να θεσπίσουν διατάξεις που θα διασφαλίζουν ότι κανένα δελτίο ταυτότητας δεν μπορεί να εξακολουθήσει να ισχύει εάν η φωτογραφία είναι παρωχημένη. Ένας εναλλακτικός τρόπος για να επιτευχθεί ισοδύναμο αποτέλεσμα θα ήταν να καθιερωθεί χρονικό όριο για την ισχύ των υφιστάμενων δελτίων ταυτότητας, ή να αντικατασταθούν τα δελτία αυτά από νέα που θα περιλαμβάνουν βιομετρικά δεδομένα του κατόχου, τα οποία παραμένουν πάντοτε τα ίδια.

Ø Τακτική ανταλλαγή υποδειγμάτων διαβατηρίων, εντύπων θεωρήσεων και πληροφοριών σχετικά με πλαστά έγγραφα και συνεργασία για την ασφάλεια των εγγράφων με την ΕΕ.

Αρκετά κράτη μέλη αναφέρουν ήδη ότι λαμβάνουν τακτικά υποδείγματα διαβατηρίων από τις τουρκικές αρχές. Ωστόσο, κανένα κράτος μέλος δεν έχει αναφέρει ότι λαμβάνει πληροφορίες σχετικά με παραποιημένα ταξιδιωτικά έγγραφα που εντοπίζουν οι τουρκικές αρχές. Γι’ αυτό η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται μόνο εν μέρει.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να παρέχουν σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ τακτική και έγκαιρη ενημέρωση σχετικά με τα υποδείγματα διαβατηρίων και τα έντυπα θεωρήσεων που εκδίδονται από την Τουρκία.

Συνιστά επίσης στις αρχές να ενημερώνουν εγκαίρως όλα τα κράτη μέλη σχετικά με πλαστά ταξιδιωτικά έγγραφα και θεωρήσεις που εντοπίζουν οι τουρκικές υπηρεσίες επιβολής του νόμου και οι εταιρείες ταξιδίων που λειτουργούν στην Τουρκία. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στους ελέγχους που διενεργούνται στον αερολιμένα «Ατατούρκ» της Κωνσταντινούπολης, ο οποίος αποτελεί πλέον βασικό σημείο αναχώρησης και διέλευσης επιβατών που ταξιδεύουν προς την ΕΕ.

Οι τουρκικές αρχές ενθαρρύνονται επίσης να αναπτύξουν αμοιβαία συνδρομή και επιχειρησιακή συνεργασία με τα κράτη μέλη της ΕΕ, και ιδιαιτέρως με τους αξιωματικούς-συνδέσμους της αστυνομίας των κρατών μελών της ΕΕ που εργάζονται στην Τουρκία, ώστε να βελτιώσουν την ικανότητα των υπηρεσιών επιβολής του νόμου, τόσο στην Τουρκία όσο και στα κράτη μέλη  της ΕΕ, για τον εντοπισμό  πλαστών ταξιδιωτικών εγγράφων και θεωρήσεων. 

Ø Λήψη και εφαρμογή μέτρων για την εξασφάλιση της νομιμότητας και της ασφάλειας των προσωπικών στοιχείων και της διαδικασίας εγγραφής στο ληξιαρχείο, και φροντίδα για την ενοποίηση και τη διασύνδεση των σχετικών βάσεων δεδομένων και την επαλήθευση των σαρωμένων δεδομένων έναντι της βάσης δεδομένων για τις ληξιαρχικές πράξεις, με ιδιαίτερη προσοχή στην τροποποίηση των βασικών προσωπικών δεδομένων των ατόμων.

Το σύστημα που εφαρμόζεται σήμερα για την τήρηση αυτού του κριτηρίου είναι το κατάλληλο. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό πληρούται.

3. ΔΕΣΜΗ 2: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ 

3.1. Γενική αξιολόγηση

Τα τουρκικά σύνορα είναι δύσκολο να ελεγχθούν, λόγω του μήκους τους καθώς και λόγω των αντίξοων γεωγραφικών και περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών τους. Τα τελευταία έτη, η διαχείρισή τους έγινε ακόμη πιο πολύπλοκη λόγω της κατάστασης που επικρατεί στη Συρία και το Ιράκ. Δεδομένου ότι αποτελεί κατά παράδοση το σημείο προορισμού και διέλευσης παράτυπων μεταναστευτικών ρευμάτων από διάφορες περιοχές του κόσμου, η Τουρκία δέχθηκε πρόσφατα πρωτοφανούς έκτασης κύματα προσφύγων, μεταξύ των οποίων 1,5 εκατομμύριο Σύριους που εγκατέλειψαν τη χώρα τους λόγω των συγκρούσεων.

Οι τουρκικές αρχές ξεκίνησαν την πλήρη μεταρρύθμιση του συστήματος διαχείρισης της μετανάστευσης, με τη θέσπιση, το 2013, του νόμου για τους αλλοδαπούς και τη διεθνή προστασία, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στις 11 Απριλίου 2014. Ο νόμος θέσπισε επίσης μια νέα, ειδική, μη στρατιωτική ενιαία αρχή (τη γενική διεύθυνση Διαχείρισης της Μετανάστευσης του υπουργείου Εσωτερικών), αρμόδια για τους μετανάστες και τους πρόσφυγες, για τους οποίους ήταν προηγουμένως αρμόδια η αστυνομία.

Από νομική και θεσμική άποψη, η μεταρρύθμιση αυτή βοηθά την Τουρκία να κάνει ένα βήμα προς τη συμμόρφωση με τα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα στον τομέα διαχείρισης της μετανάστευσης, καθώς και την εκπλήρωση των απαιτήσεων του χάρτη πορείας. Ο νόμος αυτός, όπως και άλλες πτυχές της μεταρρύθμισης, πρέπει τώρα να τεθεί σε εφαρμογή. Παρόμοιες μεταρρυθμίσεις χρειάζονται και σε άλλους τομείς της Δέσμης 2 και, συγκεκριμένα, στη διαχείριση των συνόρων και στην πολιτική θεωρήσεων.

3.2. Λεπτομερή σχόλια σχετικά με τα κριτήρια αξιολόγησης της δέσμης για τη διαχείριση της μετανάστευσης

3.2.1. Διαχείριση των συνόρων

Ø Διενέργεια επαρκών συνοριακών ελέγχων και επιτήρηση όλων των συνόρων της χώρας, ειδικότερα κατά μήκος των συνόρων με κράτη μέλη της ΕΕ, κατά τρόπον που θα έχει ως αποτέλεσμα τη σημαντική και σταθερή μείωση του αριθμού των προσώπων που κατορθώνουν να διέλθουν παράνομα από τα τουρκικά σύνορα, είτε για να εισέλθουν στην Τουρκία είτε για να εξέλθουν από τη χώρα αυτή.

Ο αριθμός των παράτυπων μεταναστών που κατορθώνουν να διέλθουν παράνομα τα τουρκικά σύνορα, χωρίς να γίνουν αντιληπτοί από τις τουρκικές αρχές των συνόρων, παραμένει σχετικά υψηλός. Ωστόσο, πρέπει κανείς να αναγνωρίσει ότι οι τουρκικές αρχές που είναι αρμόδιες για τη διαχείριση των συνόρων καταβάλλουν σημαντικές προσπάθειες για την αντιμετώπιση της κατάστασης και αφιερώνουν σημαντικούς ανθρώπινους, χρηματοοικονομικούς και τεχνικούς πόρους στην προσπάθεια αυτή.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι η Τουρκία πληροί εν μέρει μόνο τις απαιτήσεις αυτού του κριτηρίου αξιολόγησης, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να εξακολουθήσουν να καταβάλλουν προσπάθειες για να βελτιώσουν τις επιδόσεις τους στον τομέα αυτό, ιδίως με τη μεταρρύθμιση και την ενίσχυση των υπηρεσιών στα σύνορα. Τα παρακάτω μέτρα θα μπορούσαν, κατά τη γνώμη της Επιτροπής, να βοηθήσουν τις τουρκικές αρχές να σημειώσουν σημαντική πρόοδο ως προς την εκπλήρωση αυτού του κριτηρίου.  

· Πρέπει να διενεργηθεί διεξοδική ανάλυση επικινδυνότητας για το σύνολο των συνόρων, ιδίως για τις περιοχές που είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις πιέσεις της παράτυπης μετανάστευσης, καθώς και στον κίνδυνο της χρήσης πλαστών εγγράφων. Μια τέτοια ανάλυση αναμένεται να συμβάλει στην αξιολόγηση των συγκεκριμένων πόρων και στον εντοπισμό των πλέον ενδεδειγμένων μεθόδων για κάθε παραμεθόρια περιοχή.

· Οι χερσαίες δυνάμεις πρέπει να χρησιμοποιούν πιο ευέλικτες διαδικασίες παρακολούθησης με στόχο την καλύτερη αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης σε όλες τις παραμεθόριες περιοχές, για τις οποίες είναι υπεύθυνες.

· Η επιχειρησιακή συνεργασία μεταξύ της αστυνομίας και των τελωνειακών υπηρεσιών πρέπει να ενισχυθεί. Τα μέσα και οι πληροφορίες για τη διεξαγωγή ερευνών, που διαθέτουν οι τελωνειακές υπηρεσίες, πρέπει να χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο για την υποστήριξη της αστυνομίας. Η οργάνωση και διαχείριση των σημείων διέλευσης των συνόρων πρέπει να διασφαλίζουν ότι παρέχεται επαρκής χρόνος και προσωπικό, καθώς και κατάλληλος χώρος και μέσα, για τον έλεγχο και προσώπων.

· Πρέπει να αυξηθούν οι περιπολίες της χωροφυλακής σε παραμεθόριες και παράκτιες περιοχές.  Με τον τρόπο αυτό, θα ενισχυθεί η πιθανότητα εντοπισμού παράτυπων μεταναστών που περνούν τα ανατολικά σύνορα της χώρας αποφεύγοντας τους ελέγχους που διενεργούν οι χερσαίες δυνάμεις, καθώς και εκείνων που ετοιμάζονται να εξέλθουν παράνομα από την Τουρκία μέσω των συνόρων της με την Ελλάδα και τη Βουλγαρία.

· Η αστυνομία πρέπει να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στον εντοπισμό πλαστών ταξιδιωτικών εγγράφων και αυθεντικών ταξιδιωτικών εγγράφων που χρησιμοποιούνται από απατεώνες, ιδίως στον αερολιμένα «Ατατούρκ» της Κωνσταντινούπολης, αλλά και σε κάθε άλλο σημείο εισόδου στην Τουρκία. Όχι μόνο πρέπει να κατάσχονται συστηματικά τα εντοπιζόμενα ταξιδιωτικά έγγραφα και να διώκονται τα πρόσωπα που τα χρησιμοποιούν, αλλά πρέπει επίσης να γίνονται πάντοτε έρευνες για τον εντοπισμό και την εξάρθρωση των εγκληματικών δικτύων που εκδίδουν αυτά τα έγγραφα.

· Ο έλεγχος διαβατηρίων πρέπει να γίνεται συστηματικά για τους επιβάτες που διέρχονται από τη διεθνή ζώνη των τουρκικών αερολιμένων, ιδίως για εκείνους που ταξιδεύουν προς την ΕΕ.

· Πρέπει να επανεξεταστεί η δυνατότητα που έχουν σήμερα ορισμένες κατηγορίες ατόμων να διέρχονται τα τουρκικά σύνορα χρησιμοποιώντας δελτία ταυτότητας που δεν ανταποκρίνονται στα πρότυπα ICAO.

Ø Θέσπιση και αποτελεσματική εφαρμογή νομοθεσίας για την κυκλοφορία των προσώπων στα εξωτερικά σύνορα, καθώς και νομοθεσίας για την οργάνωση των συνοριακών αρχών και των καθηκόντων τους, σύμφωνα με το «Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την υλοποίηση της ολοκληρωμένης στρατηγικής διαχείρισης των συνόρων της Τουρκίας», το οποίο εγκρίθηκε στις 27 Μαρτίου 2006 από τις τουρκικές αρχές, και σύμφωνα με τις αρχές και τις βέλτιστες πρακτικές που κατοχυρώνονται στον κώδικα συνόρων Σένγκεν της ΕΕ και στον κατάλογο Σένγκεν της ΕΕ.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό δεν πληρούται, επειδή το «Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την υλοποίηση της ολοκληρωμένης στρατηγικής διαχείρισης των συνόρων της Τουρκίας» εφαρμόζεται μόνο σε πολύ περιορισμένη κλίμακα, και ένα από τα βασικά συστατικά στοιχεία του δεν έχει καν τεθεί σε εφαρμογή. Το στοιχείο αυτό συνίσταται στη δημιουργία μιας ενιαίας, μη στρατιωτικής, ειδικής υπηρεσίας για τα σύνορα, στην οποία θα μεταβιβαστούν όλες οι αρμοδιότητες και οι πόροι για τη διαχείριση των συνόρων. Οι αρμοδιότητες αυτές κατανέμονται σήμερα μεταξύ διαφόρων υπηρεσιών (όπως π.χ. τελωνεία, αστυνομία, ακτοφυλακή και χερσαίες δυνάμεις).

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να λάβουν όλα τα απαιτούμενα μέτρα για την εφαρμογή του σχεδίου δράσης, και ιδίως να θεσπίσουν τη νομοθεσία που απαιτείται για τη δημιουργία της νέας υπηρεσίας για τα σύνορα.

Επιπλέον, για το χρονικό διάστημα μέχρι τη σύσταση αυτής της ενιαίας, μη στρατιωτικής, ειδικής υπηρεσίας για τα σύνορα, η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να βελτιώσουν τον τρόπο λειτουργίας των διαφόρων υφιστάμενων συνοριακών αρχών και τη συνεργασία τους, ώστε να διασφαλίσουν μια σύγχρονη και ολοκληρωμένη διαχείριση των συνόρων. Ειδικότερα, η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές τα εξής:

· να επανεξετάσουν τον τρόπο διαχείρισης των συνόρων από τις χερσαίες δυνάμεις, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι ομάδες που είναι επιφορτισμένες με την επιτήρηση των χερσαίων συνόρων θα υπόκεινται σε όσο το δυνατό λιγότερες αντικρουόμενες ρυθμίσεις και υποχρεώσεις, που απορρέουν από τον στρατιωτικό τους χαρακτήρα, και ότι θα έχουν όλο και περισσότερο τη δυνατότητα:

v να συνεργάζονται πλήρως με τις άλλες αρχές και υπηρεσίες επιβολής του νόμου·

v να αναπτύσσουν πιο ευέλικτες τεχνικές περιπολίας· και

v να οργανώνουν τη δράση τους και να εστιάζουν τις δραστηριότητές τους στο πρωταρχικό καθήκον καταπολέμησης της παράνομης διέλευσης των συνόρων·

· να λάβουν μέτρα για στενότερη συνεργασία των συνοριακών αρχών μεταξύ τους καθώς και με τη χωροφυλακή. Τα μέτρα αυτά μπορούν να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τα εξής:

v τη χρήση και τη δημιουργία διαλειτουργικών μέσων επικοινωνίας·

v την ανταλλαγή αξιωματικών-συνδέσμων, με στόχο την κοινή χρήση τεχνικών πόρων και πληροφοριών·

v την παροχή αμοιβαίας πρόσβασης στις βάσεις δεδομένων που διαθέτουν οι εν λόγω αρχές, ώστε κάθε μία από αυτές να μπορεί, σε εξαιρετικές περιστάσεις, να δρα στον τομέα ευθύνης μιας άλλης αρχής·

v την ανάπτυξη κοινών μεθόδων δράσης ή τη διενέργεια κοινών επιχειρήσεων με βάση την από κοινού ανάλυση των απειλών·

v την ανταλλαγή στατιστικών στοιχείων· 

v την ανάπτυξη κοινών προγραμμάτων κατάρτισης·

v τη θέσπιση διαδικασιών που θα δίνουν τη δυνατότητα στις περιπόλους των διαφόρων οργάνων να επικοινωνούν απευθείας μεταξύ τους και να αναλαμβάνουν πρωτοβουλία για κοινή δράση, όποτε χρειάζεται·

v τη θέσπιση μηχανισμών για την έγκαιρη ανταλλαγή πληροφοριών και στοιχείων σε επιχειρησιακό επίπεδο, καθώς και για τον συντονισμό των δράσεων και τη συνεργασία, έτσι ώστε να διασφαλίζεται ότι οι παράτυποι μετανάστες που διέρχονται από περιοχές για τις οποίες είναι αρμόδιες διάφορες αρχές θα εντοπίζονται πιο εύκολα χάρη στην αποτελεσματική χρήση των πόρων που είναι διαθέσιμοι σε όλους·

v την ενίσχυση του συντονιστικού ρόλου της υπηρεσίας για την ολοκληρωμένη διαχείριση των συνόρων.

Ø Θέσπιση των αναγκαίων δημοσιονομικών και λοιπών διοικητικών μέτρων τα οποία θα διασφαλίσουν την ανάπτυξη, στα συνοριακά σημεία διέλευσης και κατά μήκος όλων των συνόρων της χώρας, ιδίως στα σύνορα με τα κράτη μέλη της ΕΕ, καλά εκπαιδευμένων και ειδικευμένων συνοριακών φρουρών (σε επαρκή αριθμό), καθώς και την ύπαρξη αποτελεσματικών υποδομών, εξοπλισμού και τεχνολογίας ΤΠ, μεταξύ άλλων με την εκτενέστερη χρήση εξοπλισμού επιτήρησης, όπως ιδίως ηλεκτρονικά μέσα, κινητά και σταθερά, επιτήρηση με βίντεο, κάμερες υπέρυθρων ακτίνων, και άλλα συστήματα αισθητήρων.

Οι τουρκικές αρχές χρησιμοποιούν σημαντικούς ανθρώπινους πόρους, τεχνικά μέσα και υποδομές κατά μήκος των συνόρων της χώρας. Δείχνουν αποφασισμένες να βελτιώνουν συνεχώς την ετοιμότητα του προσωπικού των συνοριακών αρχών, καθώς και την ποιότητα του εξοπλισμού που διαθέτουν. Είναι εντυπωσιακό το έργο που επιτελούν οι δυνάμεις επιτήρησης των χερσαίων συνόρων της Τουρκίας, καθώς και ο επαγγελματισμός της ακτοφυλακής. Η αστυνομία διαθέτει τη βάση δεδομένων POLNET, ένα αποτελεσματικό εργαλείο καταγραφής της εισόδου και εξόδου των επιβατών που περνούν τα σύνορα και ελέγχου αυτού του δικαιώματός τους.

Υπάρχουν, ωστόσο, σημαντικά περιθώρια βελτίωσης. Γι' αυτό η Επιτροπή θεωρεί ότι το συγκεκριμένο κριτήριο πληρούται εν μέρει μόνο, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο. 

Ειδικότερα, η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να λάβουν τα ακόλουθα μέτρα:

· Η χρησιμοποίηση στρατιωτών που υπηρετούν τη θητεία τους για την παρακολούθηση των «πράσινων συνόρων» πρέπει να περιοριστεί σταδιακά μόνο σε βοηθητικά καθήκοντα. Αυτό μπορεί επίσης να απαιτήσει μεγαλύτερη χρήση τεχνικών μέσων επιτήρησης (ειδικότερα, τη χρήση ραντάρ επί οχημάτων, μη επανδρωμένων αεροσκαφών και θερμικών καμερών, καθώς και την κεντρική παρακολούθηση των δεδομένων επιτήρησης).

· Η κατάρτιση του προσωπικού φύλαξης των «πράσινων συνόρων» πρέπει να διαφέρει από τη συνήθη στρατιωτική κατάρτιση, και να εστιάζει σε ζητήματα διαχείρισης των συνόρων. 

· Η εναλλαγή μόνιμου προσωπικού των χερσαίων δυνάμεων πρέπει να είναι περιορισμένη στα σώματα που υπηρετούν στα σύνορα, ώστε να είναι δυνατή η εξειδίκευση, καθώς και η ανάπτυξη κατάλληλης νοοτροπίας και μεθοδολογίας σχετικά με τη φύλαξη των συνόρων. Εάν αυτό δεν είναι δυνατό, πρέπει να δοθούν κίνητρα σε όσους επιθυμούν να ειδικευθούν σε αυτόν τον τομέα. Το ίδιο ισχύει και για την αστυνομία, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να μπορούν να εξελιχθούν σε πραγματικούς εμπειρογνώμονες για τον εντοπισμό πλαστών ταξιδιωτικών εγγράφων και απατεώνων.

· Πρέπει να αναπτυχθεί σταδιακά ένα ολοκληρωμένο σύστημα παράκτιων ραντάρ για την παρακολούθηση των θαλάσσιων συνόρων, χάρη στο οποίο θα είναι δυνατή η καταγραφή της πραγματικής εικόνας της κατάστασης. Το σύστημα αυτό πρέπει να συμπληρωθεί με ενίσχυση της επιτήρησης από αέρος, ώστε να εξασφαλίζεται η ταχεία αντίδραση σε περίπτωση παράτυπης εξόδου μεταναστών από τα χωρικά ύδατα της Τουρκίας. 

Ø Ενίσχυση της συνεργασίας και της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των αρμοδίων για τη διαχείριση συνόρων υπαλλήλων και υπηρεσιών, της τελωνειακής υπηρεσίας και άλλων υπηρεσιών επιβολής του νόμου, ώστε να βελτιωθεί η ικανότητα συλλογής πληροφοριών, η αποτελεσματική χρησιμοποίηση των ανθρώπινων και τεχνικών πόρων, και η ανάληψη συντονισμένης δράσης.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό πληρούται μόνο εν μέρει, ιδίως λόγω του γεγονότος ότι με τα μέτρα που έχουν λάβει σήμερα οι τουρκικές αρχές διασφαλίζεται χαλαρός μόνο συντονισμός μεταξύ των συνοριακών αρχών, που στηρίζεται σε τακτικές συνεδριάσεις των ανωτέρων στελεχών, χωρίς τους κατάλληλους θεσμικούς μηχανισμούς που εγγυώνται την ουσιαστική και ολοκληρωμένη συνεργασία των διαφόρων φορέων.

Για να εκπληρώσουν αυτό το κριτήριο, οι τουρκικές αρχές καλούνται να εφαρμόσουν τα μέτρα που έχουν ήδη προταθεί για προηγούμενα κριτήρια, με σκοπό να διασφαλίσουν ότι οι αρχές επιβολής του νόμου και οι χερσαίες δυνάμεις θα συνεργάζονται στενότερα, ώστε να είναι δυνατή η ολοκληρωμένη διαχείριση των συνόρων.

Ø Εκπόνηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων και θέσπιση κωδίκων δεοντολογίας για την καταπολέμηση της διαφθοράς, που απευθύνονται στους συνοριακούς φρουρούς, καθώς και στους τελωνειακούς και λοιπούς υπαλλήλους που είναι υπεύθυνοι για τη διαχείριση των συνόρων.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο. Οι τουρκικές αρχές διαθέτουν κανονισμούς για τους κώδικες δεοντολογίας που πρέπει να τηρούνται από κάθε μέλος της δημόσιας διοίκησης και τις αρχές επιβολής του νόμου.

Ωστόσο, η Επιτροπή συνιστά στην Τουρκία:

· να αναπτύξει εκδόσεις αυτού του γενικού κώδικα δεοντολογίας που θα αφορούν ειδικότερα την κατάσταση που αντιμετωπίζουν οι υπεύθυνοι για τη διαχείριση των συνόρων

· να αναπτύξει τα κατάλληλα εργαλεία κατάρτισης και να φροντίσει για την προβολή τους και

· να θεσπίσει μηχανισμούς εποπτείας.

Ø Αποτελεσματική εφαρμογή του Μνημονίου Συμφωνίας που έχει υπογραφεί με τον FRONTEX, μεταξύ άλλων, με την ανάπτυξη κοινών πρωτοβουλιών συνεργασίας και με την ανταλλαγή δεδομένων και αναλύσεων κινδύνου.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό πληρούται.

Ωστόσο, οι τουρκικές αρχές ενθαρρύνονται να συνεχίσουν και να εμβαθύνουν την εφαρμογή του τριετούς προγράμματος συνεργασίας που συμφώνησαν με τον FRONTEX στο πλαίσιο του σχετικού Μνημονίου Συμφωνίας.

Ø Διασφάλιση της διαχείρισης των συνόρων σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο για τους πρόσφυγες, με πλήρη σεβασμό της αρχής της μη επαναπροώθησης, καθώς και της δυνατότητας πρόσβασης των ατόμων που χρήζουν διεθνούς προστασίας σε διαδικασίες ασύλου.

Τα τελευταία χρόνια, οι τουρκικές αρχές έχουν χορηγήσει διεθνή προστασία σε πάνω από ένα εκατομμύριο αιτούντες άσυλο από τη Συρία και πολλές άλλες χώρες. Δεν έχουν αναφερθεί περιπτώσεις επαναπροώθησης. Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό πληρούται.

Ø Εξασφάλιση της κατάλληλης συνεργασίας με τα γειτονικά κράτη μέλη της ΕΕ, με βασικό στόχο την ενίσχυση της διαχείρισης των συνόρων της Τουρκίας με τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Πρόσφατες βελτιώσεις της συνεργασίας των τουρκικών αρχών με τις ελληνικές και βουλγαρικές αρχές στα χερσαία σύνορα για την πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης οδηγούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο συμπέρασμα ότι το κριτήριο αυτό πληρούται εν μέρει.

Για να υπάρξει πλήρης συμμόρφωση με αυτό το κριτήριο, η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να λάβουν τα παρακάτω μέτρα:

· να εμβαθύνουν και να εδραιώσουν τη συνεργασία με τις ελληνικές και βουλγαρικές αρχές κατά μήκος των χερσαίων συνόρων. Η συνεργασία αυτή περιλαμβάνει τακτικές συνεδριάσεις με τη συμμετοχή των τουρκικών χερσαίων δυνάμεων, για τον καθορισμό ασφαλών διαύλων επικοινωνίας και την καθιέρωση ενός σταθερού και δομημένου μηχανισμού για τον συντονισμό και την ανταλλαγή πληροφοριών, ιδίως με τη δημιουργία ενός τριμερούς κέντρου επαφής στο σημείο διέλευσης των συνόρων «Capitan Andreevo».

· να αναπτύξουν την επιχειρησιακή συνεργασία με τις ελληνικές αρχές στην περιοχή του Αιγαίου, ώστε να διασφαλιστεί ότι η συνεργασία στη θάλασσα θα περιλαμβάνει την πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης μέσω της ανταλλαγής πληροφοριών, και όχι μόνο μέσω των επίσημων ανακοινώσεων που πραγματοποιούνται μεταξύ των επιτελείων των δύο λιμενικών σωμάτων των χωρών, αλλά και μέσω επιχειρησιακών ανταλλαγών αξιωματικών που λειτουργούν σε τοπικό επίπεδο. Όσον αφορά το τελευταίο αυτό σημείο, θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο να δημιουργηθεί ένα σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών και αμοιβαίας έγκαιρης προειδοποίησης μεταξύ όλων των τοπικών αρχών που συμμετέχουν στην πρόληψη και την καταπολέμηση της παράτυπης μετανάστευσης.

· Όπως συνιστάται στη Δέσμη 1, να διασφαλίσουν ότι η τουρκική αστυνομία συνεργάζεται και ανταλλάσσει πληροφορίες με τους αποσπασμένους αξιωματικούς-συνδέσμους της αστυνομίας των κρατών μελών της ΕΕ για την ανίχνευση πλαστών ή νοθευμένων εγγράφων που ενδεχομένως χρησιμοποιούνται από επιβάτες που αναχωρούν ή διέρχονται από την Τουρκία με προορισμό αερολιμένες της ΕΕ.

3.2.2. Πολιτική θεωρήσεων

Ø Βελτίωση της κατάρτισης του προσωπικού των προξενικών και συνοριακών αρχών της Τουρκίας σε θέματα ασφάλειας εγγράφων, καθώς και ανάπτυξη και αξιοποίηση του τουρκικού συστήματος πληροφοριών για τις θεωρήσεις.

Λαμβάνοντας υπόψη την προσοχή που έχει ήδη δοθεί από τις τουρκικές αρχές στα προγράμματα σπουδών για την κατάρτιση συνοριακών και προξενικών υπαλλήλων όσον αφορά τον εντοπισμό πλαστογραφημένων εγγράφων ταυτότητας, καθώς και το γεγονός ότι υπάρχουν ήδη αρκετές βάσεις δεδομένων με τις χορηγούμενες θεωρήσεις, στις οποίες έχει πρόσβαση η αστυνομία, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο αξιολόγησης πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Ωστόσο, η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές τα εξής:

να παρέχουν καλύτερη κατάρτιση στους συνοριοφύλακες και στο προσωπικό των προξενείων, ιδίως για να βελτιώσουν την ικανότητά τους να αναγνωρίζουν τα διαβατήρια και τις θεωρήσεις από τις χώρες του Σένγκεν και του ΟΟΣΑ, καθώς και τις νέες υψηλής ασφάλειας θεωρήσεις που πρόκειται να θεσπίσει η Τουρκία· και να συνεχίσουν τη διαδικασία για πλήρη ενοποίηση των τρεχουσών βάσεων δεδομένων για τις θεωρήσεις, ώστε να διασφαλιστεί ότι κάθε τουρκική υπηρεσία επιβολής του νόμου που ασχολείται με τη διαχείριση των συνόρων ή την καταπολέμηση της παράτυπης μετανάστευσης θα μπορεί να ελέγχει γρήγορα τη γνησιότητα των τουρκικών θεωρήσεων επί των ταξιδιωτικών εγγράφων που επιδεικνύει αλλοδαπός ο οποίος επιθυμεί να εισέλθει ή έχει εισέλθει σε τουρκικό έδαφος. 

Ø Κατάργηση της έκδοσης θεωρήσεων στα σύνορα ως συνήθους διαδικασίας για τους υπηκόους ορισμένων χωρών εκτός ΕΕ, και ιδίως χωρών που παρουσιάζουν υψηλό κίνδυνο ως προς τη μετανάστευση και την ασφάλεια στην ΕΕ.

Οι τουρκικές αρχές εξακολουθούν να χορηγούν θεωρήσεις στα σύνορα για τους πολίτες 89 χωρών, πολλές από τις οποίες αποτελούν δυνητικές πηγές παράτυπης μετανάστευσης στην ΕΕ. Ωστόσο, ο νέος νόμος για τους αλλοδαπούς και τη διεθνή προστασία, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ τον Απρίλιο του 2014, καταργεί τη νομική δυνατότητα της Τουρκίας να χορηγεί θεωρήσεις στα σύνορα στο πλαίσιο συνήθους διαδικασίας και, βάσει δηλώσεων των τουρκικών αρχών, το σύστημα θεώρησης στα σύνορα είναι πιθανό να καταργηθεί σύντομα (πιθανώς έως τα τέλη του 2014). Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο. Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να αρχίσουν να εφαρμόζουν την αλλαγή αυτή το συντομότερο δυνατόν.

Ø Καθιέρωση των νέων τουρκικών αυτοκόλλητων ετικετών θεώρησης, που εγγυώνται μεγαλύτερη ασφάλεια, και κατάργηση των σφραγίδων θεώρησης.

Αν και οι τουρκικές αρχές εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τις σχετικές σφραγίδες, οι οποίες είναι εύκολο να πλαστογραφηθούν, έχουν πλέον ολοκληρωθεί οι τεχνικές διεργασίες για τη χρησιμοποίηση νέων αυτοκόλλητων ετικετών θεώρησης με χαρακτηριστικά υψηλής ασφάλειας και έχει ανακοινωθεί η επικείμενη καθιέρωσή τους. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να καταργήσουν τις σφραγίδες θεώρησης, να αρχίσουν να χρησιμοποιούν τις ασφαλέστερες νέες αυτοκόλλητες ετικέτες θεώρησης και, εν ευθέτω χρόνω, να επεκτείνουν τη χρήση των τελευταίων αντικαθιστώντας με αυτές κάθε άλλο είδος θεώρησης που χρησιμοποιείται σήμερα. 

Ø Καθιέρωση θεωρήσεων διέλευσης από αερολιμένα.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό σχεδόν πληρούται δεδομένου ότι ο νέος νόμος για τους αλλοδαπούς και τη διεθνή προστασία παρέχει στις τουρκικές αρχές τη δυνατότητα να ζητούν από τους αλλοδαπούς, οι οποίοι επιθυμούν να διέλθουν από την Τουρκία με αεροπλάνο μεταβαίνοντας προς περαιτέρω προορισμό, και, ως εκ τούτου, πρόκειται να εισέλθουν στον διεθνή χώρο τουρκικού αερολιμένα, να αποκτούν θεώρηση διέλευσης από τουρκικό προξενείο, πριν από το ταξίδι τους.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να εφαρμόσουν τις σχετικές διατάξεις της νέας νομοθεσίας.

Ø Τροποποίηση των κανόνων που διέπουν την είσοδο στην τουρκική επικράτεια υπηκόων από τις χώρες που αποτελούν τις κυριότερες πηγές παράνομης μετανάστευσης προς την ΕΕ, ούτως ώστε να καταστεί δυσκολότερη η πρόσβαση σε όσους προτίθενται να εισέλθουν στην τουρκική επικράτεια με σκοπό να επιχειρήσουν να διέλθουν παρανόμως τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.

Όπως προαναφέρθηκε, οι υπήκοοι 89 χωρών, πολλές από τις οποίες θεωρούνται πιθανή πηγή παράτυπης μετανάστευσης, μπορούν σήμερα να εισέλθουν στο τουρκικό έδαφος απλώς και μόνο με τη χορήγηση θεώρησης στα τουρκικά σύνορα. Ωστόσο, οι τουρκικές αρχές έχουν ανακοινώσει την πρόθεσή τους να καταργήσουν το σύστημα θεώρησης στα σύνορα.

Μόλις γίνει αυτό, οι πολίτες των συγκεκριμένων χωρών θα μπορούν, ουσιαστικά, να αποκτούν θεώρηση εύκολα, υποβάλλοντας σχετική αίτηση μέσω του ηλεκτρονικού συστήματος θεωρήσεων (e-visa). Το σύστημα αυτό θεσπίστηκε πιλοτικά το 2013 και άρχισε να χρησιμοποιείται κανονικά τον Απρίλιο του 2014, αλλά παρουσιάζει τις αδυναμίες του συστήματος θεωρήσεων στα σύνορα. 

Ωστόσο, βάσει των κανόνων του ισχύοντος ηλεκτρονικού συστήματος θεωρήσεων, η δυνατότητα απόκτησης ηλεκτρονικής θεώρησης δεν θα προσφέρεται σε όλους.  Αντιθέτως, πολίτες χωρών που θεωρούνται πιθανές πηγές παράτυπης μετανάστευσης (με λίγες εξαιρέσεις) θα μπορούν να υποβάλλουν αίτηση για τουρκική ηλεκτρονική θεώρηση εφόσον, κατά τη στιγμή υποβολής της σχετικής αίτησης, είναι ήδη κάτοχοι έγκυρων θεωρήσεων ή αδειών διαμονής που έχουν εκδοθεί από τον ΟΟΣΑ και τις χώρες Σένγκεν.

Υπό το πρίσμα αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ότι, προς το παρόν, αυτό το κριτήριο πληρούται μόνο εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Για να υπάρξει πρόοδος όσον αφορά την εκπλήρωση αυτού του κριτηρίου αξιολόγησης, η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές: 

να καταργήσουν αμέσως τη δυνατότητα απόκτησης θεώρησης στα σύνορα για τους υπηκόους χωρών που αποτελούν δυνητικές πηγές παράτυπης μετανάστευσης· να εξακολουθήσουν να εφαρμόζουν αυστηρούς κανόνες και να υιοθετήσουν επιλεκτική προσέγγιση όσον αφορά την έκδοση θεωρήσεων μέσω του συστήματος ηλεκτρονικής θεώρησης· να παρακολουθούν στενά πώς χρησιμοποιούν αυτά τα μέτρα τα άτομα που μπορούν να εισέρχονται στην Τουρκία μέσω του συστήματος e-visa ή χωρίς να χρειάζονται θεώρηση· και να θεσπίζουν τα κατάλληλα μέτρα για την έγκαιρη αντιμετώπιση πιθανών καταχρήσεων, αν αυτές είναι ευρέως διαδεδομένες ανάμεσα σε συγκεκριμένες εθνικότητες ή κατηγορίες ατόμων.

Σε σχέση με το τελευταίο αυτό σημείο και για να μπορεί η Επιτροπή να αξιολογήσει την πρόοδο της Τουρκίας όσον αφορά την εκπλήρωση του συγκεκριμένου κριτηρίου, οι τουρκικές αρχές θα πρέπει να υποβάλλουν τακτικά πληροφορίες σχετικά με:

τον αριθμό των θεωρήσεων που εκδίδουν για υπηκόους ορισμένων χωρών, με ένδειξη του είδους των θεωρήσεων (θεωρήσεις στα σύνορα, ηλεκτρονικές θεωρήσεις, ή θεωρήσεις σε προξενεία)· τον αριθμό των παράτυπων μεταναστών με συγκεκριμένη υπηκοότητα που συλλαμβάνονται στην Τουρκία, με ένδειξη του είδους των θεωρήσεων που κατείχαν·   και τον αριθμό και τα είδη των παραποιημένων και πλαστών θεωρήσεων και αδειών διαμονής από χώρες του Σένγκεν και του ΟΟΣΑ, που έχουν εντοπίσει οι τουρκικές αρχές μεταξύ των κατόχων τουρκικών ηλεκτρονικών θεωρήσεων.

Σε περίπτωση που παρατηρείται σημαντική αύξηση του αριθμού των παράτυπων μεταναστών με συγκεκριμένη υπηκοότητα, που συλλαμβάνονται στην Τουρκία ή κατά μήκος των συνόρων ΕΕ-Τουρκίας, η Επιτροπή θα ζητεί πληροφορίες από τις τουρκικές αρχές σχετικά με τα μέτρα που έχουν λάβει ή σκοπεύουν να λάβουν για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα.

Ø Συνέχιση της προσπάθειας εναρμόνισης της πολιτικής θεωρήσεων, της νομοθεσίας και του διοικητικού δυναμικού της Τουρκίας με το κεκτημένο της ΕΕ, ιδίως σε σχέση με τις χώρες που αποτελούν τις σημαντικότερες πηγές παράνομης μετανάστευσης για την ΕΕ.

Όπως εξηγήθηκε παραπάνω, οι τουρκικές αρχές έχουν ανακοινώσει την πρόθεσή τους να καταργήσουν τις θεωρήσεις στα σύνορα και να αντικαταστήσουν τις σφραγίδες θεώρησης με υψηλής ασφάλειας αυτοκόλλητες θεωρήσεις, σύμφωνα με τους κανόνες και τα χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούνται στο σύστημα Σένγκεν. Μόλις καταργηθεί το σύστημα θεωρήσεων στα σύνορα, θα έχει γίνει σημαντικό βήμα προς την εναρμόνιση του αρνητικού καταλόγου θεωρήσεων της Τουρκίας  (μολονότι θα εξακολουθεί να μην είναι πλήρως εναρμονισμένος) με τον αρνητικό κατάλογο θεωρήσεων που χρησιμοποιούν οι χώρες Σένγκεν.

Ωστόσο, καμία από τις εν λόγω μεταρρυθμίσεις δεν έχει τεθεί ακόμη σε εφαρμογή.

Με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες, φαίνεται ότι οι έλεγχοι που πραγματοποιούν οι τουρκικές προξενικές αρχές σχετικά με τους αιτούντες θεώρηση είναι περιορισμένοι, σε σχέση με εκείνους που διενεργούν τα κράτη μέλη της ΕΕ. Η θεώρηση χορηγείται κανονικά όταν οι αρχές επαληθεύουν ότι ο αιτών πληροί ορισμένα κριτήρια (για παράδειγμα, ότι η είσοδός του στην τουρκική επικράτεια δεν απαγορεύεται για νομικούς λόγους ή λόγους ασφάλειας, και ότι ο ενδιαφερόμενος μπορεί να αποδείξει ότι διαθέτει επαρκή κεφάλαια για την κάλυψη του κόστους παραμονής του στην Τουρκία και επιστροφής στη χώρα του). Δεν απαιτείται κανένα πρόσθετο έγγραφο τεκμηρίωσης, ούτε η διενέργεια πιο ουσιαστικής ανάλυσης που θα μπορούσε, για παράδειγμα, να απαντήσει στο ερώτημα αν ο αιτών θεώρηση σχεδιάζει να εισέλθει στην Τουρκία με σκοπό να παραμείνει εκεί ως παράτυπος μετανάστης, ή να χρησιμοποιήσει την Τουρκία ως εφαλτήριο για παράτυπη διέλευση των συνόρων της ΕΕ.

Υπό το πρίσμα αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο αξιολόγησης πληρούται μόνο εν μέρει.

Προκειμένου να σημειωθεί πρόοδος ως προς την εκπλήρωση αυτού του κριτηρίου, η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να εφαρμόσουν όλες τις μεταρρυθμίσεις που έχουν ανακοινώσει, και να αναθεωρήσουν το σύστημα έκδοσης θεωρήσεων και κατάρτισης των προξενικών υπαλλήλων που εκδίδουν θεωρήσεις, με βάση το σύστημα θεωρήσεων Σένγκεν. Προκειμένου να αξιολογήσει την πρόοδο της Τουρκίας όσον αφορά τη συμμόρφωση με αυτή τη σύσταση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρειάζεται:

αντίγραφα των οδηγιών που απευθύνονται στους προξενικούς υπαλλήλους και στο προσωπικό των συνοριακών αρχών της Τουρκίας σχετικά με τα κριτήρια και τις διαδικασίες που πρέπει να εφαρμόζονται για την αποδοχή ή την απόρριψη αιτήσεων θεώρησης, καθώς και τον κατάλογο των εγγράφων που πρέπει να υποβάλλουν οι αιτούντες θεώρηση· και λεπτομερή στατιστικά στοιχεία σχετικά με τις αιτήσεις θεώρησης που έγιναν δεκτές και απορρίφθηκαν, καθώς και τους λόγους της απόρριψης.

Συνιστάται επίσης στις τουρκικές αρχές να συνεχίσουν την εναρμόνιση του αρνητικού καταλόγου θεωρήσεων της Τουρκίας με τον αρνητικό κατάλογο θεωρήσεων που χρησιμοποιούν οι χώρες Σένγκεν, και, σε κάθε περίπτωση, να αποφύγουν κάθε περαιτέρω διαφοροποίηση.

Ø Παροχή στους πολίτες όλων των κρατών μελών της ΕΕ της δυνατότητας ελεύθερης εισόδου στην τουρκική επικράτεια χωρίς θεώρηση.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο δεν πληρούται, διότι, επί του παρόντος, μόνο οι πολίτες 19 εκ των 28 κρατών μελών της ΕΕ έχουν το δικαίωμα να ταξιδεύουν στην τουρκική επικράτεια χωρίς θεώρηση.

Εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες όσον αφορά την de facto διακριτική μεταχείριση  των αιτούντων θεώρηση από την Κυπριακή Δημοκρατία. Οι τελευταίοι υποχρεούνται να διαθέτουν θεώρηση για να ταξιδέψουν στο τουρκικό έδαφος, και μπορούν να την αποκτήσουν μέσω του τουρκικού συστήματος ηλεκτρονικών θεωρήσεων, το οποίο όμως αναφέρεται στην Κυπριακή Δημοκρατία ως «Ελληνοκυπριακή διοίκηση της Νότιας Κύπρου». 

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να θέσουν τέλος σε αυτή τη διακριτική μεταχείριση προκειμένου να εκπληρώσουν αυτό το κριτήριο αξιολόγησης.

3.2.3 Ευθύνη του μεταφορέα

Ø Θέσπιση και αποτελεσματική εφαρμογή της νομοθεσίας περί ευθύνης του μεταφορέα και καθορισμός των σχετικών κυρώσεων.

Οι μεταφορείς που δραστηριοποιούνται στην Τουρκία είναι ήδη υποχρεωμένοι να επιστρέφουν τους επιβάτες στο σημείο εκκίνησης, αν τους απαγορευθεί η είσοδος στην τουρκική επικράτεια από τις τουρκικές αρχές. Το κριτήριο αυτό επιβεβαιώθηκε στο πλαίσιο του νέου νόμου για τους αλλοδαπούς και τη διεθνή προστασία. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο. 

Προκειμένου να γίνει πιο αυστηρό το σύστημα, να αποφεύγονται οι παράτυπες αφίξεις στο τουρκικό έδαφος και να σημειωθεί πρόοδος ως προς την εκπλήρωση αυτού του κριτηρίου, η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να θεσπίσουν ένα σύστημα κυρώσεων για τους αμελείς μεταφορείς, λαμβάνοντας υπόψη τις ευρωπαϊκές και διεθνείς βέλτιστες πρακτικές.

3.2.4. Διεθνής προστασία

Ø Θέσπιση και αποτελεσματική εφαρμογή της νομοθεσίας και των διατάξεων εφαρμογής, σύμφωνα με το κεκτημένο της ΕΕ, τις απαιτήσεις της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 για τους πρόσφυγες και το Πρωτόκολλο του 1967 της ίδιας σύμβασης -αποκλείοντας έτσι κάθε γεωγραφικό περιορισμό- ούτως ώστε να διασφαλίζεται ο σεβασμός της αρχής της μη επαναπροώθησης, καθώς και, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, η δυνατότητα κάθε προσώπου που έχει ανάγκη διεθνούς προστασίας να υποβάλλει αίτηση ασύλου και να αποκτά το καθεστώς του πρόσφυγα ή άλλη επικουρική μορφή προστασίας, και η παροχή στην Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες της δυνατότητας να ασκεί αποτελεσματικά και χωρίς περιορισμούς τα καθήκοντά της στην τουρκική επικράτεια.

Η Επιτροπή πιστεύει ότι, με την έγκριση και την έναρξη ισχύος, τον Απρίλιο του 2014, του νέου νόμου για τους αλλοδαπούς και τη διεθνή προστασία, η Τουρκία έχει πραγματοποιήσει ένα σημαντικό βήμα όσον αφορά την εκπλήρωση αυτού του κριτηρίου, καθώς ο νόμος αυτός προβλέπει τη θέσπιση μιας εθνικής διαδικασίας ασύλου και καθεστώτων προστασίας που θα είναι σύμφωνα, σε γενικές γραμμές, με τα διεθνή και τα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Ο νόμος περιορίζει επίσης στο ελάχιστο τον αντίκτυπο των «γεωγραφικών ορίων» τα οποία εφαρμόζει - και θα εξακολουθήσει να εφαρμόζει - η Τουρκία στη Σύμβαση της Γενεύης του 1951. Βάσει των ορίων αυτών, η Τουρκία εφαρμόζει τη σύμβαση μόνο σε «άτομα που έγιναν πρόσφυγες εξαιτίας γεγονότων που συνέβησαν στην Ευρώπη».  Ωστόσο, ο νέος νόμος παρέχει επίσης στα άτομα που δεν καλύπτονται από τα «γεωγραφικά όρια» (αποκαλούμενα στον νόμο «πρόσφυγες υπό όρους») πρόσβαση στο τουρκικό καθεστώς διεθνούς προστασίας. Το καθεστώς που παρέχεται στους «πρόσφυγες υπό όρους» είναι κάπως λιγότερο ευνοϊκό από το καθεστώς που παρέχεται σε όσους καλύπτονται από τα «γεωγραφικά όρια», αλλά οι διαφορές δεν είναι τεράστιες. Όταν ο νόμος αφήνει ένα περιθώριο διακριτικής ευχέρειας όσον αφορά την εφαρμογή του, οι διαφορές αυτές μπορούν να είναι σχεδόν συμβολικές.  

Η Επιτροπή επισημαίνει, ωστόσο, ότι, δεδομένου ότι οι εν λόγω κανόνες είναι νέοι, δεν υπάρχει καμία εμπειρία από την εφαρμογή τους. Ορισμένες βασικές πτυχές της κατάστασης των αιτούντων άσυλο και των δικαιούχων διεθνούς προστασίας στην Τουρκία δεν καλύπτονται από τη νομοθεσία, αλλά θα ρυθμίζονται από διατάξεις του παράγωγου δικαίου που δεν έχουν ακόμη θεσπιστεί. 

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Για να μπορεί η Επιτροπή να αναβαθμίσει την αξιολόγησή της, οι τουρκικές αρχές πρέπει να διασφαλίσουν ότι: 

θα θεσπίσουν όλες τις πράξεις του παράγωγου δικαίου που είναι αναγκαίες για την αποτελεσματική και πλήρη εφαρμογή του νόμου· και θα φροντίσουν για την αποτελεσματική και συνεπή εφαρμογή των διατάξεων του νόμου σε ολόκληρη τη χώρα.

Όσον αφορά το πρώτο σημείο, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να εξασφαλιστούν τα εξής:

η αποτελεσματική εφαρμογή των διατάξεων του νόμου, ιδίως της δυνατότητας πρόσβασης στη διαδικασία καθορισμού του καθεστώτος διεθνούς προστασίας και απόκτησης του καθεστώτος διεθνούς προστασίας, για τους αιτούντες άσυλο και τους πρόσφυγες (που έχει αναγνωρίσει ως τέτοιους η UNHCR) οι οποίοι ήταν ήδη παρόντες στο τουρκικό έδαφος όταν τέθηκε σε ισχύ ο νόμος· η κατά τον νόμο χορήγηση στους δηλωθέντες δικαιούχους «προσωρινής προστασίας», από το παράγωγο δίκαιο που θα θεσπιστεί, δικαιωμάτων ίδιων με εκείνα που παρέχονται από την ευρωπαϊκή οδηγία περί προσωρινής προστασίας, καθώς και της δυνατότητας πρόσβασης σε μεμονωμένες διαδικασίες καθορισμού του καθεστώτος διεθνούς προστασίας, εφόσον χρειάζεται· και η χορήγηση στους «πρόσφυγες υπό όρους» καθεστώτος που δεν διαφέρει στην πράξη από εκείνο που παρέχεται στους πρόσφυγες με βάση «γεωγραφικά όρια», μέσω της χορήγησης και στις δύο ομάδες αδειών εργασίας, κοινωνικής πρόνοιας και δυνατοτήτων ένταξης, σύμφωνα με την προσέγγιση που ακολουθεί η οδηγία της ΕΕ για τις ελάχιστες απαιτήσεις σχετικά με τη χορήγηση ασύλου.

Ø Ίδρυση εξειδικευμένου φορέα αρμόδιου για τις διαδικασίες καθορισμού του καθεστώτος του πρόσφυγα, ο οποίος θα νομιμοποιείται να ασκεί πραγματική προσφυγή ενώπιον δικαστηρίου με βάση  πραγματικά και νομικά στοιχεία, και να διασφαλίζει την προστασία και την παροχή βοήθειας στους αιτούντες άσυλο και στους πρόσφυγες. Ο εν λόγω φορέας και το προσωπικό του πρέπει να διαθέτουν τις κατάλληλες ικανότητες και κατάρτιση.

Δύο σημαντικά μέτρα για την εκπλήρωση αυτού του κριτηρίου είναι η δημιουργία της γενικής διεύθυνσης για τη διαχείριση της μετανάστευσης και η θέση σε ισχύ του νόμου για τους αλλοδαπούς και τη διεθνή προστασία, ο οποίος, μεταξύ άλλων, περιέχει διατάξεις για την επανεξέταση αιτήσεων διεθνούς προστασίας που απορρίφθηκαν και των σχετικών αποφάσεων, όπως διαταγών κράτησης, τόσο σε διοικητικό όσο και σε δικαστικό επίπεδο.

Η σύσταση της γενικής διεύθυνσης δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη, ιδίως σε περιφερειακό επίπεδο, και οι αρμοδιότητές της, που συνίστανται στην εφαρμογή του νόμου, εξακολουθούν να ασκούνται σε μεγάλο βαθμό από άλλους δημόσιους φορείς που ενεργούν υπό την εποπτεία της. Οι απαραίτητες θεσμικές ρυθμίσεις για την εφαρμογή της νέας νομοθεσίας, ιδίως όσον αφορά τη μεταβίβαση αρμοδιοτήτων από την κεντρική αρχή στις περιφερειακές και επαρχιακές αρχές, δεν υπάρχουν ακόμη.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Για να μπορεί η Επιτροπή να αναβαθμίσει την αξιολόγησή της, οι τουρκικές αρχές πρέπει να διασφαλίσουν ότι:

οι διατάξεις του νόμου σχετικά με την άσκηση προσφυγής σε δευτεροβάθμιο διοικητικό και δικαστικό όργανο κατά της απόρριψης αίτησης διεθνούς προστασίας και των σχετικών αποφάσεων, όπως διαταγών κράτησης, θα εφαρμόζονται αποτελεσματικά και με συνέπεια σε ολόκληρη τη χώρα, καλύπτοντας και την ανεξαρτησία και αμεροληψία του δικαστικού ελέγχου· 

· η γενική διεύθυνση για τη διαχείριση της μετανάστευσης θα ολοκληρώσει την εσωτερική της διάρθρωση και θα διαθέτει επαρκές προσωπικό, ιδιαίτερα σε επίπεδο επαρχιών, και θα είναι αρμόδια για τη διεκπεραίωση των διαδικασιών ασύλου στην πράξη·

· θα υπάρχει σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων για την κατοχύρωση των δικαιωμάτων των αιτούντων άσυλο και των δικαιούχων διεθνούς προστασίας, αντίστοιχα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνιστά επίσης στις τουρκικές αρχές να δημιουργήσουν ένα ολοκληρωμένο και αξιόπιστο σύστημα για την ταυτοποίηση των αιτούντων άσυλο και των δικαιούχων διεθνούς προστασίας. Το σύστημα πρέπει να παρέχει λεπτομερή και εναρμονισμένα στατιστικά στοιχεία.

Ø Εξασφάλιση των κατάλληλων υποδομών και επαρκών ανθρώπινων πόρων και κεφαλαίων, ώστε να διασφαλίζεται η αξιοπρεπής υποδοχή των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων και η προστασία των δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειάς τους.

Οι τουρκικές αρχές δεν προσφέρουν κατά κανόνα στέγη στους αιτούντες άσυλο και τους δικαιούχους διεθνούς προστασίας. Ωστόσο, οι τουρκικές αρχές προσφέρουν υψηλής ποιότητας καταλύματα σε 220.000 Σύριους πρόσφυγες σε στρατόπεδα προσφύγων. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η Τουρκία πληροί εν μέρει μόνο αυτό το κριτήριο αξιολόγησης, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Υπό τις παρούσες συνθήκες, δεν θα ήταν ρεαλιστικό να αναμένεται από τις τουρκικές αρχές να παρέχουν κατάλυμα σε όλους τους αιτούντες άσυλο και τους δικαιούχους διεθνούς προστασίας που βρίσκονται στην Τουρκία. Ωστόσο, η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές τα εξής:

· να δημιουργήσουν επαρκή αριθμό κέντρων υποδοχής και για μη Σύριους αιτούντες άσυλο και δικαιούχους διεθνούς προστασίας, οι οποίοι δεν διαθέτουν άλλο κατάλυμα, στα οποία θα μπορούν να διαμένουν οι πιο ευάλωτες ομάδες, σύμφωνα με τα πρότυπα που καθορίζονται στην οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής και την οδηγία για τις ελάχιστες απαιτήσεις σχετικά με τη χορήγηση ασύλου·

· να διαμορφώσουν πολιτικές και να θέσουν σε εφαρμογή θεσμικά εργαλεία για την πρόληψη των διακρίσεων έναντι των δικαιούχων διεθνούς προστασίας και να διασφαλίσουν ισότιμη πρόσβαση σε καταλύματα για όλους τους δικαιούχους διεθνούς προστασίας, σύμφωνα με τα πρότυπα που ορίζονται στην οδηγία για τις ελάχιστες απαιτήσεις σχετικά με τη χορήγηση ασύλου.

Ø Στα άτομα τα όποια έχουν αποκτήσει το καθεστώς του πρόσφυγα πρέπει να δίνεται η δυνατότητα αυτοσυντήρησης, πρόσβασης σε δημόσιες υπηρεσίες, άσκησης των κοινωνικών δικαιωμάτων και ένταξης στην τουρκική κοινωνία.

Η Τουρκία έχει πραγματοποιήσει ένα σημαντικό βήμα προς την εκπλήρωση αυτού του κριτηρίου με τη θέση, αφενός, σε ισχύ του νόμου για τους αλλοδαπούς και τη διεθνή προστασία, ο οποίος περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με το δικαίωμα των δικαιούχων διεθνούς προστασίας για πρόσβαση στη δημόσια εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη και την αγορά εργασίας, και με τη λήψη, αφετέρου, μέτρων για την παροχή χρηματοδότησης με σκοπό την εφαρμογή στην πράξη των διατάξεων σχετικά με την εκπαίδευση και την υγειονομική περίθαλψη.

Ωστόσο, για διάφορους λόγους, η αποτελεσματική πρόσβαση σε αυτά τα δικαιώματα δεν διασφαλίζεται με τον ίδιο τρόπο παντού και για όλους στην Τουρκία. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές τα εξής:

· να διασφαλίσουν ότι όλοι οι δικαιούχοι διεθνούς προστασίας, συμπεριλαμβανομένων των δικαιούχων προσωρινής προστασίας και των «προσφύγων υπό όρους» σύμφωνα με τη νέα νομοθεσία, μπορούν να ασκούν αποτελεσματικά και συστηματικά τα δικαιώματά τους σχετικά με τα δελτία ταυτότητας και την πρόσβαση στην αγορά εργασίας, ώστε να στηρίζουν την αυτάρκεια και την ένταξή τους στην κοινωνία·

να σχεδιάσουν και να εφαρμόσουν πολιτικές που θα διευκολύνουν την αναγνώριση δικαιωμάτων στους δικαιούχους διεθνούς προστασίας, οι οποίοι κινδυνεύουν να περιθωριοποιηθούν κοινωνικά, ιδίως σε εκείνους που ζουν σε μη κρατικά καταλύματα· να παρακολουθούν και να ελέγχουν, μεταξύ άλλων μέσω της συλλογής στατιστικών στοιχείων, την πραγματική δυνατότητα των δικαιούχων διεθνούς προστασίας να έχουν πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες και νομοθετικά κατοχυρωμένες υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας.

3.2.5. Παράτυπη μετανάστευση

Ø Θέσπιση και εφαρμογή νομοθεσίας για την αποτελεσματική διαχείριση της μετανάστευσης, οι διατάξεις της οποίας θα έχουν εναρμονιστεί με τα πρότυπα της ΕΕ και του Συμβουλίου της Ευρώπης όσον αφορά την είσοδο, την έξοδο, τη βραχεία ή μακρά διαμονή των αλλοδαπών και των μελών της οικογένειάς τους, καθώς και την υποδοχή, την επιστροφή και τα δικαιώματα των αλλοδαπών που συλλαμβάνονται να εισέρχονται ή να διαμένουν παρανόμως στην Τουρκία.

Με βάση την πρόσφατη θέσπιση και θέση σε ισχύ του νόμου για τους αλλοδαπούς και τη διεθνή προστασία, η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό πληρούται εν μέρει, και υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Για να μπορέσει η Επιτροπή να βελτιώσει αυτή την αξιολόγηση, οι τουρκικές αρχές πρέπει να διασφαλίσουν ότι οι διατάξεις του νέου αυτού νόμου θα εφαρμόζονται πραγματικά στο σύνολό τους σε ολόκληρη τη χώρα, και ότι θα θεσπιστούν όλες οι σχετικές διατάξεις παραγώγου δικαίου.

Ø Θέσπιση και θέση σε λειτουργία μηχανισμού για την παρακολούθηση των μεταναστευτικών ροών, μέσω της συγκέντρωσης δεδομένων τόσο για τη νόμιμη όσο και για την παράτυπη μετανάστευση· ίδρυση φορέων για τη συλλογή και την ανάλυση των δεδομένων σχετικά με τον όγκο και τα ρεύματα της μετανάστευσης· διαμόρφωση μιας εικόνας της κατάστασης όσον αφορά αφενός τα ρεύματα της παράτυπης μετανάστευσης σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και αφετέρου τις διάφορες χώρες προέλευσης των παράτυπων μεταναστών, μεταξύ άλλων με την εκπόνηση αναλύσεων κινδύνου και τη συλλογή στοιχείων.

Στο πλαίσιο του νέου ρόλου της γενικής διεύθυνσης για τη διαχείριση της μετανάστευσης, που συνίσταται στη συλλογή και ανάλυση των στατιστικών για τη μετανάστευση, καθώς και της συνεργασίας των τουρκικών αρχών με τον FRONTEX, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να διαθέσουν στη γενική διεύθυνση για τη διαχείριση της μετανάστευσης τους πόρους που της χρειάζονται για να ξεκινήσει ουσιαστικά την εκτέλεση των καθηκόντων της, δηλαδή τη συλλογή και ανάλυση στατιστικών δεδομένων σχετικά με όλες τις συναφείς πτυχές της μετανάστευσης.

Η Επιτροπή συνιστά επίσης στην Τουρκία να συνεχίσει τη συνεργασία της με τον FRONTEX και να αρχίσει την ανάλυση των κινδύνων που πηγάζουν από τις χώρες που αποτελούν πηγές παράτυπης μετανάστευσης προς την Τουρκία.

Ø Αντιμετώπιση των παραγόντων που διευκολύνουν την είσοδο παράτυπων μεταναστευτικών ρευμάτων στη χώρα και λήψη μέτρων για τη βελτίωση της ικανότητας διερεύνησης υποθέσεων οργανωμένης παράτυπης μετανάστευσης ή συνέργειας σε σχετικό κύκλωμα.

Αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει, και υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να εφαρμόσουν τις πρόσφατα εγκριθείσες μεταρρυθμίσεις του συστήματος θεωρήσεων και ασύλου, να καταργήσουν τα τουρκικά διαβατήρια χωρίς βιομετρικά αναγνωριστικά στοιχεία, και να ενισχύσουν την ικανότητα του υπουργείου Εργασίας για καλύτερη εποπτεία και πρόληψη της ένταξης των παράτυπων μεταναστών στην αγορά εργασίας.  

Για να υπάρξει πρόοδος στην εκπλήρωση αυτού του κριτηρίου, θα πρέπει η Επιτροπή να διαπιστώσει ότι οι τουρκικές υπηρεσίες επιβολής του νόμου έχουν βελτιώσει τις ικανότητές τους για τον εντοπισμό και τη σύλληψη παράτυπων μεταναστών και ατόμων που διευκολύνουν την παράτυπη μετανάστευση, και ότι διεξάγουν διεξοδικότερες έρευνες που επιτρέπουν την ανίχνευση και εξάρθρωση των εγκληματικών δικτύων παράνομης διακίνησης των μεταναστών.

Ø Ουσιαστική επιδίωξη της σύναψης και της εφαρμογής συμφωνιών επανεισδοχής με τις χώρες που αποτελούν τις κυριότερες πηγές παράνομων μεταναστευτικών ρευμάτων προς την Τουρκία ή τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Οι τουρκικές αρχές έχουν συνάψει ορισμένες συμφωνίες επανεισδοχής, αλλά πολύ λίγες με χώρες που αποτελούν σημαντικές πηγές παράτυπης μετανάστευσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αρχές διαπραγματεύτηκαν ή πρότειναν τη διαπραγμάτευση συμφωνιών επανεισδοχής με τέτοιες χώρες, αλλά δυστυχώς χωρίς αποτέλεσμα, ιδίως επειδή ορισμένες από τις συμφωνίες που υπέγραψε η Τουρκία στη συνέχεια δεν κυρώθηκαν. Η Τουρκία έχει συνάψει συμφωνίες συνοριακής συνεργασίας με ορισμένες από τις γειτονικές της χώρες, οι οποίες περιλαμβάνουν διατάξεις σχετικά με την επανεισδοχή παράτυπων μεταναστών, αλλά οι διατάξεις αυτές σπάνια εφαρμόζονται. Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι η Τουρκία έχει εκπληρώσει εν μέρει μόνο αυτό το κριτήριο.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να διασφαλίσουν:

τη θέση σε ισχύ των συμφωνιών επανεισδοχής που έχουν ήδη υπογραφεί·  την αποτελεσματική εφαρμογή διατάξεων επανεισδοχής που περιέχονται στις συμφωνίες συνοριακής συνεργασίας, τις οποίες έχει συνάψει η Τουρκία με ορισμένες γειτονικές χώρες· πρόοδο σχετικά με τη διαπραγμάτευση και τη σύναψη συμφωνιών επανεισδοχής με τουλάχιστον μερικές από τις χώρες που αποτελούν βασικές πηγές παράτυπης μετανάστευσης προς την Τουρκία. 

Ø Εξασφάλιση επαρκών οικονομικών και ανθρώπινων πόρων για την αποτελεσματική διαχείριση της μετανάστευσης, μεταξύ άλλων, θέσπιση των κατάλληλων προγραμμάτων κατάρτισης.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό σχεδόν πληρούται.

Για να σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος, οι τουρκικές αρχές πρέπει:

να ολοκληρώσουν τη σύσταση και τη στελέχωση της γενικής διεύθυνσης για τη διαχείριση της μετανάστευσης· να συνεχίσουν τη διάθεση επαρκών πόρων στη γενική διεύθυνση, ώστε να της δώσουν τη δυνατότητα να εκπληρώσει τα καθήκοντά της.

Ø Διασφάλιση της αποτελεσματικής απέλασης από την τουρκική επικράτεια υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν παράνομα εκεί.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό σχεδόν πληρούται.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να ενισχύσουν την ικανότητά τους να εξακριβώνουν την υπηκοότητα των παράτυπων μεταναστών που συλλαμβάνουν, περιορίζοντας έτσι τον κίνδυνο ορισμένοι από αυτούς να αποφεύγουν την απέλαση προσκομίζοντας ψευδή στοιχεία σχετικά με την καταγωγή τους.

Ø Δημιουργία των συνθηκών για την οικειοθελή επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών για τους οποίους έχει εκδοθεί απόφαση απέλασης και οι οποίοι επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν αυτή τη δυνατότητα.

Λαμβανομένων υπόψη των διατάξεων του νόμου για τους αλλοδαπούς και τη διεθνή προστασία, και των περιορισμένων πιλοτικών προγραμμάτων υποβοηθούμενης οικειοθελούς επιστροφής που εφαρμόζονται ήδη στην Τουρκία, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Για να μπορεί η Επιτροπή να αναβαθμίσει την αξιολόγησή της, χρειάζεται:

πληροφορίες που να της επιτρέπουν να εξακριβώσει τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται στην πράξη οι νέες διατάξεις της τουρκικής νομοθεσίας για την οικειοθελή επιστροφή παράτυπων μεταναστών· στατιστικά στοιχεία σχετικά με τον αριθμό των οικειοθελών επιστροφών που έχουν εγκρίνει και υλοποιήσει στην πράξη οι τουρκικές αρχές.  

Ø Δημιουργία των κατάλληλων υποδομών (συμπεριλαμβανομένων των κέντρων κράτησης) και ενίσχυση των αρμόδιων οργάνων, ώστε να διασφαλίζεται η αποτελεσματική απέλαση των παρανόμως διαμενόντων και/ή διερχομένων υπηκόων τρίτων χωρών από την τουρκική επικράτεια, με παράλληλη παροχή στους επαναπατριζόμενους κάθε αναγκαίας νομικής συνδρομής, καθώς και κοινωνικής και ψυχολογικής βοήθειας, και εξασφάλιση αξιοπρεπών και δίκαιων συνθηκών κράτησης και διαδικασιών απέλασης.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Για να υπάρξει περαιτέρω πρόοδος όσον αφορά την εκπλήρωση αυτού του κριτηρίου, η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να συνεχίσουν τις εργασίες τους για τη δημιουργία και τον εξοπλισμό αξιοπρεπών κέντρων που θα στεγάζουν τους παράτυπους μετανάστες κατά τη διάρκεια των διαδικασιών απέλασης και επανεισδοχής.

Η Επιτροπή συνιστά επίσης τη βελτίωση της πρακτικής πρόσβασης των ατόμων αυτών σε νομική βοήθεια, κοινωνική και ψυχολογική υποστήριξη και αξιοπρεπείς και δίκαιες συνθήκες κράτησης, κυρίως μέσω της συνεργασίας με ειδικευμένους οργανισμούς, της εξασφάλισης της κατάλληλης χρηματοδότησης και της διάθεσης ενός καλά καταρτισμένου και αφοσιωμένου προσωπικού.

4. ΔΕΣΜΗ 3: ΔΗΜΟΣΙΑ ΤΑΞΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ 

4.1. Γενική αξιολόγηση

Η κατάσταση στην Τουρκία στον τομέα αυτό ποικίλλει και ορισμένες φορές είναι αντιφατική.

Οι αρχές επιβολής του νόμου διαθέτουν τους αναγκαίους πόρους και είναι δραστήριες. Διαθέτουν συνήθως προσωπικό με υψηλή επαγγελματική ειδίκευση και αφοσιωμένο στο έργο του, και καταβάλλουν τεράστιες προσπάθειες για την καταπολέμηση του εγκλήματος, έχοντας να επιδείξουν πολλά και σημαντικά επιτεύγματα. Ωστόσο, τα αποτελέσματα όσον αφορά τον εντοπισμό και την εξάρθρωση των εγκληματικών οργανώσεων που λειτουργούν στη χώρα ή συμμετέχουν σε διακρατικά δίκτυα είναι κατώτερα των προσδοκιών.

Η χώρα διαθέτει σημαντικά και καλά εδραιωμένα μέσα για την αστυνομική και δικαστική συνεργασία με διεθνείς εταίρους, συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών και των οργανισμών της ΕΕ. Ωστόσο, τα αποτελέσματα αυτής της συνεργασίας είναι κατώτερα αυτών που χρειάζονται τόσο η ΕΕ όσο και η Τουρκία. Τα προβλήματα οφείλονται σε διάφορους παράγοντες, όπως π.χ. διαφορές μεταξύ της ενωσιακής και της τουρκικής νομοθεσίας, διαφορετικές συμφωνίες τις οποίες έχουν συνάψει τα μέρη, και διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς ορισμένα θέματα.

Σε πολλές περιπτώσεις, Τούρκοι αξιωματούχοι κατάρτισαν νομοσχέδια και συμφωνίες — η υλοποίηση των οποίων θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της συνεργασίας ή την αξιοποίηση του δυναμικού των οργανισμών επιβολής του νόμου — και τα υπέβαλαν στην κυβέρνηση προς έγκριση και υπογραφή, αλλά αυτά εξακολουθούν να εκκρεμούν, για λόγους που δεν γνωρίζει η Επιτροπή.

Από ό,τι φαίνεται, μπορούν να γίνουν γρήγορα πολλά σημαντικά βήματα προόδου, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει η πολιτική βούληση για μεταρρυθμίσεις.  

4.2. Λεπτομερή σχόλια σχετικά με τα κριτήρια αξιολόγησης της δέσμης για τη δημόσια τάξη και ασφάλεια

4.2.1. Πρόληψη και καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, της τρομοκρατίας και της διαφθοράς

Ø Συνέχιση και πλήρης εφαρμογή της εθνικής στρατηγικής και του σχεδίου δράσης για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος (ειδικότερα των διασυνοριακών πτυχών του) και εξασφάλιση επαρκών ανθρώπινων και χρηματοδοτικών πόρων για την υλοποίησή τους.

Η Τουρκία παρέχει σημαντικούς οικονομικούς, τεχνικούς και ανθρώπινους πόρους για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος. Όπως συνάγεται, μεταξύ άλλων, από την έκθεση σχετικά με την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου και του οργανωμένου εγκλήματος του 2013 που εξέδωσε η τουρκική αστυνομία, οι αρχές επιβολής του νόμου επιτυγχάνουν σημαντικά αποτελέσματα στον τομέα αυτό.

Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολουθεί να μην έχει πληροφορίες σχετικά με τα συγκεκριμένα μέτρα που έχουν λάβει οι τουρκικές αρχές για να εφαρμόσουν το σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, καθώς και για τον τρόπο με τον οποίο τα εν λόγω μέτρα και η συνολική στρατηγική για το οργανωμένο έγκλημα μπορούν να συμβάλουν αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση της απειλής που πηγάζει από τις εγκληματικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στην Τουρκία. Επιπλέον, δεν φαίνεται να υπάρχει ανάλυση του τρόπου με τον οποίο είναι διαρθρωμένες και λειτουργούν οι εγκληματικές οργανώσεις στην Τουρκία. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται μόνο εν μέρει.

Για να μπορεί η Επιτροπή να αναβαθμίσει την αξιολόγησή της, οι τουρκικές αρχές πρέπει να της διαβιβάσουν: 

· πληροφορίες σχετικά με τα ειδικά μέτρα που έχουν ληφθεί για την εφαρμογή του σχεδίου δράσης·

· πληροφορίες που δίνουν στην Επιτροπή τη δυνατότητα να αντιληφθεί τη φύση και το μέγεθος των εγκληματικών οργανώσεων που εδρεύουν στην Τουρκία, με ιδιαίτερη έμφαση σε εκείνες που δραστηριοποιούνται σε εθνικό ή διεθνές επίπεδο, με κοινοποίηση των τυπικών τους γεωγραφικών και οικονομικών τομέων δράσης· επίσης στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο οι τουρκικές αρχές σχεδιάζουν να εξαρθρώσουν αυτές τις εγκληματικές οργανώσεις και να καταπολεμήσουν τις δραστηριότητές τους.

Ø Υπογραφή και επικύρωση της σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων· θέσπιση και αποτελεσματική εφαρμογή της νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένων των διατάξεων που έχουν εναρμονιστεί με τα πρότυπα της εν λόγω σύμβασης και το κεκτημένο της ΕΕ όσον αφορά την πρόληψη της εμπορίας ανθρώπων, τη δίωξη των εμπόρων και την προστασία και φροντίδα των θυμάτων.

Ο τουρκικός ποινικός κώδικας και ο νόμος για τους αλλοδαπούς και τη διεθνή προστασία περιλαμβάνουν διατάξεις για την πάταξη της εμπορίας ανθρώπων και την παροχή βοήθειας στα θύματα εμπορίας. Ωστόσο, δεν υπάρχει ακόμη ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο για την εμπορία ανθρώπων, και η σχετική σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης έχει υπογραφεί αλλά δεν έχει κυρωθεί.

Γι’ αυτό η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται μόνο εν μέρει.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές τα εξής:

να κυρώσουν τη σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την ανάληψη δράσης κατά της εμπορίας ανθρώπων· και να θεσπίσουν νόμο για τη συνολική αντιμετώπιση της εμπορίας ανθρώπων, σύμφωνα με τα πρότυπα της σύμβασης και του κεκτημένου της ΕΕ.

Ø Εξασφάλιση των κατάλληλων υποδομών και επαρκών ανθρώπινων πόρων και κεφαλαίων, ώστε να διασφαλίζεται η ευπρεπής υποδοχή και η προστασία των δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων, καθώς και η στήριξη της κοινωνικής και επαγγελματικής τους επανένταξης.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει, χάρη στα μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί στην Τουρκία για τη στήριξη των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές τα εξής:

να αυξήσουν τη στήριξη που παρέχουν, ώστε να μπορέσουν να ανταποκριθούν στον αριθμό των θυμάτων στα οποία προσφέρουν βοήθεια, ιδίως με τη δημιουργία και τη λειτουργία πρόσθετων καταλυμάτων· να καταρτίσουν προγράμματα για τη στήριξη της επανένταξης των θυμάτων τόσο σε κοινωνικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο· και να διασφαλίσουν ότι τα άτομα που ασχολούνται με τη φροντίδα των θυμάτων εμπορίας λαμβάνουν την κατάλληλη κατάρτιση.

Ø Κύρωση της σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, την αναζήτηση, κατάσχεση και δήμευση των προϊόντων του εγκλήματος και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας (CETS 198), μεταφορά των διατάξεών της στο εθνικό δίκαιο και θέσπιση και αποτελεσματική εφαρμογή νομοθεσίας για τη συμμόρφωση με τους όρους της εν λόγω σύμβασης καθώς και με τις συστάσεις της ομάδας χρηματοοικονομικής δράσης (FATF) για τη θέσπιση συστήματος δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων και τον ορισμό της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. 

Αν και η Τουρκία δεν έχει ακόμη κυρώσει αυτή τη σύμβαση, διαθέτει σχετική εθνική νομοθεσία και τη διοικητική ικανότητα για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές τα εξής:

να κυρώσουν και να εφαρμόσουν τη σύμβαση·  να αναθεωρήσουν την εθνική νομοθεσία προκειμένου να εξασφαλίσουν την πλήρη εναρμόνισή της με τις διατάξεις της σύμβασης· να δημιουργήσουν σύστημα κεντρικής συλλογής στατιστικών στοιχείων για τη δήμευση των προϊόντων του εγκλήματος· και να εφαρμόσουν όλες τις συστάσεις της ειδικής ομάδας χρηματοοικονομικής δράσης.

Οι τουρκικές αρχές θα πρέπει επίσης να εξετάσουν την ίδρυση υπηρεσίας ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων για τη δήμευση και την ανάκτηση προϊόντων που προέρχονται από εγκληματικές δραστηριότητες.

Ø Κύρωση της σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για το έγκλημα στον κυβερνοχώρο, και θέσπιση νομοθεσίας και μέτρων για την εφαρμογή της.

Με βάση την πρόσφατη κύρωση της σύμβασης από την Τουρκία, την οποία όμως οι τουρκικές αρχές δεν έχουν ακόμη αρχίσει να εφαρμόζουν, και τις σημαντικές ικανότητες που έχουν αναπτύξει οι υπηρεσίες επιβολής του νόμου για την καταπολέμηση της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο, η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να αρχίσουν να εφαρμόζουν τη σύμβαση, και να αναθεωρήσουν την εθνική νομοθεσία για να την εναρμονίσουν πλήρως με τις διατάξεις της σύμβασης, εστιάζοντας ιδίως στα άρθρα 9, 16, 17 και 18 αυτής.

Ø Συνέχιση της υλοποίησης της εθνικής στρατηγικής και των σχεδίων δράσης για την καταπολέμηση των ναρκωτικών και της τοξικομανίας και ανάπτυξη συνεργασίας με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας (EMCDDA),

Οι τουρκικές αρχές επιδίδονται αποφασιστικά στην καταπολέμηση του λαθρεμπορίου ναρκωτικών. Επιπλέον, συνεργάζονται με το EMCDDA και εφαρμόζουν τη στρατηγική και το σχετικό σχέδιο δράσης.

Η τουρκική έκθεση του 2013 που δημοσιεύθηκε από το τουρκικό υπουργείο Εσωτερικών περιείχε εμπεριστατωμένες πληροφορίες σχετικά με το φαινόμενο των ναρκωτικών και της τοξικομανίας στην Τουρκία, καθώς και με τις πολιτικές που αναπτύσσονται από τις τουρκικές αρχές για την καταπολέμηση αυτού του φαινομένου. Ωστόσο, οι τουρκικές αρχές δεν έδωσαν λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τα συγκεκριμένα μέτρα που έχουν λάβει για την εφαρμογή του σχεδίου δράσης.

Η συμφωνία συνεργασίας με το EMCDDA κυρώθηκε από την Τουρκία στις 29 Ιουνίου 2012, αλλά το επίσημο έγγραφο κύρωσης δεν έχει ακόμη κατατεθεί από τις τουρκικές αρχές. Ως εκ τούτου, η συμφωνία δεν μπορεί ακόμη να τεθεί σε ισχύ στην Τουρκία.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Για να μπορεί να αναβαθμίσει την αξιολόγησή της, η Επιτροπή χρειάζεται λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που λαμβάνουν οι τουρκικές αρχές για την αποτελεσματική εφαρμογή του τρέχοντος σχεδίου δράσης κατά των ναρκωτικών και της τοξικομανίας.

Η Επιτροπή συνιστά επίσης στις τουρκικές αρχές να συνεχίσουν να βελτιώνουν την (ήδη υψηλή) ποιότητα των ετήσιων εκθέσεών τους, και να εξασφαλίσουν τη θέση σε ισχύ της συμφωνίας συνεργασίας με το EMCDDA καταθέτοντας το έγγραφο επικύρωσης.

Ø Συνέχιση της υλοποίησης της εθνικής στρατηγικής και του σχεδίου δράσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς και εφαρμογή των συστάσεων της GRECO (Γύροι αξιολόγησης I, II και III).

Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται μόνο εν μέρει, επειδή, με βάση τα περιορισμένα στοιχεία που έδωσαν οι τουρκικές αρχές, εξασφαλίστηκε η δέουσα συμμόρφωση με ορισμένες μόνο από τις συστάσεις της GRECO και η εφαρμογή ορισμένων μόνο από τα μέτρα που καθορίζονται στο σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές τα εξής:

· συμμόρφωση με όλες τις συστάσεις της GRECO·

· ολοκλήρωση της εφαρμογής του σχεδίου δράσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς·

· παροχή λεπτομερών πληροφοριών σχετικά με τα μέτρα που λαμβάνονται για την εφαρμογή αυτών των δύο συστάσεων.

Δεδομένου ότι η τρέχουσα στρατηγική και το σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς θα λήξουν το 2014, η Επιτροπή συνιστά, επίσης, στις τουρκικές αρχές να εγκρίνουν και να αρχίσουν να εφαρμόζουν μια νέα στρατηγική και ένα νέο σχέδιο δράσης.

Τα έγγραφα αυτά πρέπει να βασίζονται σε διεξοδική ανάλυση της πρόληψης και της καταπολέμησης της διαφθοράς και να περιλαμβάνουν:

· αυστηρές προθεσμίες για την υλοποίηση των προγραμματισμένων μέτρων·

· κονδύλια του προϋπολογισμού·

· πληροφορίες για τα θεσμικά όργανα και τα άτομα που είναι υπεύθυνα για δράσεις· και

· δείκτες επιτυχίας.

Η κοινωνία των πολιτών θα πρέπει να συμμετέχει στη διαδικασία εκπόνησης και παρακολούθησης των εν λόγω εγγράφων, ενώ η συνολική παρακολούθηση και υποβολή εκθέσεων σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης θα πρέπει να ανατίθεται σε δημόσιους οργανισμούς ή σε ομάδα εργασίας εξουσιοδοτημένη να ενεργεί με τον αναγκαίο βαθμό ανεξαρτησίας. 

4.2.2. Δικαστική Συνεργασία

Ø Εφαρμογή των διεθνών συμβάσεων για τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις (και ιδίως της σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την έκδοση ατόμων (αριθ. 24 του 1957, συμπεριλαμβανομένων των πρόσθετων πρωτοκόλλων του 1975, του 2010 και του 2012 που δεν έχουν τεθεί ακόμα σε εφαρμογή), της σύμβασης για την αμοιβαία συνδρομή σε ποινικές υποθέσεις (αριθ. 30 του 1959, συμπεριλαμβανομένου του πρόσθετου πρωτοκόλλου του 2001 που δεν έχει τεθεί ακόμα σε εφαρμογή) και της σύμβασης για τη μεταφορά καταδίκων (αριθ. 112 του 1983, συμπεριλαμβανομένου του πρόσθετου πρωτοκόλλου του 1997 που δεν έχει τεθεί ακόμα σε εφαρμογή).

Η Τουρκία είναι ήδη συμβαλλόμενο μέρος σε πολλές από τις συμβάσεις και τα πρωτόκολλα που έχουν σχέση με αυτό το κριτήριο, τις εφαρμόζει και προτίθεται να υπογράψει και άλλες. Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να υπογράψουν, να κυρώσουν και να αρχίσουν να εφαρμόζουν τα τρία πρωτόκολλα της σύμβασης περί εκδόσεως, το πρωτόκολλο της σύμβασης σχετικά με την αμοιβαία δικαστική συνδρομή σε ποινικές υποθέσεις και το πρωτόκολλο της σύμβασης για τη μεταφορά καταδίκων, στα οποία η Τουρκία δεν είναι ακόμη συμβαλλόμενο μέρος.

Ø Λήψη μέτρων με στόχο τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις μεταξύ δικαστών και εισαγγελέων και κρατών μελών της ΕΕ καθώς και χωρών της περιοχής.

Οι αρχές και οι εμπειρογνώμονες της Τουρκίας εργάζονται για την κατάρτιση μίας ενιαίας διεξοδικής νομικής πράξης για τον σαφή και απλό καθορισμό των διαδικασιών που πρέπει να ακολουθούν οι τουρκικές αρχές για να ζητούν και να παρέχουν διεθνή δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις κατά τον πλέον αποτελεσματικό και αποδοτικό τρόπο. Η πράξη αυτή δεν έχει όμως ακόμη εκδοθεί.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Για να επιτευχθεί πρόοδος ως προς την εκπλήρωση αυτού του κριτηρίου, η Επιτροπή ενθαρρύνει την Τουρκία να εξετάσει το ενδεχόμενο θέσπισης μιας τέτοιας ολοκληρωμένης νομικής πράξης.

Επιπλέον, η Επιτροπή συνιστά την Τουρκία να συνεχίσει τη θέσπιση σχετικών διοικητικών, τεχνικών και νομικών μέτρων και τη διοργάνωση σχετικής κατάρτισης, ώστε να διασφαλίσει ότι οι τουρκικές αρχές θα ανταποκρίνονται ταχύτερα στις αιτήσεις δικαστικής συνδρομής σε ποινικές υποθέσεις.

Ø Ανάπτυξη σχέσεων συνεργασίας με την Eurojust

Οι τουρκικές αρχές αξιοποιούν κάθε δυνατή ευκαιρία για την ανάπτυξη σχέσεων με την Eurojust. Ωστόσο, η ικανότητα της Τουρκίας να αναπτύξει ολοκληρωμένη συνεργασία με την Eurojust περιορίζεται από την έλλειψη εθνικής νομοθεσίας περί προστασίας προσωπικών δεδομένων ευθυγραμμισμένης με το κεκτημένο της ΕΕ. Ως εκ τούτου, η Eurojust δεν μπορεί να ανταλλάσσει προσωπικά και εμπιστευτικά δεδομένα για συγκεκριμένες δικαστικές υποθέσεις με τις τουρκικές αρχές.

Γι’ αυτό η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό πληρούται μόνο εν μέρει.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να θεσπίσουν και να αρχίσουν να εφαρμόζουν εθνική νομοθεσία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων σύμφωνα με το κεκτημένο της ΕΕ.

Στο μεταξύ, οι τουρκικές αρχές πρέπει να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τις ενέργειες που σκοπεύουν να αναλάβουν για να αναπτύξουν τη συνεργασία τους με τη Eurojust.

Ø Συνέχιση της εφαρμογής της σύμβασης της Χάγης του 1980  για τα αστικά θέματα της διεθνούς απαγωγής παιδιών και προσχώρηση στη Σύμβαση της Χάγης του 1996 για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία ως προς τη γονική ευθύνη και τα μέτρα προστασίας των τέκνων και τη Σύμβαση της Χάγης του 2007 για την είσπραξη, σε διεθνές επίπεδο, απαιτήσεων διατροφής παιδιών και άλλων μορφών οικογενειακής διατροφής. 

Η Τουρκία εφαρμόζει τη Σύμβαση της Χάγης του 1980, αν και παρατηρούνται συχνά καθυστερήσεις στη διαδικασία. Δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος των συμβάσεων του 1996 και του 2007, αν και είναι συμβαλλόμενο μέρος σε άλλες συμβάσεις που αντιμετωπίζουν παρόμοια θέματα με διαφορετικό τρόπο. Γι’ αυτό η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται μόνο εν μέρει.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές τα εξής:

να προσχωρήσουν στις συμβάσεις της Χάγης του 1996 και του 2007·  να λάβουν αποτελεσματικά μέτρα για να επιτύχουν λογική μείωση των καθυστερήσεων στις διαδικασίες που απορρέουν από τη σύμβαση της Χάγης του 1980.

Όσον αφορά το τελευταίο αυτό σημείο, συνιστάται στις τουρκικές αρχές να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στη μεταρρύθμιση της διαδικασίας με την οποία εφαρμόζεται επί του παρόντος η σύμβαση της Χάγης, προκειμένου να διασφαλιστεί η ταχύτερη έναρξη και η βραχύτερη διάρκεια των ένδικων μέσων (ιδίως για τις προσφυγές), καθώς και η ανάληψη τέτοιων διαδικασιών από ειδικά δικαστήρια.

Οι τουρκικές αρχές καλούνται επίσης να εξετάσουν σοβαρά το ενδεχόμενο διορισμού δικαστή ως σημείου επαφής στο διεθνές δίκτυο δικαστών της Χάγης, έτσι ώστε να διευκολυνθεί η συνεργασία επί θεμάτων που καλύπτουν οι συμβάσεις της Χάγης.  

Ø Εξασφάλιση αποτελεσματικής δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των υποθέσεων έκδοσης ατόμων, με προώθηση, μεταξύ άλλων, της άμεσης επικοινωνίας μεταξύ των κεντρικών αρχών.

Η ικανότητα της Τουρκίας να συνεργάζεται πλήρως με τα κράτη μέλη της ΕΕ σε θέματα έκδοσης παρεμποδίζεται κατά κύριο λόγο από ορισμένους διαρθρωτικούς περιορισμούς και, ιδίως, από τη συνταγματική επιλογή της να μην επιτρέπει την έκδοση των πολιτών της. Ομοίως, οι πολίτες της ΕΕ δεν μπορούν να εκδοθούν στην Τουρκία. Στο πλαίσιο αυτών των περιορισμών, και λαμβάνοντας υπόψη την αρχή της αμοιβαιότητας και τις ισχύουσες διεθνείς συμβάσεις, οι τουρκικές αρχές είναι ωστόσο έτοιμες, κατ’ αρχήν, να συνεργαστούν με τα κράτη μέλη της ΕΕ για την έκδοση αλλοδαπών. Υπάρχουν επίσης διατάξεις στην τουρκική έννομη τάξη που επιτρέπουν την έναρξη εθνικών ποινικών διώξεων ή την εκτέλεση αλλοδαπών καταδικαστικών αποφάσεων εις βάρος Τούρκων πολιτών που πέρασαν στο τουρκικό έδαφος μετά τη διάπραξη εγκλημάτων στο εξωτερικό.

Άλλος ένας περιορισμός στην ικανότητα της Τουρκίας να συνεργάζεται με τα κράτη μέλη της ΕΕ σε ποινικές υποθέσεις είναι η διαπιστωθείσα απροθυμία των τουρκικών αρχών να ανταποκρίνονται στις αιτήσεις δικαστικής συνεργασίας που υποβάλλουν ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ, των οποίων οι δικαστικές αρχές απέρριψαν στο παρελθόν αιτήσεις δικαστικής συνεργασίας που υπέβαλε η Τουρκία. Οι τουρκικές αρχές ακολουθούν την προσέγγιση αυτή ακόμη και σε περιπτώσεις στις οποίες η απόρριψη από ένα κράτος μέλος οφείλεται σε τεχνικούς λόγους, ιδίως όταν υπάρχουν διαφορές στη νομοθεσία και τις διασφαλίσεις μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και της Τουρκίας για το αδίκημα που αποτελεί αντικείμενο του αιτήματος. Αν και υπάρχει αυτός ο σημαντικός περιορισμός, οι τουρκικές αρχές παρέχουν αποτελεσματική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις στα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ, μολονότι το πεδίο εφαρμογής και η αποτελεσματικότητα της συνεργασίας που προσφέρεται μπορεί να διαφέρουν σημαντικά. 

Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται εν μέρει.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές τα εξής:

· να έχουν διάθεση συνεργασίας με τις αρχές των κρατών μελών που τις προσεγγίζουν σχετικά με θέματα δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις, να δημιουργούν ένα καλό επίπεδο αμοιβαίας ανταλλαγής πληροφοριών όσον αφορά την ισχύουσα νομοθεσία και τις διαδικασίες, και να αποφεύγουν την αυστηρή εφαρμογή της αρχής της αμοιβαιότητας·

· να συνεχίσουν τη μεταρρύθμιση του τουρκικού συστήματος ποινικής δικαιοσύνης και της νομοθεσίας, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η περαιτέρω εναρμόνιση με την ΕΕ και τα ευρωπαϊκά πρότυπα, με παράλληλη διατήρηση της ανεξαρτησίας του δικαστικού τομέα και ενίσχυση των δικονομικών εγγυήσεων·

· να βοηθούν τις αρχές στα κράτη μέλη να προσδιορίζουν και να εφαρμόζουν διαδικασίες με βάση την τουρκική νομοθεσία, ώστε να είναι δυνατή η δίωξη εγκλημάτων που διαπράττονται στο έδαφος της ΕΕ από Τούρκους υπηκόους που στη συνέχεια μεταβαίνουν στην Τουρκία·

· να προσφέρουν δικαστική συνεργασία σχετικά με ποινικές υποθέσεις σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ χωρίς διακρίσεις, μεταξύ άλλων στις αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας.

4.2.3. Συνεργασία για την επιβολή του νόμου

Ø Λήψη των απαραίτητων μέτρων για την εξασφάλιση της αποτελεσματικής και αποδοτικής συνεργασίας όσον αφορά την επιβολή του νόμου μεταξύ των αρμόδιων εθνικών φορέων, ιδίως των συνοριακών φυλάκων, της αστυνομίας, των τελωνειακών υπαλλήλων, μέσω ολοκληρωμένης διϋπηρεσιακής συνεργασίας στον τομέα της συλλογής και ανταλλαγής πληροφοριών, καθώς και της συνεργασίας με τις δικαστικές αρχές.

Οι τουρκικές υπηρεσίες επιβολής του νόμου συνήθως δεν ανακοινώνουν τις πηγές και τα μέσα που χρησιμοποιούν και δεν επιτρέπουν την πρόσβαση στις συναφείς βάσεις δεδομένων και πληροφοριών που διαθέτουν. Ωστόσο, έχουν καθιερώσει μηχανισμούς συντονισμού και ανταλλαγής πληροφοριών, επιτρέπουν την πρόσβαση των δικαστικών αρχών σε όλες τις σχετικές δικαστικές διαδικασίες μέσω της βάσης δεδομένων UYAP, ενώ η αστυνομία και η τελωνειακή υπηρεσία έχουν βελτιώσει τη συνεργασία τους βάσει πρωτοκόλλου για την ανταλλαγή δεδομένων. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό σχεδόν πληρούται.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να συνεχίσουν την ανάπτυξη συνεργασίας μεταξύ των φορέων επιβολής του νόμου και άλλων σχετικών δημόσιων φορέων και, ιδίως, να βελτιώσουν την ικανότητά τους όσον αφορά την ανταλλαγή εκτιμήσεων σχετικά με διαπιστωμένες απειλές, τη διεξαγωγή κοινών επιχειρήσεων και την ολοένα και μεγαλύτερη αξιοποίηση των εκατέρωθεν δεξιοτήτων κατά την έναρξη και τη διεξαγωγή ερευνών.

Ø Ενίσχυση της συνεργασίας των περιφερειακών υπηρεσιών επιβολής του νόμου και εφαρμογή των διμερών και πολυμερών συμφωνιών επιχειρησιακής συνεργασίας, ιδίως μέσω της έγκαιρης ανταλλαγής πληροφοριών με τις αρμόδιες για την επιβολή του νόμου αρχές των κρατών μελών της ΕΕ.

Έχοντας υπόψη τη συμμετοχή της Τουρκίας σε διάφορους διεθνείς οργανισμούς στον τομέα της αστυνόμευσης, ιδίως στην Interpol, καθώς και το γεγονός ότι η χώρα αυτή έχει συνάψει συμφωνίες για την ασφάλεια με τα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ, η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό σχεδόν πληρούται.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να συνεργάζονται επί αστυνομικών υποθέσεων, όπως αυτές της Interpol, με τις αρχές όλων των κρατών μελών της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Ø Βελτίωση  του επιχειρησιακού και εξειδικευμένου διερευνητικού χαρακτήρα και των ικανοτήτων των υπηρεσιών επιβολής του νόμου για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του σοβαρού και διασυνοριακού εγκλήματος, στο οποίο περιλαμβάνεται η υποκλοπή ταυτότητας και η πλαστογράφηση ταξιδιωτικών εγγράφων.

Οι τουρκικές αρχές επιβολής του νόμου φαίνεται ότι διαθέτουν τις ικανότητες που απαιτούνται για να πληρούται αυτό το κριτήριο. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό  πληρούται.

Ø Αποτελεσματική συνεργασία με την OLAF και την Ευρωπόλ για την προστασία του ευρώ από την παραχάραξη.

Οι τουρκικές αρχές συνεργάζονται αποτελεσματικά και τακτικά με τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τους αρμόδιους φορείς των κρατών μελών της για την προστασία του ευρώ από την παραχάραξη. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό πληρούται.

Ø Ενίσχυση των ικανοτήτων του τουρκικού Γραφείου Διερεύνησης Οικονομικού Εγκλήματος (MASAK) και ανάπτυξη της συνεργασίας του με άλλες υπηρεσίες παροχής χρηματοοικονομικών πληροφοριών στα κράτη μέλη της ΕΕ.

Το MASAK είναι ένας σχετικά νέος φορέας, αλλά με βάση το σημαντικό εύρος των δραστηριοτήτων και της συνεργασίας που έχει ήδη αναπτύξει με υπηρεσίες παροχής χρηματοοικονομικών πληροφοριών στα κράτη μέλη της ΕΕ, η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό πληρούται εν μέρει, αλλά υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω πρόοδο.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να λάβουν ορισμένα πρόσθετα μέτρα για την περαιτέρω ανάπτυξη των ικανοτήτων του MASAK καθώς και εργαλείων για τη βελτίωση της ποιότητας, την αύξηση της ποσότητας και του φάσματος των ερευνών του, ιδίως μέσω:

βελτίωσης της ικανότητας του MASAK να συλλέγει, να επεξεργάζεται και να αναλύει δεδομένα σχετικά με ύποπτες συναλλαγές, με στόχο την πιο αποτελεσματική και επιτυχή διεξαγωγή ερευνών· συγκέντρωσης και παραγωγής στατιστικών στοιχείων σχετικά με τον αριθμό των ύποπτων συναλλαγών που οδηγούν σε διώξεις λόγω νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, και τον αριθμό των καταδικαστικών αποφάσεων που έχουν εκδοθεί· διεξαγωγής εσωτερικής έρευνας σχετικά με την επάρκεια των συστημάτων, του προσωπικού και των πόρων που διαθέτει το MASAK· διεξαγωγής εθνικής αξιολόγησης των κινδύνων με στόχο τον εντοπισμό των μεθόδων νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες στην Τουρκία, τον καθορισμό χρηματοπιστωτικών προϊόντων και επιχειρήσεων υψηλού κινδύνου και τη συνεργασία με τους ρυθμιζόμενους τομείς για την ελαχιστοποίηση αυτών των απειλών. Η εν λόγω αξιολόγηση των κινδύνων θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την εκπόνηση ενός νέου τουρκικού σχεδίου δράσης κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (ΝΕΠΔ)· ανάλυσης των εποπτικών διαδικασιών αντί της καταπολέμησης της ΝΕΠΔ και για την καταπολέμηση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (ΚΧΤ), ώστε να διασφαλιστεί η συμμόρφωση και η εναρμόνιση με τις πρακτικές των κρατών μελών της ΕΕ· δημιουργίας ενός συστήματος για την αξιολόγηση της ικανότητας των υπαλλήλων που απασχολούνται στους τομείς ΝΕΠΔ/ΚΧΤ· και διοργάνωσης κοινής κατάρτισης στους τομείς ΝΕΠΔ/ΚΧΤ με τις τουρκικές υπηρεσίες επιβολής του νόμου.

Ø Συνέχιση της εφαρμογής της στρατηγικής συμφωνίας με την Ευρωπόλ.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό σχεδόν πληρούται.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να εξακολουθήσουν να εργάζονται για την ανάπτυξη όλων των μορφών συνεργασίας στο πλαίσιο της στρατηγικής συμφωνίας. 

Ø Σύναψη καθώς και πλήρης και αποτελεσματική υλοποίηση συμφωνίας επιχειρησιακής συνεργασίας με την Ευρωπόλ.

Το κριτήριο αυτό δεν πληρούται.

Για να προχωρήσει η Τουρκία στην υπογραφή συμφωνίας επιχειρησιακής συνεργασίας με την Ευρωπόλ, η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να θεσπίσουν και να αρχίσουν να εφαρμόζουν εθνική νομοθεσία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων σύμφωνα με το κεκτημένο της ΕΕ.

4.2.4 Προστασία δεδομένων

Ø Υπογραφή, κύρωση και εφαρμογή των σχετικών διεθνών συμβάσεων, ιδίως της σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1981 για την προστασία των ατόμων έναντι της αυτοματοποιημένης επεξεργασίας πληροφοριών προσωπικού χαρακτήρα και του πρόσθετου πρωτοκόλλου της αριθ. 181.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό δεν πληρούται.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να κυρώσουν και να εφαρμόσουν τη σύμβαση και το πρόσθετο πρωτόκολλό της.

Ø Θέσπιση και εφαρμογή νομοθεσίας για την προστασία των προσωπικών δεδομένων σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ, ιδίως όσον αφορά την ανεξαρτησία της αρχής που είναι αρμόδια για τη διασφάλιση της προστασίας τους.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό δεν πληρούται.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να θεσπίσουν και να αρχίσουν να εφαρμόζουν εθνική νομοθεσία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων σύμφωνα με το κεκτημένο της ΕΕ.

5. ΔΕΣΜΗ 4: ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

5.1. Γενική αξιολόγηση

Στο βαθμό που αυτό είναι σχετικό με την αξιολόγηση της προόδου που έχει σημειωθεί όσον αφορά την ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων, είναι δυνατόν να υποστηριχθεί ότι η Τουρκία έχει σημειώσει ικανοποιητική πρόοδο και έχει λάβει σημαντικά μέτρα στους τομείς που καλύπτονται από τα κριτήρια που περιλαμβάνει αυτή η δέσμη. Σε αρκετές περιπτώσεις, έχουν ήδη αρχίσει μεταρρυθμίσεις και νέες προσεγγίσεις. Η Επιτροπή ενθαρρύνει την Τουρκία να συνεχίσει προς αυτή την κατεύθυνση.

5.2. Λεπτομερή σχόλια σχετικά με τα κριτήρια αξιολόγησης της δέσμης για τα θεμελιώδη δικαιώματα

5.2.1. Ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών

Διασφάλιση του δικαιώματος των Τούρκων πολιτών να κυκλοφορούν ελεύθερα χωρίς αδικαιολόγητους περιορισμούς, όπως μέτρα διακριτικής μεταχείρισης λόγω φύλου, φυλής, χρώματος, εθνοτικής καταγωγής ή κοινωνικής προέλευσης, γενετικών χαρακτηριστικών, γλώσσας, θρησκείας ή πεποιθήσεων, πολιτικών φρονημάτων ή κάθε άλλης γνώμης, υπαγωγής σε εθνική μειονότητα, περιουσίας, γέννησης, αναπηρίας, ηλικίας ή σεξουαλικού προσανατολισμού. Διεξαγωγή σχετικών διεξοδικών ερευνών, όταν χρειάζεται.

Δεδομένου ότι η ελεύθερη κυκλοφορία διασφαλίζεται σε γενικές γραμμές στην Τουρκία και δεν φαίνεται να υπάρχουν σημαντικά εμπόδια για την ελευθερία αυτή στην πράξη, η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό πληρούται.

5.2.2. Όροι και διαδικασίες έκδοσης εγγράφων ταυτότητας

Ø Παροχή πληροφοριών σχετικά με τις προϋποθέσεις και τις συνθήκες υπό τις οποίες χορηγείται η τουρκική υπηκοότητα.

Η Τουρκία έχει δώσει επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τους όρους απόκτησης της τουρκικής υπηκοότητας. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η Τουρκία πληροί αυτό το κριτήριο.

Ø Παροχή πληροφοριών για τους όρους τροποποίησης των προσωπικών δεδομένων.

Η Τουρκία έχει δώσει επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τους όρους τροποποίησης των προσωπικών δεδομένων. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η Τουρκία πληροί αυτό το κριτήριο.

Ø Διασφάλιση της πλήρους και αποτελεσματικής απόκτησης ταξιδιωτικών εγγράφων και εγγράφων ταυτότητας από όλους τους πολίτες, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών, των παιδιών, των ατόμων με αναπηρία, των ατόμων που ανήκουν σε μειονότητες, των εκτοπισμένων στο εσωτερικό της χώρας και άλλων ευάλωτων ομάδων.

Η τουρκική νομοθεσία προβλέπει απόκτηση ταξιδιωτικών εγγράφων και εγγράφων ταυτότητας από όλους τους πολίτες. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η Τουρκία πληροί αυτό το κριτήριο.

Ø Διασφάλιση της πλήρους και αποτελεσματικής απόκτησης εγγράφων ταυτότητας από τους πρόσφυγες και τους απάτριδες οι οποίοι διαμένουν στην Τουρκία.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό σχεδόν πληρούται.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να συνεχίσουν τις προσπάθειες προκειμένου να διασφαλιστεί η έγκαιρη εγγραφή και η έκδοση εγγράφων ταυτότητας για όλους τους αιτούντες και τους δικαιούχους διεθνούς προστασίας που βρίσκονται στη χώρα.

Παροχή εύκολης πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικά με τις απαιτήσεις εγγραφής των αλλοδαπών που επιθυμούν να εγκατασταθούν στην Τουρκία και εξασφάλιση δίκαιης και διαφανούς εφαρμογής της σχετικής νομοθεσίας.

Με βάση τις διατάξεις του νέου νόμου για τους αλλοδαπούς και τη διεθνή προστασία, η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό πληρούται.

5.2.3. Δικαιώματα των πολιτών, σεβασμός και προστασία των μειονοτήτων 

Ø Διαμόρφωση και εφαρμογή πολιτικών για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού των Ρομά, της περιθωριοποίησης και της διακριτικής τους μεταχείρισης όσον αφορά την πρόσβαση στην εκπαίδευση και στις υπηρεσίες υγείας, καθώς και των προβλημάτων που σχετίζονται με τα δελτία ταυτότητας, τη στέγαση, την απασχόληση και τη συμμετοχή στον δημόσιο βίο.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται μόνο εν μέρει.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές τα εξής:

να διαμορφώσουν ολοκληρωμένη στρατηγική και σχέδιο δράσης για τη βελτίωση της κατάστασης των Ρομά στην Τουρκία, με βάση τις διατάξεις του ευρωπαϊκού πλαισίου του 2011 για τις εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά και τη  συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών τους στην εφαρμογή και την παρακολούθηση της στρατηγικής· να διαθέσουν τους αναγκαίους πόρους στη σχετική κρατική υπηρεσία που είναι αρμόδια για τον αποτελεσματικό συντονισμό της εφαρμογής της στρατηγικής και του σχεδίου δράσης· να βελτιώσουν τη συλλογή ποιοτικών και ποσοτικών δεδομένων σχετικά με την ένταξη των Ρομά και την πρόοδο που παρατηρείται χάρη στην υλοποίηση αυτής της συνολικής στρατηγικής και του σχεδίου δράσης για τους Ρομά· να διασφαλίσουν, στο πλαίσιο των προγραμματισμένων μέτρων στέγασης των Ρομά, την τήρηση του όρου ότι τα ολοκληρωμένα προγράμματα κοινωνικής ένταξης θα συνοδεύονται από μέτρα στέγασης· και να θεσπίσουν νομοθεσία κατά των διακρίσεων, με βάση το κεκτημένο της ΕΕ σχετικά με την ίση μεταχείριση των ανθρώπων ανεξαρτήτως φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής.  

Ø Κύρωση των Πρόσθετων Πρωτοκόλλων αριθ. 4 και 7 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΣΑΔ).

Δεδομένου ότι η Τουρκία έχει υπογράψει, αλλά δεν έχει κυρώσει τα πρωτόκολλα αριθ. 4 και 7 της σύμβασης, η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό πληρούται εν μέρει.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να κυρώσουν και να εφαρμόσουν αυτά τα δύο πρωτόκολλα.

Η Τουρκία θα μπορούσε επίσης να εκπονήσει μελέτη για να ελέγξει τη συμμόρφωση της εθνικής της νομοθεσίας με τις διατάξεις των προαναφερθέντων πρωτοκόλλων. Εάν η μελέτη αποκαλύψει σημαντικές ελλείψεις, η Επιτροπή συνιστά την Τουρκία να λάβει τα ενδεδειγμένα μέτρα.

Αναθεώρηση, σύμφωνα με την ΕΣΑΔ, τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), το κεκτημένο της ΕΕ και τις πρακτικές των κρατών μελών της, του νομικού πλαισίου που διέπει το οργανωμένο έγκλημα και την τρομοκρατία καθώς και του τρόπου ερμηνείας του από τα δικαστήρια, τις δυνάμεις ασφαλείας και τις αρχές επιβολής του νόμου, ούτως ώστε να διασφαλιστούν στην πράξη: το δικαίωμα για ελευθερία και ασφάλεια, το δικαίωμα για δίκαιη δίκη, η ελευθερία της έκφρασης και το δικαίωμα του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο πληρούται μόνο εν μέρει.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές τα εξής:

να συνεχίσουν την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για την πρόληψη των παραβιάσεων της ΕΣΑΔ και να εξασφαλίσουν τους απαραίτητους ανθρώπινους και χρηματοδοτικούς πόρους, ώστε να διασφαλιστεί η υλοποίηση και παρακολούθησή του· να συνεχίσουν την εποικοδομητική τους δέσμευση σχετικά με την ομάδα υποθέσεων  «INCAL», προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η Επιτροπή Υπουργών θα πάψει τελικά να την εποπτεύει· να λάβουν μέτρα για να διασφαλίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή των δικαιωμάτων των ατόμων που προσφεύγουν στο Συνταγματικό Δικαστήριο, καθώς και την ενίσχυση του Διαμεσολαβητή και των εθνικών φορέων για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων· να συνεχίσουν την επανεξέταση και την τροποποίηση της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας, με βάση τα πρότυπα της ΕΕ και σε συνεργασία με εκπροσώπους οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών· να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι οι υπηρεσίες επιβολής του νόμου, οι δικαστές και οι εισαγγελείς ερμηνεύουν την ισχύουσα νομοθεσία με συνέπεια, λαμβάνοντας υπόψη τις διατάξεις της ΕΣΑΔ και τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται δράσεις ευαισθητοποίησης και κατάρτισης, καθώς και η δημιουργία ενός ανεξάρτητου και αμερόληπτου οργάνου, που θα διερευνά τις αξιόποινες πράξεις της αστυνομίας.

6. ΔΕΣΜΗ 5: ΕΠΑΝΕΙΣΔΟΧΗ ΠΑΡΑΤΥΠΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ 

6.1. Γενική αξιολόγηση

Σ’ αυτόν τον τομέα, απαιτείται ουσιαστική προσπάθεια υλοποίησης περαιτέρω μέτρων. Πρέπει να αναγνωρίσουμε ορισμένες θετικές πρωτοβουλίες που έχει ήδη αναλάβει η Τουρκία, ιδίως την κύρωση της συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας για την επανεισδοχή και τη δημιουργία μιας νέας διοικητικής υπηρεσίας για τη διαχείριση της διαδικασίας επανεισδοχής.

Ωστόσο, η συμφωνία τέθηκε σε ισχύ μόλις την 1η Οκτωβρίου 2014, και, ως εκ τούτου, δεν έχουμε ακόμη στοιχεία για την εφαρμογή της. Επιπλέον, μια βασική διάταξη της συμφωνίας, σχετικά με την επανεισδοχή των μεταναστών που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών, θα αρχίσει να εφαρμόζεται σε τρία χρόνια, και, ως εκ τούτου, μέχρι τότε δεν θα είναι δυνατή η διεξοδική αξιολόγηση της εφαρμογής αυτού του κριτηρίου. Ένα άλλο βασικό κριτήριο γι’ αυτή τη δέσμη, που έχει σχέση με την πλήρη υλοποίηση των υφιστάμενων υποχρεώσεων επανεισδοχής που έχουν αναληφθεί έναντι μεμονωμένων κρατών μελών της ΕΕ, μπορεί να αξιολογηθεί αυτή τη στιγμή, αλλά δυστυχώς δεν έχει εκπληρωθεί σε ικανοποιητικό βαθμό.

6.2. Λεπτομερή σχόλια σχετικά με τα κριτήρια αξιολόγησης της δέσμης για την επανεισδοχή παράτυπων μεταναστών

Ø Πλήρης και αποτελεσματική εφαρμογή των υποχρεώσεων επανεισδοχής που έχουν αναληφθεί έναντι των κρατών μελών.

Λόγω του χαμηλού ποσοστού αποδοχής, εκ μέρους της Τουρκίας, των αιτήσεων επανεισδοχής που απεστάλησαν από την Ελλάδα, καθώς και του γεγονότος ότι, το 2013, η Τουρκία αποφάσισε μονομερώς να διακόψει τη συνεργασία της με τη Βουλγαρία επί ζητημάτων επανεισδοχής (που υπήρχε μέχρι εκείνο το χρονικό σημείο), η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό δεν πληρούται.  

Η Επιτροπή συνιστά στην Τουρκία να τηρήσει όλες τις υποχρεώσεις επανεισδοχής που έχει αναλάβει έναντι των κρατών μελών και να διατηρήσει ένα καλό επίπεδο συνεργασίας σ’ αυτόν τον τομέα.

Ø Κύρωση της συμφωνίας επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας που μονογραφήθηκε στις 21 Ιουνίου 2012.

Καθώς η συμφωνία επανεισδοχής με την Τουρκία κυρώθηκε, συνεπώς το κριτήριο αυτό πληρούται.

Ø Πλήρης και αποτελεσματική εφαρμογή του συνόλου των διατάξεων της συμφωνίας επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας, ώστε να υπάρχουν επαρκή στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι διαδικασίες επανεισδοχής λειτουργούν σωστά σε σχέση με όλα τα κράτη μέλη.

Καθώς η συμφωνία επανεισδοχής τέθηκε σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου 2014, και ορισμένες βασικές διατάξεις της συμφωνίας θα αρχίσουν να εφαρμόζονται σε τρία χρόνια, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το κριτήριο δεν πληρούται.

Ø Θέσπιση και εφαρμογή εσωτερικών διαδικασιών που επιτρέπουν την, σε πνεύμα συνεργασίας, ταχεία και αποτελεσματική αναγνώριση και επιστροφή Τούρκων πολιτών, υπηκόων τρίτων χωρών και απάτριδων, οι οποίοι δεν πληρούν, ή δεν πληρούν πλέον, τις προϋποθέσεις εισόδου, παρουσίας ή διαμονής στην επικράτεια κράτους μέλους, καθώς και τη διευκόλυνση της διέλευσης προσώπων που είναι υποχρεωμένα να επιστρέψουν στη χώρα προορισμού τους.

Η Τουρκία εφαρμόζει εσωτερικές διαδικασίες για την επιστροφή παράτυπων μεταναστών, οι οποίες εφαρμόζονται συνήθως ομαλά, όσον αφορά Τούρκους πολίτες. Δεν διαπιστώθηκε η ύπαρξη διαδικασιών που να διασφαλίζουν ότι η επανεισδοχή παράτυπων μεταναστών, ιδίως εκείνων που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών, γίνεται εντός των απαιτούμενων προθεσμιών. Η Επιτροπή θεωρεί συνεπώς ότι αυτό το κριτήριο πληρούται μόνο εν μέρει.

Η Επιτροπή συνιστά στις τουρκικές αρχές να καθορίσουν τις εσωτερικές διαδικασίες που συνδέονται με αυτό το κριτήριο, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που διασφαλίζουν την ομαλή εφαρμογή γρήγορων διατυπώσεων στα σύνορα, και να ενημερώσει σχετικά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Οι τουρκικές αρχές θα πρέπει να ολοκληρώσουν την πρόσληψη και κατάρτιση προσωπικού της γενικής διεύθυνσης που είναι αρμόδια για τη διαχείριση της μετανάστευσης, η οποία πλέον διαχειρίζεται τα ζητήματα επανεισδοχής και επιστροφής που αφορούν υπηκόους τρίτων χωρών. Οι αρχές θα πρέπει επίσης να καθορίσουν με σαφήνεια τις αρμοδιότητες της Γενικής Διεύθυνσης, καθώς και τον τρόπο συνεργασίας της με το σχετικό προσωπικό άλλων υπηρεσιών επιβολής του νόμου και των συνοριακών αρχών που διαχειρίζονται την παράτυπη μετανάστευση.

Ø Ενίσχυση της ικανότητας της αρμόδιας αρχής να διεκπεραιώνει αιτήσεις επανεισδοχής εντός της προθεσμίας που προβλέπεται στη συμφωνία επανεισδοχής και να μειώσει τον αριθμό των εκκρεμών αιτήσεων επανεισδοχής, περιλαμβανομένων και εκείνων που αφορούν τους υπηκόους τρίτων χωρών.

Η συμφωνίας επανεισδοχής ΕΕ -Τουρκίας άρχισε να εφαρμόζεται πριν από λίγο καιρό. Επιπλέον, τα πρώτα τρία έτη ισχύος της, η συμφωνία θα εφαρμόζεται μόνο εν μέρει, λόγω της μη εφαρμογής ορισμένων από τις διατάξεις της. Για τους λόγους αυτούς, δεν είναι ακόμη δυνατό να αξιολογηθεί πόσο πιστά τηρούνται οι προθεσμίες που θέτει η συμφωνία για την επεξεργασία των αιτήσεων επανεισδοχής, και, ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό δεν πληρούται.

Ø Διασφάλιση της διεκπεραίωσης των αιτήσεων επανεισδοχής σύμφωνα με τις εθνικές και τις ενωσιακές απαιτήσεις περί προστασίας δεδομένων.

Δεδομένου ότι η Τουρκία δεν έχει ακόμη θεσπίσει νομοθεσία για προστασία δεδομένων εναρμονισμένη με τα πρότυπα της ΕΕ, το κριτήριο αυτό δεν πληρούται.

Ø Συλλογή και έγκαιρη ανταλλαγή με τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή λεπτομερών στατιστικών στοιχείων σχετικά με την επανεισδοχή.

Δεδομένου ότι η συμφωνία επανεισδοχής ΕΕ - Τουρκίας δεν έχει αρχίσει ακόμη να εφαρμόζεται, δεν είναι ακόμη δυνατό να διαπιστωθεί ο τρόπος με τον οποίο συγκεντρώνονται και κοινοποιούνται τα στατιστικά στοιχεία για την επανεισδοχή και, ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο αυτό δεν πληρούται. 

7. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ 

7.1. Γενική αξιολόγηση

Οι στατιστικοί δείκτες του χάρτη πορείας, που επιλέγησαν για την παρακολούθηση των μεταβολών στο προφίλ κινδύνου της Τουρκίας, δείχνουν μια ελαφρά θετική τάση, με δύο εξαιρέσεις. Μια εξαίρεση είναι η συνεχιζόμενη ανεπαρκής συνεργασία στον τομέα της επανεισδοχής. Η δεύτερη εξαίρεση είναι η αύξηση του αριθμού των ατόμων που φτάνουν στην ΕΕ από την Τουρκία με πλαστογραφημένα ή νοθευμένα ταξιδιωτικά έγγραφα.

7.2. Λεπτομερή σχόλια σχετικά με τις στατιστικές

Ø Τα ποσοστά αιτήσεων έκδοσης θεωρήσεων που απορρίπτονται από την Τουρκία.

Τα ποσοστά απόρριψης αιτήσεων έκδοσης θεωρήσεων στην Τουρκία μειώνονται αργά, αλλά σταθερά.

Το 2010, απορρίφθηκε το 6,73% των αιτήσεων έκδοσης θεωρήσεων τύπου C (ελαφρώς μεγαλύτερο από το μέσο ποσοστό απόρριψης από τις πρεσβείες των κρατών μελών της ΕΕ παγκοσμίως, ίσο με 5,79%). Το 2011, απορρίφθηκε το 5,04% των αιτήσεων έκδοσης θεωρήσεων τύπου C (ελαφρώς μικρότερο από το μέσο ποσοστό απόρριψης από τις πρεσβείες των κρατών μελών της ΕΕ παγκοσμίως, ίσο με 5,5%). Το 2012, απορρίφθηκε το 4,51% των αιτήσεων έκδοσης θεωρήσεων τύπου C  (ελαφρώς μικρότερο από το μέσο ποσοστό απόρριψης από τις πρεσβείες των κρατών μελών της ΕΕ παγκοσμίως, ίσο με 4,77%). Το 2013 έγιναν 780.846 αιτήσεις έκδοσης θεωρήσεων τύπου C και απορρίφθηκαν 36.901. Πρόκειται για ποσοστό απόρριψης 4,7% (ελαφρώς μικρότερο από το μέσο ποσοστό απόρριψης από τις πρεσβείες των κρατών μελών της ΕΕ παγκοσμίως, ίσο με 4,8%).

Ενώ σημειώθηκε μείωση του ποσοστού απόρριψης των αιτήσεων έκδοσης θεωρήσεων, ο αριθμός των αιτήσεων θεώρησης Σένγκεν στην Τουρκία συνέχισε να αυξάνεται (κατά 61% μεταξύ του 2009 και του 2013), φθάνοντας τις 780.846 αιτήσεις έκδοσης θεωρήσεων τύπου C το 2013.

Ø Ποσοστό άρνησης εισόδου Τούρκων υπηκόων στον κοινό χώρο Σένγκεν.

Ο αριθμός των Τούρκων πολιτών στους οποίους δεν επετράπη η είσοδος στον χώρο Σένγκεν μειώθηκε από 1.889 το 2011, σε 1.763 το 2012 και σε 1.715 το 2013.

Ø Αριθμός των Τούρκων υπηκόων που εισέρχονται ή διαμένουν παρανόμως εντός της επικράτειας των κρατών μελών.

Ο αριθμός των Τούρκων πολιτών που διαπιστώθηκε ότι εισήλθαν παράνομα στην επικράτεια κράτους μέλους της ΕΕ μειώθηκε από 700 το 2011, σε 416 το 2012 και 317 το 2013. 

Ο αριθμός των Τούρκων πολιτών που διαπιστώθηκε ότι διαμένουν παράνομα στην επικράτεια κράτους μέλους της ΕΕ μειώθηκε από 7.803 το 2011, σε 7.220 το 2012 και 6.744 το 2013.

Και στις δύο παραπάνω περιπτώσεις, διαπιστώνεται θετική τάση. 

Ø Συνολικός αριθμός αιτήσεων ασύλου που υποβάλλονται από Τούρκους υπηκόους στα κράτη μέλη της ΕΕ.

 

Ο αριθμός των αιτήσεων ασύλου που υποβάλλονται από Τούρκους υπηκόους έχει μειωθεί από το 2008 και μετά ως εξής: από 7.115 το 2008 σε 7.030 το 2009, 6.360 το 2010, 6.505 το 2011, 6.210 το 2012 και 5.625 το 2013. Μολονότι ο αριθμός είναι σχετικά υψηλός για μια δημοκρατική και σταθερή χώρα όπως η Τουρκία, η τάση όσον αφορά αυτό το κριτήριο είναι θετική.

Ωστόσο, η αναλογία των θετικών αποφάσεων για τη χορήγηση ασύλου αυξήθηκε από 11% το 2008 σε 19,3% το 2013, γεγονός που σημαίνει ότι έχει αυξηθεί ο αριθμός των Τούρκων υπηκόων για τους οποίους αναγνωρίζεται ότι χρειάζονται διεθνή προστασία.

Ø Αριθμός των αιτήσεων επανεισδοχής, συμπεριλαμβανομένων των αιτήσεων υπηκόων τρίτων χωρών, που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη στην Τουρκία και απορρίφθηκαν.

Ο αριθμός των παράτυπων μεταναστών που επέστρεψαν στην Τουρκία το 2011, 2012 και 2013 από τα κράτη μέλη της ΕΕ ήταν, αντίστοιχα, 2.643, 2.161 και 1.777, εκ των οποίων 1.866, 1.666 και 1.445 ήσαν Τούρκοι υπήκοοι.

Ο αριθμός των παράτυπων μεταναστών (ως επί το πλείστον μη Τούρκοι υπήκοοι), για τους οποίους οι ελληνικές αρχές διατύπωσαν αιτήματα επανεισδοχής κατά τα έτη 2011, 2012 και 2013 ήταν 18.758, 20.464 και 3.413, αντίστοιχα. Ο αριθμός των αιτήσεων που απέρριψαν οι τουρκικές αρχές ή στις οποίες δεν απάντησαν θετικά ήταν εξαιρετικά υψηλός, ανερχόμενος σε 17.206 (91%) το 2011, 19.641 (96%) το 2012 και 3.079 (90%) το 2013.

Ø Αριθμός των υπηκόων τρίτων χωρών που φθάνουν απευθείας από την Τουρκία και συλλαμβάνονται να διέρχονται παράνομα τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ ή να διαμένουν παράνομα στην επικράτεια της ΕΕ.

Ο αριθμός των υπηκόων τρίτων χωρών που εισέρχονται απευθείας από την τουρκική επικράτεια στην ΕΕ ανήλθε σε 56.201 το 2011, 36.307 το 2012 και 24.262 το 2013. Οι αριθμοί αυτοί είναι σχετικά υψηλοί, αλλά χαρακτηρίζονται από πτωτική τάση.

Ø Αριθμός των υπηκόων τρίτων χωρών που φθάνουν στην ΕΕ ή προσπαθούν να διέλθουν παράνομα τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, ερχόμενοι απευθείας από την επικράτεια της Τουρκίας, και συλλαμβάνονται με παράνομα ταξιδιωτικά έγγραφα.

Τα άτομα (τόσο Τούρκοι υπήκοοι όσο και υπήκοοι τρίτων χωρών) που προέρχονταν απευθείας από την τουρκική επικράτεια και συνελήφθησαν σε οποιοδήποτε σημείο διέλευσης των συνόρων της ΕΕ με παράνομα έγγραφα ήταν 629 το 2011, 927 το 2012 και 1.693 το 2013. Ο αριθμός τους αυξάνεται. Το μεγαλύτερο ποσοστό των ατόμων αυτών (84% του συνόλου το 2013), έφθασε από την Τουρκία με αεροπλάνο.

Ø Αριθμός των επιχειρήσεων που διεξάγουν οι τουρκικές αρχές επιβολής του νόμου κατά εγκληματικών οργανώσεων που εμπλέκονται στην εμπορία ανθρώπων και στην παράνομη διακίνηση μεταναστών καθώς και ο αριθμός των συλληφθέντων λαθρεμπόρων και διακινητών.

Δεν μπόρεσαν να συγκεντρωθούν σαφή στατιστικά στοιχεία σχετικά με τα συνολικά αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν ως προς τα ζητήματα αυτά από τις τουρκικές αρχές, στο σύνολό τους. Συγκεντρώθηκαν μόνο ξεχωριστά στατιστικά στοιχεία σχετικά με τα αποτελέσματα που έχουν επιτύχει ορισμένα από τα όργανα επιβολής του νόμου. Η έκθεση του 2013 σχετικά με την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου και του οργανωμένου εγκλήματος, που εξέδωσε η τουρκική αστυνομία, παραθέτει 312 και 335 επιχειρήσεις που αναλήφθηκαν το 2012 και το 2013 αντίστοιχα και σχετίζονται με την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών, καθώς και 24 και 17 επιχειρήσεις που σχετίζονται με την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων. Οι επιχειρήσεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα την άσκηση δίωξης, αντίστοιχα, 1.036 και 918 παράνομων διακινητών μεταναστών, και 140 και 89 διακινητών ανθρώπων.

8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Ο διάλογος ΕΕ-Τουρκίας για την ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων ξεκίνησε ουσιαστικά με την παρουσίαση από την Επιτροπή του «Χάρτη πορείας για την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων στην Τουρκία» στις 16 Δεκεμβρίου 2013.

Αυτή η πρώτη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του χάρτη πορείας, αποτέλεσμα του πρώτου έτους των συζητήσεων, δείχνει ότι, όσον αφορά την τήρηση των κριτηρίων του χάρτη πορείας, η Τουρκία έχει ήδη σημειώσει πρόοδο και μπορεί να βελτιώσει ακόμη περισσότερο τα αποτελέσματά της ως προς την εκπλήρωση όλων των κριτηρίων αξιολόγησης, υπό την προϋπόθεση ότι οι τουρκικές αρχές θα εντείνουν τη συνεργασία τους με την ΕΕ και όλα τα κράτη μέλη της στους σχετικούς τομείς, ενώ παράλληλα θα δρομολογήσουν και θα υλοποιήσουν ορισμένες βασικές νομοθετικές και διοικητικές μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο, η νομική και διοικητική κατάσταση και οι εξελίξεις στην Τουρκία, καθώς και η συνολική συνεργασία της με την ΕΕ, δεν έχουν ακόμη φθάσει στο σημείο που θα επέτρεπε στην Επιτροπή να προτείνει στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την κατάργηση της θεώρησης Σένγκεν για τους Τούρκους πολίτες. 

Στην έκθεση καθορίζονται λεπτομερώς οι τομείς στους οποίους απαιτούνται μεταρρυθμίσεις και συνεργασία. Παρακάτω αναφέρονται συνοπτικά τα σπουδαιότερα σημεία της.

Όσον αφορά την ασφάλεια των εγγράφων, η Τουρκία πρέπει να αρχίσει την έκδοση νέων διαβατηρίων που θα περιέχουν βιομετρικά δεδομένα, σύμφωνα με το κεκτημένο της ΕΕ, και την ανάπτυξη αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών και συνεργασίας με τα κράτη μέλη της ΕΕ με στόχο την ανίχνευση πλαστογραφημένων και νοθευμένων ταξιδιωτικών εγγράφων. Για τη διαχείριση της μετανάστευσης, η Τουρκία πρέπει να διασφαλίσει την αποτελεσματική και πλήρη εφαρμογή του νέου νόμου για τους αλλοδαπούς και τη διεθνή προστασία,  μέσω, μεταξύ άλλων, της θέσπισης των κατάλληλων διατάξεων παράγωγου δικαίου, και θα πρέπει να ολοκληρώσει τη σύσταση της γενικής διεύθυνσης για τη διαχείριση της μετανάστευσης. Η Τουρκία θα πρέπει να λάβει μέτρα με στόχο να επιτευχθεί πρόοδος όσον αφορά τη δημιουργία ενός πιο σύγχρονου, αποτελεσματικού και ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης των συνόρων, να ενισχυθεί το σύστημα θεωρήσεων, και να προωθηθεί διασυνοριακή συνεργασία με τα κράτη μέλη της ΕΕ. Η συμφωνία επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας τέθηκε σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου 2014. Η ΕΕ αναμένει τώρα την πλήρη και αποτελεσματική εφαρμογή της έναντι όλων των κρατών μελών. Εν τω μεταξύ, οι διμερείς υποχρεώσεις επανεισδοχής που έχουν ήδη αναληφθεί μεταξύ της Τουρκίας και των κρατών μελών της ΕΕ θα πρέπει να τηρούνται σε μεγαλύτερο βαθμό. Σχετικά με τη δημόσια τάξη και ασφάλεια, οι τουρκικές αρχές πρέπει να υπογράψουν, να επικυρώσουν και να αρχίσουν να εφαρμόζουν ορισμένες διεθνείς συμβάσεις, με βάση μια συνεργατική προσέγγιση, να θεσπίσουν εθνική νομοθεσία σύμφωνη με τα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα, και να συνεχίσουν τη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος της Τουρκίας, με σκοπό τη διατήρηση της ανεξαρτησίας και της αποτελεσματικότητας του κλάδου. Αυτό θα συμβάλει στη στήριξη των αρχών επιβολής του νόμου της Τουρκίας για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, καθώς και στην ανάπτυξη της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας μεταξύ των τουρκικών αρχών και των αντίστοιχων αρχών των κρατών μελών της ΕΕ. Η πρόοδος, ιδίως, όσον αφορά την προστασία δεδομένων θα επιτρέψει, μεταξύ άλλων, τη βελτίωση των σχέσεων με την Ευρωπόλ και την Eurojust. Στον τομέα των θεμελιωδών δικαιωμάτων, η Τουρκία θα πρέπει να συνεχίσει την αναθεώρηση της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας και να λάβει μέτρα ώστε να διασφαλίσει ότι η νομοθεσία αυτή θα εφαρμόζεται, σύμφωνα με τις διατάξεις της ΕΣΑΔ και τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Η Τουρκία θα πρέπει επίσης να καταρτίσει και να εφαρμόσει μια διεξοδική στρατηγική και ένα σχέδιο δράσης για τη βελτίωση της κατάστασης των Ρομά που ζουν στην Τουρκία, ενώ παράλληλα θα πρέπει να θεσπίσει νομοθεσία κατά των διακρίσεων που θα διευκολύνει την κοινωνική ένταξη.

Η Επιτροπή είναι βέβαιη ότι οι τουρκικές αρχές θα καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν αυτές τις μεταρρυθμίσεις και τη συνεργασία, και τις καλεί να ενημερώνουν την Επιτροπή για κάθε εξέλιξη σχετικά με την εκπλήρωση των κριτηρίων αξιολόγησης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναλαμβάνει τη δέσμευσή της να χρησιμοποιήσει όλους τους διαθέσιμους ευρωπαϊκούς οικονομικούς και τεχνικούς πόρους, ειδικότερα, μεταξύ άλλων, εκείνους που διατίθενται στο πλαίσιο του μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας, προκειμένου να στηρίξει την Τουρκία για τον σκοπό αυτό.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο η Επιτροπή δείχνει, αφενός, ότι επιθυμεί μια εταιρική σχέση και επιμερισμό των βαρών και, αφετέρου, ότι γνωρίζει καλά πως τα περισσότερα από τα μέτρα που αποσκοπούν στην κατάργηση των θεωρήσεων, σύμφωνα με τον χάρτη πορείας και τις συστάσεις που διατυπώνονται στην έκθεση αυτή, θα διευκολύνουν επίσης — αν εφαρμοστούν σωστά — την περαιτέρω ευθυγράμμιση της νομοθεσίας και των διοικητικών ικανοτήτων και πρακτικών της Τουρκίας με τα πρότυπα της ΕΕ.

Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί την πρόοδο της Τουρκίας όσον αφορά την εφαρμογή των κριτηρίων αξιολόγησης που περιέχονται στον «Χάρτη πορείας για την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων», και των ειδικών συστάσεων που διατυπώνονται σ’ αυτή την έκθεση και, εντός των επόμενων δώδεκα μηνών, θα εκδώσει δεύτερη έκθεση. 

[1]  Έκθεση προόδου 2014 της Επιτροπής για την Τουρκία (SWD (2014) 307), που συνοδεύει την ανακοίνωση «Στρατηγική για τη διεύρυνση και κυριότερες προκλήσεις για την περίοδο 2014-15», COM(2014)700 τελικό της 8.10.2014