Opakowania i odpady opakowaniowe (od 2026 r.)

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

• Rozporządzenie obejmuje wszystkie opakowania i odpady opakowaniowe, niezależnie od materiału lub pochodzenia (przemysłowego, detalicznego, z gospodarstw domowych itp.), uzupełniając istniejące przepisy Unii Europejskiej (UE) dotyczące gospodarowania odpadami.
• Opakowania zgodne z rozporządzeniem mogą być swobodnie wprowadzane do obrotu w całej UE. Państwa członkowskie UE nie mogą nakładać dodatkowych wymogów krajowych sprzecznych z rozporządzeniem, chyba że wyraźnie przewidziano inaczej.
• Opakowania muszą być zaprojektowane w taki sposób, aby zminimalizować obecność szkodliwych substancji w celu ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska. Wszystkie opakowania muszą nadawać się do recyklingu, co oznacza, że muszą:
  • być zaprojektowane z myślą o recyklingu materiałów;
  • nadawać się do zbierania, sortowania i poddawania recyklingowi na dużą skalę, gdy staną się odpadami – wymóg recyklingu opakowań na dużą skalę wejdzie w życie w 2035 r.
• Rozporządzenie ustanawia system klas wydajności recyklingu, mający zastosowanie od 2030 r., i wprowadza bardziej rygorystyczne obowiązki dotyczące możliwości recyklingu od 2038 r.

Zrównoważony rozwój

• Opakowania z tworzyw sztucznych muszą zawierać minimalną zawartość materiałów z recyklingu odzyskanych z odpadów pokonsumenckich tworzyw sztucznych, z pewnymi wyjątkami dotyczącymi opakowań farmaceutycznych, opakowań żywności dla niemowląt i małych dzieci, wyrobów medycznych, transportu towarów niebezpiecznych i kompostowalnych tworzyw sztucznych.
• Opakowania kompostowalne muszą spełniać normy kompostowania przemysłowego. Państwa członkowskie mogą wymagać kompostowalności w odniesieniu do określonych rodzajów opakowań, jeżeli istnieje odpowiednia infrastruktura.
• Opakowanie musi być zaprojektowane tak, aby zminimalizować masę i objętość przy zachowaniu funkcjonalności. Marketing lub akceptacja ze strony konsumentów nie uzasadniają dodatkowej masy lub objętości opakowania.
• Opakowania, które mają na celu zwiększenie postrzeganej objętości produktu (np. podwójne ściany, fałszywe dna) są zabronione, chyba że są chronione prawami do wzorów lub znakami towarowymi.
• Opakowania wielokrotnego użytku muszą:
  • być zaprojektowane do wielokrotnego obrotu w normalnym użytkowaniu;
  • spełniać wymogi w zakresie bezpieczeństwa, higieny i możliwości recyklingu;
  • umożliwiać etykietowanie i ponowne napełnianie bez uszczerbku dla jakości produktu.

Obowiązki

• Producenci są odpowiedzialni za cały cykl życia opakowań, w tym za gospodarowanie odpadami. Ich rozszerzona odpowiedzialność producencka musi:
  • obejmować niezbędne koszty zbiórki, sortowania i recyklingu;
  • zachęcać do ekoprojektowania i możliwości recyklingu za pomocą modulowanych opłat;
  • zapewniać przejrzystość finansową i rozliczalność.
• Państwa członkowskie muszą:
  • stopniowo zmniejszać ilość wytwarzanych odpadów opakowaniowych na mieszkańca, wyznaczając cele na lata 2030, 2035 i 2040;
  • zapewnić odpowiednią infrastrukturę do selektywnej zbiórki, sortowania i recyklingu wszystkich odpadów opakowaniowych;
  • osiągnąć wskaźnik recyklingu na poziomie 65 % do 2025 r. w odniesieniu do wszystkich odpadów opakowaniowych, który wzrośnie do 70 % do 2030 r., z konkretnymi celami dotyczącymi różnych materiałów;
  • zapewnić ustanowienie do 2029 r. systemów kaucyjnych dla pojemników jednorazowego użytku na napoje z tworzyw sztucznych lub metalu, chyba że osiągną one już wysoki poziom selektywnej zbiórki.
• Producenci i importerzy muszą:
  • przeprowadzać oceny zgodności (producenci) lub zapewnić przeprowadzanie ocen zgodności (importerzy) i przechowywać dokumentację techniczną przez okres pięciu lat lub 10 lat w przypadku opakowań wielokrotnego użytku;
  • wydawać deklarację zgodności UE (producent), stwierdzając, że ich opakowanie spełnia wymogi rozporządzenia;
  • zapewniać właściwe etykietowanie i dokumentację;
  • podejmować działania naprawcze (np. przywołanie lub wycofanie), jeżeli podejrzewa się niezgodność, oraz informować o tym organy.
• Dostawcy muszą dostarczać producentom wszelkie niezbędne informacje i dokumentację w celu wykazania zgodności.
• Dystrybutorzy muszą sprawdzać, czy opakowanie jest zgodne z przepisami UE oraz czy producenci/importerzy wywiązali się ze swoich obowiązków, przekazując odpowiednie informacje organom na żądanie.
• Dostawcy usług realizacji zamówień muszą zapewniać, aby procesy przeładunku, magazynowania i wysyłki nie wpływały ujemnie na zgodność opakowań.
• Podmioty gospodarujące odpadami opakowaniowymi muszą co rok przekazywać organom i producentom dane dotyczące odpadów opakowaniowych w celu wypełnienia obowiązków w zakresie rozszerzonej odpowiedzialności producenta.

Zwalczanie nadmiernego pakowania

• Do 2030 r. podmioty gospodarcze muszą zapewnić, aby pusta przestrzeń w wypełnianych przez nie opakowaniach zbiorczych, transportowych i w handlu elektronicznym nie przekraczała 50 %.
• W przypadku opakowań handlowych należy minimalizować pustą przestrzeń przy zachowaniu funkcjonalności.
• Od 2030 r. niektóre formaty opakowań wymienione w załączniku V są zakazane. Państwa członkowskie mogą utrzymać ograniczenia dotyczące materiałów niewymienionych w wykazie sprzed 2025 r. Mikroprzedsiębiorstwa mogą być zwolnione z zakazu stosowania opakowań jednorazowego użytku do żywności i napojów spożywanych w lokalach, jeżeli alternatywy nie są możliwe.
• Nowe przepisy wprowadzają ograniczenia dotyczące opakowań jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych w odniesieniu do:
  • folii lub owijek jednorazowego użytku używanych do grupowania towarów w punkcie sprzedaży w celu zachęcenia konsumentów do zakupu więcej niż jednego produktu;
  • owoców i warzyw w opakowaniach jednostkowych o masie poniżej 1,5 kg;
  • żywności i napojów napełnianych i spożywanych w hotelach, barach i restauracjach;
  • pojedynczych porcji przypraw, sosów, śmietanki do kawy i cukru;
  • małych produktów kosmetycznych i toaletowych jednorazowego użytku używanych w hotelach;
  • najlżejszych plastikowych toreb.
• Podmioty wprowadzające opakowania wielokrotnego użytku muszą zapewnić wprowadzenie systemu ich zbierania i ponownego użycia.
• Podmioty stosujące opakowania wielokrotnego użytku muszą uczestniczyć w systemach ponownego użycia i zapewnić regenerację opakowań przed ich dalszym ponownym użyciem.
• Podmioty oferujące opcje ponownego napełniania muszą informować konsumentów o rodzajach pojemników, z których mogą korzystać, normach higieny i zasadach bezpieczeństwa. Od 2030 r. duzi detaliści muszą dążyć do przeznaczenia 10 % powierzchni sprzedaży na stacje ponownego napełniania.
• Do 2030 r. 40 % opakowań transportowych musi nadawać się do ponownego użycia, a do 2040 r. ten ambitny cel wzrasta do 70 %.
• Do 2030 r. 10 % opakowań zbiorczych musi nadawać się do ponownego użycia, a do 2040 r. ten ambitny cel wzrasta do 25 %.
• Do 2030 r. dystrybutorzy napojów muszą zapewnić, aby 10 % produktów znajdowało się w opakowaniach wielokrotnego użytku, a do 2040 r. ten cel wzrasta do 40 %.
• Zwolnienia mają zastosowanie do mikroprzedsiębiorstw, małych dystrybutorów napojów i określonych sektorów. Pod pewnymi warunkami państwa członkowskie mają możliwość wykluczenia dodatkowych sektorów, umożliwienia dystrybutorom tworzenia grup i zwolnienia podmiotów działających na małych wyspach lub na obszarach o niskiej gęstości zaludnienia.
• Restauracje i kawiarnie oferujące jedzenie lub napoje na wynos muszą:
  • umożliwiać konsumentom przywiezienia własnych pojemników na żywność i napoje na wynos, bez dodatkowych kosztów, do 2027 r.;
  • oferować opakowania wielokrotnego użytku na wynos, bez dodatkowych kosztów, do 2028 r.

Plastikowe torby na zakupy

Państwa członkowskie muszą zapewnić, aby do 2025 r. roczne zużycie lekkich plastikowych toreb na zakupy nie przekraczało 40 toreb na mieszkańca.

• Środki służące osiągnięciu tego celu mogą obejmować ograniczenia wprowadzania do obrotu, zachęty ekonomiczne i krajowe cele w zakresie ograniczenia stosowania.
• Bardzo lekkie torby są zakazane, chyba że są używane ze względów higienicznych albo w celu zapobiegania marnotrawieniu żywności. Państwa członkowskie mogą zdecydować, czy takie bardzo lekkie torby muszą być kompostowalne na ich terytorium.