Walka z wylesianiem i degradacją lasów

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Wylesianie i degradacja lasów są wynikiem ekspansji gruntów rolnych, która jest związana z produkcją towarów objętych niniejszym rozporządzeniem (bydło, kakao, kawa, olej palmowy, kauczuk, soja i drewno). Jako główny konsument tych towarów, UE może zmniejszyć swój wpływ na wylesianie i degradację lasów na świecie poprzez propagowanie niepowodujących wylesiania produktów i ich łańcuchów dostaw.

Należyta staranność

• W ocenie skutków rozporządzenia oszacowano, że bez tej interwencji konsumpcja i produkcja w UE tylko tych siedmiu towarów spowodowałaby do 2030 r. wylesianie niemal 250 000 hektarów rocznie.
• Rozporządzenie, zmienione rozporządzeniem (UE) 2025/2650, rozróżnia podmioty, podmioty na dalszym etapie łańcucha dostaw i handlowców, przewidując zróżnicowane obowiązki wzdłuż całego łańcucha dostaw.
• Rozporządzenie ustanawia zasady dotyczące obowiązkowej należytej staranności dla podmiotów wprowadzających na rynek UE lub wywożących z rynku UE te towary.
• Zasady te mają również zastosowanie do szeregu produktów pochodnych, takich jak czekolada, meble, papier zadrukowany i grupa produktów na bazie oleju palmowego (np. produkty do pielęgnacji i higieny osobistej).
• Podmioty są zobowiązane do śledzenia towarów, które sprzedają, włącznie z identyfikacją działki, na której zostały wyprodukowane, oraz do deklarowania, że dochowały należytej staranności. Mikro- lub małe podmioty pierwotne mogą spełnić ten wymóg poprzez deklarację uproszczoną.
• Rozporządzenie pozwala podmiotom na upoważnienie upoważnionego przedstawiciela do składania deklaracji o dochowaniu należytej staranności albo deklaracji uproszczonej w ich imieniu.
• Rozporządzenie określa datę graniczną 31 grudnia 2020 r., co oznacza, że po 31 grudnia 2020 r. wyłącznie produkty wyprodukowane na obszarach, na których nie doszło do wylesiania lub degradacji lasów, będą mogły być udostępniane na rynku UE lub wywożone z UE.
• System informacyjny będzie dostępny dla podmiotów i – w stosownych przypadkach – ich upoważnionych przedstawicieli, dla podmiotów na dalszym etapie łańcucha dostaw i handlowców, a także dla właściwych organów i organów celnych, aby umożliwić im realizację obowiązków określonych w rozporządzeniu (UE) 2023/1115. System, będący aplikacją opartą na platformie Traces, ustanowionej na mocy rozporządzenia (UE) 2017/625 w sprawie egzekwowania przepisów UE dotyczących łańcucha rolno-spożywczego, ma na celu ułatwienie wymiany informacji między właściwymi organami i organami celnymi państw członkowskich UE. System będzie wspierać składanie zarówno deklaracji o dochowaniu należytej staranności, jak i deklaracji uproszczonych. Akt wykonawczy – rozporządzenie (UE) 2024/3084 – określa zasady funkcjonowania tego systemu informacyjnego, w tym zasady dotyczące ochrony danych osobowych oraz wymiany danych z innymi systemami informatycznymi.

Klasyfikacja ryzyka i kontrole produktów

• Rozporządzenie obejmuje stworzenie systemu wskaźników, który przypisuje państwom członkowskim UE i państwom trzecim odpowiedni poziom ryzyka związanego z wylesianiem i degradacją lasów (niski, standardowy lub wysoki).
• Kategoria ryzyka warunkuje poziom obowiązków podmiotów w zakresie należytej staranności oraz organów państw członkowskich w zakresie przeprowadzania inspekcji i kontroli.
• W celu sprawdzenia, czy podmioty skutecznie wypełniają swoje obowiązki, każde państwo członkowskie będzie musiało przeprowadzać kontrole obejmujące:
  • 9 % podmiotów zajmujących się produktami z krajów o wysokim ryzyku, a także 9 % odnośnych towarów i produktów wprowadzonych lub udostępnionych na ich rynku lub z niego wywożonych przez kraje o wysokim ryzyku;
  • 3 % podmiotów zajmujących się produktami z krajów o standardowym ryzyku;
  • 1 % podmiotów zajmujących się produktami z krajów o niskim ryzyku.
• UE zacieśni współpracę z krajami partnerskimi, w szczególności z krajami sklasyfikowanymi jako kraje o wysokim ryzyku.

Prawa człowieka

Zasady te uwzględniają również ochronę praw człowieka związanych z wylesianiem, z poszanowaniem zasady wcześniejszej, dobrowolnej i świadomej zgody ludności rdzennej.

Kary

Rozporządzenie zawiera przepisy wymagające od państw członkowskich określenia skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających kar. Obejmuje to między innymi grzywny proporcjonalne do szkód dla środowiska oraz do wartości odnośnych towarów lub produktów, których kwota musi wynosić co najmniej 4 % rocznego obrotu osiągniętego przez podmiot w całej UE, oraz czasowe wykluczenie z procedur udzielania zamówień publicznych i/lub z dostępu do finansowania publicznego. Stosuje się je zgodnie z obowiązkami ustanowionymi w niniejszym rozporządzeniu.