Stosowanie i składowanie rtęci oraz handel nią

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Handel rtęcią, związkami rtęci i mieszaninami rtęci

W rozporządzeniu zakazuje się:

• wywozu rtęci – od 1 stycznia 2018 r.;
• wywozu mieszanin rtęci i związków rtęci wymienionych w załączniku I – od 1 stycznia 2018 r. lub od 1 stycznia 2020 r. (w zależności od związku);
• przywozu rtęci i mieszanin rtęci wymienionych w załączniku I – od 1 stycznia 2018 r.

Wytwarzanie i wprowadzanie do obrotu produktów z dodatkiem rtęci i handel nimi

W rozporządzeniu zakazuje się:

• wywozu, przywozu i wytwarzania w Unii Europejskiej (UE) produktów z dodatkiem rtęci wymienionych w załączniku II (w tym baterii, przełączników i przekaźników, niektórych lamp, kosmetyków, środków ochrony roślin, barometrów i termometrów) – od dat określonych w załączniku, w zależności od produktu;
• wytwarzania i wprowadzania do obrotu nowych produktów z dodatkiem rtęci¹, o ile nie zostanie udowodnione, że zapewniają one znaczące korzyści dla środowiska lub zdrowia, i o ile nie zostaną dopuszczone przez Komisję Europejską w drodze aktu wykonawczego.

Amalgamat stomatologiczny

W rozporządzeniu zakazuje się:

• stosowania amalgamatu stomatologicznego w wypełnieniach zębów mlecznych, leczeniu dentystycznym dzieci poniżej 15. roku życia oraz matek karmiących i kobiet w ciąży – od 1 lipca 2018 r.;
• stosowania amalgamatu stomatologicznego w leczeniu dentystycznym w UE – od 1 stycznia 2025 r. (państwom członkowskim UE, które potrzebują więcej czasu na dostosowanie krajowego systemu opieki zdrowotnej, przyznaje się odstępstwo do 30 czerwca 2026 r.);
• wywozu amalgamatu stomatologicznego – od 1 stycznia 2025 r.;
• wytwarzania i przywozu amalgamatu stomatologicznego – od 1 lipca 2026 r.

W drodze odstępstwa stosowanie, przywóz i wytwarzanie amalgamatu stomatologicznego jest dozwolone na potrzeby leczenia dentystycznego w sytuacjach, w których lekarz dentysta uzna to za absolutnie niezbędne z uwagi na szczególne potrzeby medyczne pacjenta.

Stosowanie rtęci w procesach produkcyjnych

W rozporządzeniu zakazuje się:

• stosowania rtęci i związków rtęci w procesach produkcyjnych, w których:
  • rtęć lub związki rtęci są wykorzystywane jako katalizatory² (od 1 stycznia 2018 r.), w tym w celu produkcji poliuretanu,
  • rtęć jest wykorzystywana jako elektroda³ (od 1 stycznia 2022 r.);
• nowych procesów produkcyjnych wykorzystujących rtęć lub związki rtęci⁴, o ile nie zostanie udowodnione, że zapewniają one znaczące korzyści dla środowiska lub zdrowia, i o ile nie zostaną formalnie dopuszczone przez Komisję.

Stosowanie rtęci w tradycyjnym wydobyciu złota na małą skalę

Od 1 stycznia 2018 r. zabrania się tradycyjnego wydobycia i przetwarzania na małą skalę złota, gdzie amalgamację za pomocą rtęci wykorzystuje się do pozyskania złota z rudy.

Gospodarowanie odpadami

• Operatorzy zakładów przetwarzania odpadów mogą czasowo składować odpady rtęciowe w postaci ciekłej, do czasu ostatecznego unieszkodliwienia, jeśli spełnione są szczególne wymogi ich składowania oraz jeśli są one składowane w przeznaczonym do tego celu i odpowiednio wyposażonym obiekcie naziemnym.
• Tymczasowe składowanie odpadów rtęciowych w postaci ciekłej nie będzie dozwolone od 1 stycznia 2026 r. (rozporządzenie delegowane (UE) 2022/2526).
• Rozporządzenie wprowadza system zapewniający identyfikację pochodzenia na całej długości łańcucha gospodarowania odpadami rtęciowymi. Wytwórcy odpadów i operatorzy obiektów gospodarowania odpadami rtęci muszą prowadzić rejestr informacji.

Emisje rtęci z krematoriów

Do 31 grudnia 2025 r. Komisja opublikuje wytyczne dotyczące technologii ograniczających emisje rtęci i związków rtęci z krematoriów.

Sprawozdawczość

Do 1 stycznia 2020 r., a następnie w regularnych odstępach czasu, państwa członkowskie muszą przekazywać Komisji i udostępniać publicznie:

• informacje dotyczące wykonania niniejszego rozporządzenia;
• informacje niezbędne do wypełnienia obowiązku sprawozdawczego UE w określonego w Konwencji z Minamaty w sprawie rtęci;
• podsumowanie informacji przekazywanych corocznie przez podmioty gospodarcze zarządzające określonymi źródłami (np. oczyszczanie gazu ziemnego, górnictwo metali nieżelaznych i operacje wytapiania) odpowiednim organom krajowym w zakresie gospodarowania ich odpadami rtęciowymi;
• informacje dotyczące miejsc, w których znajdują się duże ilości rtęci lub odpadów rtęciowych (ponad 50 ton rtęci), znajdujących się na ich terytorium;
• informacje na temat środków wdrożonych na podstawie wytycznych Komisji dotyczących technologii ograniczających emisje rtęci z krematoriów.

Do 31 maja danego roku kalendarzowego importerzy i producenci amalgamatu stomatologicznego muszą zgłosić właściwemu organowi ilość amalgamatu stomatologicznego, którą przywieźli lub wyprodukowali w poprzednim roku kalendarzowym.

Przegląd

Do 30 czerwca 2029 r. Komisja musi przedstawić sprawozdanie na temat:

• wdrożenia i wpływu wytycznych dotyczących technologii ograniczających emisje rtęci z krematoriów;
• potrzeby utrzymania zwolnienia z zakazu stosowania, przywozu i wytwarzania amalgamatu stomatologicznego na podstawie szczególnych potrzeb medycznych pacjenta;
• rozwoju sytuacji w zakresie wynikającym z konwencji z Minamaty w odniesieniu do stopniowego wycofywania nielegalnego stosowania rtęci w kosmetykach;
• potrzeby stopniowego wycofywania pozostałych zastosowań rtęci;
• potrzeby rozszerzenia wykazu źródeł odpadów rtęciowych;
• potrzeby rozszerzenia wykazu związków rtęci.

Prawo krajowe

Państwa członkowskie mogą stosować bardziej restrykcyjne wymogi niż te określone w rozporządzeniu.

Konwencja z Minamaty

Rozporządzenie umożliwia UE i państwom członkowskim zatwierdzanie, ratyfikowanie i wdrażanie dotyczącej rtęci konwencji z Minamaty z 2013 r., podpisanej przez UE i państwa członkowskie, a także zapewnia spójność prawa UE z tą konwencją.