Fluorowane gazy cieplarniane

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Rozporządzenie ma zastosowanie do:

• F-gazów wymienionych w załącznikach I, II i III, występujących samodzielnie lub jako mieszaniny;
• produktów i urządzeń zawierających F-gazy lub od nich uzależnionych.

Zapobieganie emisjom

Przepisy:

• zakazują celowego uwalniania F-gazów do atmosfery (jeśli uwolnienie jest technicznie niezbędne, należy zapobiegać emisjom w możliwym zakresie i, w razie potrzeby, dokumentować stosowane procesy);
• wymagają stosowania wszelkich środków ostrożności, aby zapobiegać niezamierzonemu uwalnianiu F-gazów podczas ich produkcji, transportu i magazynowania;
• wymagają usuwania wszelkich wycieków z urządzeń lub instalacji bez zbędnej zwłoki oraz przeprowadzania późniejszych kontroli w celu sprawdzenia, czy naprawa była skuteczna;
• wymagają, aby operatorzy urządzeń:
  • zapewniali przeprowadzanie kontroli szczelności co 3–24 miesiące w przypadku określonych urządzeń, przy czym częstotliwość kontroli zależy od stosowanej ilości F-gazów i obecności systemu wykrywania wycieków,
  • wyposażali urządzenia stacjonarne powyżej określonego rozmiaru w system wykrywania wycieków,
  • prowadzili rejestry danych dotyczących F-gazów w odniesieniu do każdego urządzenia, z uwzględnieniem typu i ilości F-gazu zawartego w urządzeniu i dodanego do urządzenia,
  • zapewniali, by F-gazy były odzyskiwane z urządzeń wycofanych z eksploatacji, były poddawane recyklingowi, regenerowane lub niszczone, chyba że F-gazy są zawarte w piankach,
  • zapewniali, by instalowanie, konserwacja, serwisowanie, kontrole szczelności oraz odzysk gazów w odniesieniu do określonych urządzeń były wykonywane wyłącznie przez osoby posiadające certyfikaty lub odpowiednie kwalifikacje;
• wymagają, od 1 stycznia 2025 r., aby właściciele budynków i przedsiębiorcy budowlani w miarę możliwości unikali emisji podczas prac budowlanych polegających na usuwaniu paneli piankowych i płyt laminowanych zawierających F-gazy; jeśli nie jest to wykonalne, muszą przechowywać dokumentację uzupełniającą przez pięć lat.

Państwa członkowskie UE muszą:

• wspierać odzysk, recykling, regenerację i niszczenie F-gazów wymienionych w załącznikach I i II do rozporządzenia;
• zapewnić wprowadzenie do 31 grudnia 2027 r. obowiązkowego systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta w odniesieniu do F-gazów obecnych w zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym;
• ustanowić programy certyfikacji i szkoleń dla osób fizycznych i podmiotów pracujących przy różnych rodzajach urządzeń, które zawierają F-gazy i rozwiązania stanowiące alternatywę dla F-gazów.

Instalowanie, konserwację, serwisowanie, naprawy, wycofywanie z eksploatacji, kontrole szczelności oraz odzysk F-gazów z urządzeń muszą przeprowadzać certyfikowani lub odpowiednio przeszkoleni profesjonaliści.

Ograniczenia dotyczące stosowania, wprowadzania do obrotu i handlu

Przepisy:

• zakazują, od określonych dat, wprowadzania do obrotu różnych produktów i urządzeń, jeśli takie produkty i urządzenia zawierają F-gazy lub F-gazy o współczynniku globalnego ocieplenia przekraczającym określony poziom; produkty i urządzenia wymieniono w załączniku IV do rozporządzenia i obejmują one, na przykład, urządzenia chłodnicze, klimatyzatory, pompy ciepła i produkty higieny osobistej;
• wyłączają sprzęt wojskowy z tych zakazów, w tym w niektórych przypadkach sprzęt zawierający F-gazy, który jest wymagany ze względu na wymogi bezpieczeństwa, lub części potrzebne do naprawy i serwisowania istniejących urządzeń, pod warunkiem spełnienia określonych warunków;
• wymagają, by podmioty, które wprowadzają do obrotu pojemniki na F-gazy nadające się do ponownego napełniania, potwierdzały, że zorganizowano zwrot takich pojemników;
• wymagają, by podmioty, które wprowadzają do obrotu F-gazy, zapewniały, by wszelki trifluorometan powstający jako produkt uboczny w procesie produkcji F-gazów był niszczony lub odzyskiwany do późniejszego stosowania;
• wymagają, by określone produkty i urządzenia zawierające F-gazy były opatrywane etykietami ze szczegółowymi informacjami o F-gazie;
• zakazują stosowania heksafluorku siarki (SF) do odlewania ciśnieniowego magnezu oraz do napełniania opon pojazdów;
• zakazują, od 1 stycznia 2026 r., stosowania desfluranu jako wziewnego środka znieczulającego, o ile nie jest to konieczne ze względów medycznych;
• zakazują, od określonych dat, wprowadzania do eksploatacji różnych typów rozdzielnic zawierających F-gazy lub F-gazy cieplarniane o współczynniku globalnego ocieplenia (GWP) przekraczającym określony poziom.

Produkcja i wprowadzanie do obrotu wodorofluorowęglowodorów (HFC)

Przepisy:

• ograniczają ilość HFC, którą producenci mogą produkować w UE, poprzez przydzielanie rocznych praw do produkcji, do których producenci muszą się stosować;
• stopniowo zmniejszają prawa do produkcji tak, by po 2036 r. ich poziom odpowiadał 15 % średniej produkcji w latach 2011–2013;
• ograniczają ilość HFC, którą producenci i importerzy mogą wprowadzić do obrotu, poprzez przydzielanie rocznych kontyngentów, przy czym importerzy i producenci muszą dysponować odpowiednimi kontyngentami w momencie wprowadzania do obrotu;
• stopniowo obniżają poziom kontyngentów, tak aby całkowicie wyeliminować wprowadzanie HFC do obrotu do 2050 r., z zastrzeżeniem pewnych ograniczonych wyjątków, takich jak stosowanie jako substrat, zastosowania wojskowe i wykorzystanie w produkcji półprzewodników;
• wymagają, aby HFC zawarte w niektórych urządzeniach i produktach były objęte kontyngentem HFC w momencie wprowadzania do obrotu, na przykład na mocy upoważnienia do wykorzystania kontyngentu;
• zezwalają posiadaczom kontyngentów, dla których ustalono wartość odniesienia, na upoważnianie importerów do korzystania z ich kontyngentu przy wprowadzaniu do obrotu określonych urządzeń i produktów zawierających HFC;
• wymagają, aby producenci i importerzy mieli siedzibę lub przedstawiciela w UE oraz posiadali trzyletnie doświadczenie w tym sektorze przed złożeniem wniosku o przydział kontyngentu.

Portal fluorowanych gazów cieplarnianych

Komisja:

• ustanawia i prowadzi portal fluorowanych gazów cieplarnianych, tj. elektroniczny system zarządzania kontyngentami oraz wymaganiami w zakresie licencji na przywóz i wywóz oraz w zakresie sprawozdawczości;
• określa roczne prawa do produkcji dla producentów;
• co najmniej raz na trzy lata ustanawia wartości odniesienia dotyczące kontyngentów dla każdego producenta lub importera, który w przeszłości wprowadził do obrotu HFC w sposób zgodny z prawem;
• co roku przydziela kontyngent HFC importerom i producentom na podstawie ich wartości odniesienia i potencjalnych deklaracji złożonych w celu uzyskania większego kontyngentu;
• wydaje licencje na handel poprzez zatwierdzanie rejestracji importerów i eksporterów;
• zapewnia wzajemne połączenie portalu z unijnym środowiskiem jednego okienka w dziedzinie ceł;
• podaje do wiadomości publicznej wykaz posiadaczy kontyngentów i przedsiębiorstw podlegających wymogom w zakresie sprawozdawczości.

Aby móc prowadzić określone działania i otrzymać przydział kontyngentu, przedsiębiorstwa muszą być zarejestrowane w portalu fluorowanych gazów cieplarnianych.

Wymogi handlowe

Przepisy:

• wymagają, aby importerzy lub eksporterzy posiadali ważne licencje na przywóz lub wywóz F-gazów i urządzeń zawierających takie gazy (wyjątkiem są produkty i urządzenia, które zgodnie z przepisami celnymi stanowią rzeczy osobiste);
• zakazują, od 12 marca 2025 r., wywozu pianek, aerozoli technicznych, stacjonarnych urządzeń chłodniczych, urządzeń klimatyzacyjnych i pomp ciepła zawierających F-gazy o wysokim współczynniku globalnego ocieplenia, jeśli podobne urządzenia i produkty są również zakazane w UE zgodnie z wykazem w załączniku IV (wyjątkiem jest sprzęt wojskowy);
• nakazują organom celnym i organom nadzoru rynku egzekwowanie zakazów i ograniczeń;
• zakazują, od 2028 r., handlu HFC luzem lub zawierającymi HFC urządzeniami z państwami lub regionalnymi organizacjami integracji gospodarczej i z terytoriami nieobjętymi przepisami dotyczącymi HFC zawartymi w protokole montrealskim.

Dodatkowe środki

• Producenci, importerzy i eksporterzy HFC lub F-gazów muszą przekazywać Komisji, za pośrednictwem portalu fluorowanych gazów cieplarnianych, dane roczne dotyczące wykorzystania F-gazów i odnośnych ilości.
• Państwa członkowskie muszą ustanowić systemy składania sprawozdań w celu gromadzenia danych dotyczących emisji.
• Organy krajowe powinny:
  • współpracować ze sobą, z odpowiednimi organami innych państw członkowskich, z Komisją oraz, w razie potrzeby, z organami państw trzecich, wykorzystując system zarządzania ryzykiem celnym;
  • przeprowadzać kontrole bez wcześniejszego uprzedzenia w celu zapewnienia, że przedsiębiorstwa stosują się do przepisów.
• Osoby zgłaszające naruszenia rozporządzenia są chronione na mocy dyrektywy (UE) 2019/1937 w sprawie sygnalistów (zob. streszczenie).
• Kary w państwach członkowskich muszą uwzględniać wagę czynu. Możliwe kary obejmują kary finansowe, konfiskatę, zajęcie, wycofanie lub usunięcie towarów z obrotu lub przejęcie towarów uzyskanych niezgodnie z prawem.
• Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych w celu zmiany prawodawstwa oraz aktów wykonawczych w celu ustanowienia bardziej szczegółowych przepisów lub przyznania odstępstw.
• Komisja ma przedstawić następujące dokumenty:
  • do 1 lipca 2027 r. – sprawozdanie na temat możliwości zastosowania rozwiązań alternatywnych, które zastąpią F-gazy w ruchomych urządzeniach chłodniczych i klimatyzacyjnych;
  • do 1 lipca 2028 r. – sprawozdanie na temat wpływu przepisów na sektor ochrony zdrowia;
  • do 1 stycznia 2030 r. – sprawozdanie na temat ogólnych skutków rozporządzenia oraz, w stosownych przypadkach, projekt aktu ustawodawczego;
  • przed 1 stycznia 2040 r. – przegląd zapotrzebowania na HFC w sektorach, w których są one nadal stosowane.
• Rozporządzenie zmienia dyrektywę (UE) 2019/1937 w sprawie sygnalistów i uchyla rozporządzenie (UE) nr 517/2014 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych (zob. streszczenie) w trzech fazach, z których trzecia zakończyła się 31 grudnia 2024 r.