Społeczny Fundusz Klimatyczny

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji, mikroprzedsiębiorstwa i użytkownicy transportu

Na mocy dyrektywy 2003/87/WE ustanowiono system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych w celu ograniczania emisji, w tym emisji z budynków i transportu drogowego. Rozporządzenie (UE) 2023/955 określa trzy grupy beneficjentów Społecznego Funduszu Klimatycznego uznawane za grupy, na które znacząco wpływają koszty nowego systemu handlu uprawnieniami do emisji dla budynków i transportu drogowego:

• gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji, czyli gospodarstwa domowe dotknięte ubóstwem energetycznym lub gospodarstwa domowe o niskich i niższych średnich dochodach, które nie mają środków na renowację zajmowanego przez siebie budynku;
• mikroprzedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji, czyli mikroprzedsiębiorstwa, które nie mają środków na renowację zajmowanego przez siebie budynku albo na zakup pojazdów bezemisyjnych i niskoemisyjnych albo na przejście na alternatywne zrównoważone rodzaje transportu, w tym transport publiczny.
• użytkownicy transportu znajdujący się w trudnej sytuacji, czyli osoby i gospodarstwa domowe dotknięte ubóstwem transportowym, w tym osoby o niskich i niższych średnich dochodach, które nie mają środków na zakup pojazdów bezemisyjnych i niskoemisyjnych lub na przejście na alternatywne zrównoważone rodzaje transportu, w tym transport publiczny;

Plany społeczno-klimatyczne

Każde państwo członkowskie powinno przedłożyć Komisji Europejskiej plan społeczno-klimatyczny po konsultacji z władzami lokalnymi i regionalnymi, partnerami gospodarczymi i społecznymi oraz przedstawicielami organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Plany powinny uwzględniać działania i inwestycje mające na celu przeciwdziałanie wpływowi opłat za emisję dwutlenku węgla w sektorze budownictwa i transportu drogowego na gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji, mikroprzedsiębiorstwa i użytkowników transportu oraz zapewnienie przystępnych cen ogrzewania, chłodzenia i usług w zakresie mobilności.

Kwalifikowalne działania i inwestycje

Plany mogą obejmować wsparcie następujących działań i inwestycji, które mają na celu osiągnięcie trwałego oddziaływania:

• wspieranie renowacji budynków, w szczególności w przypadku gospodarstw domowych i mikroprzedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, zajmujących budynki o najgorszej charakterystyce energetycznej, w tym również najemców i osób zajmujących mieszkania socjalne;
• wspieranie dostępu do przystępnych cenowo energooszczędnych mieszkań, w tym mieszkań socjalnych;
• wspieranie dekarbonizacji budynków, na przykład poprzez elektryfikację ogrzewania, chłodzenia i przygotowywania posiłków, dzięki dostępowi do przystępnych cenowo i energooszczędnych rozwiązań;
• wspieranie integracji wytwarzania energii odnawialnej i magazynowania takiej energii, w tym za pośrednictwem społeczności energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej, obywatelskich społeczności energetycznych oraz innych odbiorców aktywnych w celu promowania upowszechniania konsumpcji własnej energii odnawialnej;
• wspieranie ukierunkowanych informacji, a także działań w zakresie edukacji, podnoszenia świadomości i udzielania porad dotyczących racjonalnych pod względem kosztów środków i inwestycji, dostępnego wsparcia w dziedzinie renowacji budynków i efektywności energetycznej, a także zrównoważonych i przystępnych cenowo alternatywnych rozwiązań w zakresie mobilności i transportu;
• wspieranie zapewniania dostępu do bezemisyjnych i niskoemisyjnych pojazdów oraz rowerów, w tym przez udzielanie wsparcia finansowego oraz zachęt finansowych;
• wspieranie infrastruktury publicznej i prywatnej, w tym zakupu pojazdów bezemisyjnych i niskoemisyjnych, infrastruktury ładowania i tankowania oraz rozwoju rynku używanych pojazdów bezemisyjnych;
• wspieranie działań na rzecz korzystania z przystępnego cenowo i dostępnego transportu zbiorowego;
• wspieranie podmiotów publicznych i prywatnych w opracowywaniu i zapewnianiu zrównoważonej mobilności na żądanie, usług w zakresie mobilności współdzielonej i opcji aktywnej mobilności.

Państwa członkowskie mogą uwzględnić w swoich planach bezpośrednie wsparcie finansowe dla gospodarstw domowych i użytkowników transportu znajdujących się w trudnej sytuacji w celu zmniejszenia wpływu wzrostu cen transportu drogowego i paliw do ogrzewania. Takie wsparcie:

• powinno mieć charakter tymczasowy i zmniejszać się z upływem czasu;
• nie może stanowić więcej niż 37,5% szacunkowych łącznych kosztów planu.

Finansowanie

Na potrzeby funduszu przydzielono maksymalną kwotę 65 miliardów euro do wykorzystania w okresie od 1 stycznia 2026 r. do 31 grudnia 2032 r. Ponadto państwa członkowskie muszą wnieść wkład w wysokości co najmniej 25% szacowanych całkowitych kosztów swoich planów.

Państwa członkowskie mogą wnioskować o przesunięcia do funduszu środków z programów polityki spójności w ramach zarządzania dzielonego ustanowionego na mocy rozporządzenia (UE) 2021/1060. Ponadto państwa członkowskie mogą także zwrócić się z wnioskiem o przesunięcie do 15% alokacji z funduszu na rzecz programów polityki spójności.

Informacje

Beneficjenci otrzymujący wsparcie z funduszu powinni być informowani o pochodzeniu środków, także w przypadku, gdy środki te są przekazywane przez pośredników. Stosowne informacje obejmują symbol UE oraz odpowiednią informację o finansowaniu o treści „sfinansowano przez Unię Europejską – Społeczny Fundusz Klimatyczny”.

Przejrzystość

Komisja bez zbędnej zwłoki, jednocześnie i na równych warunkach przekazuje Parlamentowi Europejskiemu i Radzie Unii Europejskiej plany przedłożone przez państwa członkowskie i decyzje podawane do wiadomości publicznej przez Komisję.