Pomoc makrofinansowa Ukrainie

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Relacje UE-Ukraina

Unia Europejska (UE) rozwija swoje relacje z Ukrainą poprzez europejską politykę sąsiedztwa i Partnerstwo Wschodnie. Układ o stowarzyszeniu pomiędzy obiema stronami, obejmujący pogłębioną i kompleksową strefę wolnego handlu, wszedł w życie w 2017 r.

Pomoc makrofinansowa

• Operacje w ramach pomocy makrofinansowej są dostępne dla krajów sąsiedzkich UE doświadczających poważnych problemów związanych z bilansem płatniczym. Ich celem jest zaspokojenie bezpośrednich potrzeb beneficjenta w zakresie zewnętrznego finansowania oraz wzmocnienie wdrożenia reform polityki gospodarczej.
• Przewiduje się, że unijna pomoc makrofinansowa będzie funkcjonować wraz z wdrożeniem operacji wsparcia budżetu w ramach Globalnego wymiaru Europy – Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej określonego w rozporządzeniu (UE) 2021/947 (zob. streszczenie).

Decyzja (UE) 2022/313 – nadzwyczajna pomoc makrofinansowa Ukrainie

• UE udostępni Ukrainie środki w wysokości 1,2 mld EUR, aby wesprzeć stabilizację gospodarczą i program reform.
• Przekaże pełną kwotę w formie pożyczek.
• Decyzja przyznaje Komisji Europejskiej prawo do pożyczenia w imieniu UE niezbędnych środków na rynkach kapitałowych lub od instytucji finansowych i do ich dalszego pożyczenia Ukrainie. Maksymalny średni termin wymagalności pożyczek będzie wynosić 15 lat.
• Komisja będzie zarządzać przekazaniem pomocy makrofinansowej.
• Środki zostaną przekazanie Ukrainie w ciągu 12 miesięcy.
• Warunkiem wstępnym przyznania pomocy jest respektowanie przez Ukrainę mechanizmów demokratycznych i praworządności oraz poszanowanie praw człowieka.
• Środki zostaną udostępnione w dwóch równych transzach po 600 mln EUR.
  • Pierwsza transza zostanie wypłacona niezwłocznie po uzgodnieniu środków w ramach polityki gospodarczej i finansowej określonych w protokole ustaleń. Środki te zostały wypłacone w dwóch transzach w dniach 11 i 18 marca 2022 r.
  • Co do zasady, wypłata drugiej transzy również jest uzależniona od pomyślnego wdrożenia określonego zestawu środków z zakresu polityki uzgodnionych w protokole ustaleń. Jednak wybuch wojny utrudnił państwu ukraińskiemu wdrożenie tych środków. Komisja podjęła mimo to decyzję o wypłaceniu drugiej transzy w dniu 20 maja 2022 r., biorąc pod uwagę, że spełnienie warunków zostało utrudnione przez działanie siły wyższej, co zatwierdziły państwa członkowskie.

Decyzja (UE) 2022/1201 – wyjątkowa pomoc makrofinansowa Ukrainie

• UE zgadza się zapewnić Ukrainie dodatkowe środki finansowe w wysokości do 1 mld EUR w celu zaspokojenia pilnych potrzeb w zakresie finansowania oraz zapewnienia funkcjonowania funkcji krytycznych państwa, na takich samych warunkach jak poprzednia pożyczka.
• Kwota ta jest pierwszą częścią pakietu MFA w wysokości do 9 mld EUR, ogłoszonego w komunikacie Komisji w sprawie pomocy humanitarnej i odbudowy Ukrainy i zatwierdzonego w konkluzjach z posiedzenia Rady Europejskiej w dniach 30 i 31 maja 2022 r.
• Pomoc makrofinansowa ma formę pożyczki długoterminowej o wysokiej wartości koncesyjnej. Będzie ona dostępna przez 1 rok i zostanie wydana jako pojedyncza transza, która może zostać podzielona na jedną transzę lub więcej transz.
• Po uzgodnieniu protokołu ustaleń z Ukrainą (podpisanego 19 lipca 2022) nastąpiło zwolnienie transzy. Pomoc została wypłacona w dwóch równych transzach w wysokości 500 mln EUR odpowiednio w dniach 1 i 2 sierpnia 2022 r.
• Wyjątkowo, budżet UE pokryje koszty oprocentowania i opłaty administracyjne wynikające z MFA, co przełoży się na wsparcie stabilności budżetowej Ukrainy.
• UE zorganizuje pożyczkę z dłuższym terminem zapadalności i na bardziej preferencyjnych warunkach, umożliwiając Ukrainie powrót do wzrostu gospodarczego, wspierając jej gospodarkę zgodnie z jej europejskimi aspiracjami i maksymalizując szanse na pełną spłatę pomocy.
• Pomoc makrofinansowa uzupełnia dotychczas przyznane inne wsparcie UE, takie jak:
  • pomoc humanitarna, rozwojowa i obronna;
  • zawieszenie wszystkich należności celnych przywozowych na wywóz z Ukrainy na okres jednego roku; oraz
  • inne inicjatywy solidarnościowe, takie jak rozwiązanie problemu wąskich gardeł w transporcie, aby umożliwić eksport, w szczególności zboża.

Decyzja (UE) 2022/1628 – wyjątkowa pomoc makrofinansowa Ukrainie

• Decyzja udostępnia 5 mld EUR w ramach MFA w formie pożyczek na warunkach wysoce preferencyjnych. Proceder ten przyczyni się do wspierania stabilizacji makrofinansowej Ukrainy, wzmocnienia natychmiastowej odporności tego kraju i utrzymania jego zdolności do naprawy gospodarczej, przyczyniając się tym samym do jego zdolności obsługi zadłużenia publicznego, a także zdolności ostatecznej spłaty pożyczek.
• Zapewnia również budżetowi UE środki umożliwiające absorpcję ryzyka strat w związku z dodatkowymi pożyczkami i pożyczką w wysokości 1 mld EUR wypłaconą w dwóch transzach, o których mowa powyżej w ramach decyzji (UE) 2022/1201.
• Pierwsza transza w wysokości 2 mld EUR została wypłacona Ukrainie 18 października 2022 r. Druga transza w wysokości 2,5 mld EUR została wypłacona 22 listopada 2022 r., a trzecia i ostatnia transza w kwocie 500 mln EUR – 14 grudnia 2022 r.

Rozporządzenie (UE) 2022/2463 – instrument pomocy makrofinansowej+ na 2023 r.

• Instrument ten wiąże się z udzieleniem Ukrainie pożyczek w wysokości 18 mld EUR w 2023 r. Pożyczki będą miały 10-letni okres karencji. Państwa członkowskie pokryją większość kosztów odsetek za pośrednictwem zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel. Gwarancje dla tych pożyczek będą udzielane z budżetu UE lub z budżetów państw członkowskich. Celem pożyczek jest zapewnienie krótkoterminowej pomocy finansowej na sfinansowanie najpilniejszych potrzeb Ukrainy, w tym odbudowy infrastruktury krytycznej i wstępnego wsparcia na rzecz powojennej rekonstrukcji, aby wesprzeć Ukrainę na drodze do integracji europejskiej.
• Protokół ustaleń i umowa pożyczki zostały podpisane 16 stycznia 2023 r. i weszły w życie tego samego dnia. Pierwsza transza pożyczki w wysokości 3 mld EUR została przekazana 17 stycznia 2023 r.