Procedury ustawodawcze

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

W artykule 289 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) wymienione są dwa rodzaje procedur ustawodawczych:

• zwykła procedura ustawodawcza,
• specjalna procedura ustawodawcza.

Zwykła procedura ustawodawcza

• W ramach zwykłej procedury ustawodawczej Parlament Europejski jest współustawodawcą razem z Radą. Procedura ta, która została wprowadzona traktatem z Maastricht i była w nim określana jako procedura współdecyzji, jest obecnie najpowszechniej stosowaną metodą podejmowania decyzji w UE. W TFUE jej nazwa została zmieniona, a zakres stosowania – rozszerzony m.in. na następujące obszary polityki:
  • współpraca sądowa w sprawach cywilnych,
  • współpraca policyjna,
  • pomoc humanitarna,
  • środki w dziedzinie kontroli granic zewnętrznych, azylu i imigracji.
• Przebieg zwykłej procedury ustawodawczej jest szczegółowo opisany w artykule 294 TFUE. Parlament i Rada zajmują równorzędne stanowisko. Obie instytucje przyjmują akty ustawodawcze po pierwszym lub drugim czytaniu. Jeśli po drugim czytaniu instytucje te nie dojdą do porozumienia, zwoływany jest komitet pojednawczy.
• W ramach zwykłej procedury ustawodawczej decyzje są podejmowane większością kwalifikowaną, co pozwala zapewnić, że:
  • decyzja jest popierana przez większość krajów UE (co do zasady 55%, a w niektórych przypadkach 72%);
  • łączna liczba ludności tych krajów stanowi co najmniej 65% ludności UE.
• W TFUE wprowadzone zostają także „klauzule pomostowe”. Umożliwiają one zastosowanie – pod pewnymi warunkami – zwykłej procedury ustawodawczej w dziedzinach, w których takiej procedury zwykle się nie stosuje.

Specjalne procedury ustawodawcze

Specjalne procedury ustawodawcze, jak wskazuje sama ich nazwa, stanowią wyjątek od zwykłej procedury ustawodawczej. Są one stosowane w bardziej wrażliwych obszarach polityki. Inaczej niż ma to miejsce w przypadku zwykłej procedury ustawodawczej, specjalne procedury ustawodawcze nie są w sposób dokładny opisane w TFUE. Zasady ich stosowania są więc określone dla każdego przypadku z osobna w odpowiednich artykułach traktatów zakładających ich stosowanie.

W ramach specjalnych procedur ustawodawczych Rada jest w praktyce jedynym ustawodawcą. Parlament jest jedynie włączony do procedury. Jego rola ogranicza się więc – w zależności od przypadku – do konsultacji (np. artykuł 89 TFUE dotyczący transgranicznych operacji policyjnych) lub wyrażenia zgody (np. artykuł 86 TFUE dotyczący Prokuratury Europejskiej).