Traktat Karty energetycznej i Protokół Karty energetycznej

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Najważniejsze klauzule Traktatu Karty energetycznej dotyczą ochrony inwestycji, handlu materiałami i produktami energetycznymi, tranzytu i rozstrzygania sporów.

Handel, inwestycje i zabezpieczenia

Postanowienia Traktatu przewidują:

• propagowanie dostępu do rynków międzynarodowych na zasadach handlowych oraz, ogólnie rzecz biorąc, rozwój otwartego i konkurencyjnego rynku materiałów i produktów energetycznych;
• ochronę inwestycji zagranicznych, na zasadach nie mniej korzystnych niż są przyznawane zgodnie z najlepszymi krajowymi zasadami inwestowania, oraz przed najważniejszym ryzykiem niehandlowym;
• prace nad złagodzeniem zakłóceń na rynku i barier dla konkurencji w działalności gospodarczej w sektorze energetycznym;
• zapewnienie stabilnych transgranicznych przepływów tranzytowych energii za pośrednictwem rurociągów, sieci i innych form transportu;
• uznanie znaczenia otwartych rynków kapitałowych w celu wspierania przepływu kapitału, aby finansować handel materiałami i produktami energetycznymi oraz inwestycje w działalność gospodarczą w sektorze energetycznym;
• zachęcanie do stworzenia i stworzenie uczciwych i przejrzystych warunków dla inwestorów innych stron sprzyjających dokonywaniu inwestycji w obszarze objętym Traktatem.

Suwerenne rozporządzanie zasobami energetycznymi

W Traktacie uznano suwerenne prawa państw do rozporządzania zasobami energetycznymi i potwierdzono, że należy je wykonywać zgodnie z prawem międzynarodowym, bez uszczerbku dla ogólnego celu, jakim jest propagowanie dostępu do zasobów energetycznych, ich poszukiwań i zagospodarowania na zasadach handlowych.

Aspekty dotyczące środowiska naturalnego

• Strony Traktatu postanawiają propagować efektywność energetyczną oraz próby zminimalizowania wpływu produkcji i zużycia energii na środowisko.
• Co do zasady, zanieczyszczający środowisko powinien ponosić koszty zanieczyszczenia, w tym zanieczyszczenia transgranicznego, nie powodując zakłóceń w inwestycjach w ramach cyklu energetycznego lub handlu międzynarodowym.

Przejrzystość

Strony Traktatu muszą wyznaczyć co najmniej jedno biuro informacyjne, do którego mogą być kierowane wnioski o udzielenie informacji dotyczących ustaw, przepisów, orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych ogólnego zastosowania odnoszących się do materiałów i produktów energetycznych.

Rozstrzyganie sporów

Traktat zawiera postanowienia dotyczące rozstrzygania sporów między państwami uczestniczącymi drogą dyplomatyczną oraz za pośrednictwem trybunału arbitrażowego ad hoc – w przypadku inwestycji – między inwestorami a państwami przyjmującymi. Jeżeli sporu między inwestorami nie można rozstrzygnąć w sposób polubowny w ciągu trzech miesięcy, inwestorzy mogą zdecydować się na przedłożenie sporu do rozstrzygnięcia:

• do sądów lub trybunałów administracyjnych;
• zgodnie z jakąkolwiek mającą zastosowanie, wcześniej uzgodnioną procedurą rozstrzygania sporów; lub
• do arbitrażu międzynarodowego lub postępowania pojednawczego.

Sygnatariusze, Konferencja Karty Energetycznej, protokoły i deklaracje

• Sygnatariuszami Traktatu są państwa członkowskie i regionalne organizacje integracji gospodarczej (takie jak UE) zobowiązane do przestrzegania zasad otwartych i niedyskryminacyjnych rynków energii.
• Strony spotykają się okresowo na Konferencji Karty Energetycznej, na której każda ze Stron ma prawo do jednego przedstawiciela. Posiedzenia zwyczajne odbywają się w odstępach czasu określonych przez Konferencję Karty. Konferencja Karty może wydać upoważnienie do negocjacji szeregu protokołów lub deklaracji Karty energetycznej, zmierzających do realizacji celów i zasad Karty.

Wyjątki

Strony nie mogą dokonywać żadnych inwestycji związanych z handlem, które są niezgodne z postanowieniami Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu 1994 (GATT 1994), na mocy którego utworzono Światową Organizację Handlu (WTO), i żadne z postanowień Traktatu nie zwalnia członków WTO ze stosowania postanowień układu.

Traktat nie uniemożliwia żadnemu z sygnatariuszy przyjęcia środków:

• niezbędnych dla ochrony życia lub zdrowia ludzi, zwierząt bądź roślin;
• koniecznych do zdobywania lub dystrybucji materiałów i produktów energetycznych w warunkach deficytu dostaw, powstałego z przyczyn zewnętrznych;
• działających na korzyść inwestorów rodowitych lub inwestorów będących społecznie i ekonomicznie upośledzonymi osobami bądź grupami.

Protokół Karty energetycznej

Protokół został przyjęty zgodnie z Traktatem. Ma on na celu między innymi:

• propagowanie polityki efektywności energetycznej zgodnie ze zrównoważonym rozwojem;
• stworzenie warunków efektywnego korzystania z energii dla producentów i konsumentów, przy jednoczesnym poszanowaniu środowiska;
• wspieranie współpracy w zakresie efektywności energetycznej;
• tworzenie polityki efektywności energetycznej i odpowiednich ram prawnych i regulacyjnych, propagujących między innymi skuteczne funkcjonowanie mechanizmów rynkowych, włącznie z kształtowaniem cen w sposób ukierunkowany na rynek.

Międzynarodowa karta energetyczna

Nowa Międzynarodowa karta energetyczna została przyjęta i podpisana w 2015 r. przez ponad 65 państw i organizacji, w tym UE i wszystkie państwa członkowskie. Celem tej nowej karty jest zaangażowanie jak największej liczby nowych państw wykazujących chęć współpracy w dziedzinie energii, które uznają znaczenie bezpieczeństwa energetycznego dla państw produkujących energię, państw tranzytowych i państw zużywających energię. Nowa karta została sporządzona na podstawie Karty energetycznej z 1991 r. i unowocześnia ją.