Europejski Instrument na rzecz Pokoju (2021–2027)

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Cele środków pomocy

Głównym celem środków jest zapewnianie finansowej, technicznej lub materialnej pomocy związanej z:

• wzmacnianiem zdolności w odniesieniu do kwestii wojskowych i obronnych oraz odporności krajów partnerskich spoza UE oraz organizacji regionalnych i międzynarodowych;
• wspieraniem wojskowych aspektów operacji pokojowych prowadzonych przez organizacje regionalne lub międzynarodowe lub przez kraje partnerskie;
• szybkim i skutecznym wnoszeniem wkładu w reakcję wojskową krajów partnerskich oraz organizacji regionalnych i międzynarodowych w sytuacjach kryzysowych;
• skutecznym i efektywnym przyczynianiem się do zapobiegania konfliktom, stabilizacji i konsolidacji pokoju, w tym w kontekście prowadzenia szkoleń, doradztwa i mentoringu w sektorze bezpieczeństwa, a także w innych sytuacjach przed- czy pokonfliktowych;
• wspieraniem współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony między UE a poszczególnymi państwami trzecimi lub organizacjami regionalnymi lub międzynarodowymi.

Środki pomocy:

• muszą być spójne z polityką i celami działań zewnętrznych UE służących budowaniu pokoju, zapobieganiu konfliktom oraz wzmacnianiu bezpieczeństwa międzynarodowego;
• muszą być zgodne z politykami, strategiami i prawem UE, w szczególności z:
  • ogólnounijnymi strategicznymi ramami wsparcia reformy sektora bezpieczeństwa oraz ze zintegrowanym podejściem do konfliktów i kryzysów zewnętrznych,
  • unijnym strategicznym podejściem w sprawie kobiet, pokoju i bezpieczeństwa,
  • odnośnymi rezolucjami Rady Bezpieczeństwa ONZ;
• nie mogą naruszać zobowiązań UE i jej państw członkowskich wynikających z prawa międzynarodowego, w szczególności z międzynarodowego prawa dotyczącego praw człowieka i międzynarodowego prawa humanitarnego;
• nie mogą narażać na szwank szczególnego charakteru polityki bezpieczeństwa i obrony państwa członkowskiego;
• nie mogą naruszać interesów UE oraz jej państw członkowskich w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony.

Rada Unii Europejskiej może zatwierdzić pilne środki, które oczekują na decyzję w sprawie ich finansowania w ramach EPF.

Organizacja i zarządzanie

Rada i Wysoki Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa zapewniają spójność działań finansowanych w ramach EPF z innymi inicjatywami w obszarze WPZiB. Wspiera ich Europejska Służba Działań Zewnętrznych, którą wspomaga Służba ds. Instrumentów Polityki Zagranicznej przy Komisji Europejskiej.

EPF ma poniższą organizację.

• Za zarządzanie EPF odpowiada Komitet Instrumentu, w skład którego wchodzą przedstawiciele każdego państwa członkowskiego. Przewodniczący komitetu musi być przedstawicielem państwa członkowskiego sprawującego prezydencję w Radzie Unii Europejskiej.
• W skład komitetu wchodzą:
  • administrator do spraw operacji;
  • dowódca operacyjny każdej operacji i misji;
  • administrator do spraw środków pomocy.
• Rada podejmuje decyzje polityczne, dotyczące na przykład przydziału pomocy, na podstawie wniosków Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa.

Monitorowanie i zgodność

Wnioski dotyczące EPF obejmują analizę dotyczącą uwrażliwienia na konflikt i analizę kontekstową, ocenę ryzyka i skutków oraz odpowiednie zabezpieczenia, kontrole, (komplementarne) elementy łagodzące i wspomagające, a także rozwiązania dotyczące monitorowania i ewaluacji. Decyzja ma zapewnić:

• właściwe i efektywne wykorzystywanie aktywów do celów, do których zostały one dostarczone;
• właściwe utrzymanie aktywów w celu zapewnienia użyteczności i dostępności operacyjnej w całym ich cyklu życia;
• nietracenie ani nieprzekazywanie bez zgody komitetu aktywów na rzecz osób lub podmiotów, innych niż te określone w uzgodnieniach, pod koniec cyklu życia aktywów ani po wygaśnięciu lub zakończeniu środka pomocy;
• zgodność z wszelkimi innymi wymogami ustanowionymi przez Radę.

Budżet

Pułap finansowy EPF w okresie obowiązywania wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027 wynosi 17 040 000 000 euro. Jest to maksymalna kwota, jaką mogą alokować państwa członkowskie. EPF jest finansowany poza budżetem ogólnym UE. Od 18 marca 2024 roku kwota 5 000 000 000 euro w cenach bieżących została przeznaczona na zapewnienie dodatkowego wsparcia dla Ukrainy.

Środki pomocy

W ramach EPF zatwierdzono szereg środków pomocy w postaci szkolenia wojskowego i budowania potencjału skierowanych do partnerów obejmujących Albanię, Bośnię i Hercegowinę, Republikę Zielonego Przylądka, Dżibuti, Gruzję, Jordanię, Mali, Mołdawię, Mozambik, Niger, Macedonię Północną i Senegal oraz Unię Afrykańską.

W czerwcu 2022 roku przyjęto decyzję (WPZiB) 2022/906 w celu wzmocnienia zdolności bałkańskiej medycznej grupy zadaniowej, regionalnej inicjatywy skupiającej sześć państw Bałkanów Zachodnich w celu zapewnienia krajom lub regionom dotkniętym klęskami żywiołowymi szybkiej i skutecznej reakcji przy wykorzystaniu istniejących wojskowych zasobów medycznych państw uczestniczących.

W lipcu 2022 roku przyjęto decyzję(WPZiB) 2022/1093 w sprawie dalszego wspierania mołdawskich sił zbrojnych, zwiększania bezpieczeństwa narodowego, stabilności i odporności sektora obrony. W oparciu o wcześniejsze wsparcie udzielane w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju nowy środek pomocy umożliwia siłom zbrojnym Republiki Mołdawii (której przyznano status państwa kandydującego do UE) poprawę skuteczności operacyjnej i interoperacyjności w celu wzmocnienia zdolności beneficjenta w ramach uczestniczenia w unijnych wojskowych misjach i operacjach w dziedzinie wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony, a tym samym lepszą ochronę ludności cywilnej w czasie kryzysów i sytuacji nadzwyczajnych.

W lutym 2023 roku przyjęto decyzję (WPZiB) 2023/231 dotyczącą wsparcia ukraińskich sił zbrojnych szkolonych w ramach misji Unii Europejskiej w zakresie pomocy wojskowej dla Ukrainy. Została ona zmieniona decyzją (WPZiB) 2023/2677, zwiększającą kwotę referencyjną z 45 milionów euro do 55 milionów euro i przedłużającą okres obowiązywania decyzji (WPZiB) 2023/231 do 60 miesięcy.

W kwietniu 2025 roku przyjęto decyzję (WPZiB) 2025/809 dotyczącą zapewnienia siłom zbrojnym Mołdawii śmiercionośnego sprzętu wojskowego. Środek koncentruje się na sprzęcie obrony powietrznej krótkiego zasięgu i związanym z nim wsparciu; kwota referencyjna wynosi 20 milionów euro, co wzmacnia zdolności obronne Mołdawii oraz jej interoperacyjność z operacjami UE.

Również w kwietniu 2025 r. przyjęto decyzję (WPZiB) 2025/823 dotyczącą wsparcia armii Macedonii Północnej. Środek pomocy ma na celu wzmocnienie odporności narodowej oraz poprawę zdolności operacyjnych, zwłaszcza Grupy Batalionowej Lekkiej Piechoty. Obejmuje on wsparcie o charakterze nieśmiercionośnym, takie jak technologie nadzoru, pojazdy inżynieryjne, systemy łączności i szkolenia, a kwota referencyjna wynosi 15 milionów euro.

W lipcu 2025 r. decyzją (WPZiB) 2025/1333 ustanowiono środek pomocy na rzecz sił zbrojnych Senegalu, mający na celu zabezpieczenie jego granic i przeciwdziałanie zagrożeniom zbrojnym w regionie Sahelu. Obejmuje on nieśmiercionośny sprzęt i infrastrukturę, w tym systemy nadzoru, bazy rzeczne i tory przeszkód, z kwotą referencyjną wynoszącą 10 milionów euro.

Również w lipcu 2025 r. decyzja (WPZiB) 2025/1340 wyznaczono Republikę Zielonego Przylądka na nowego beneficjenta Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju. Środek wspiera straż przybrzeżną poprzez zakup oceanicznego statku patrolowego i szkolenie pilotów, wzmacniając bezpieczeństwo morskie w regionach Oceanu Atlantyckiego i Zatoki Gwinejskiej. Kwota referencyjna wynosi 12 milionów euro.

Również w lipcu 2025 r. przyjęto decyzję (WPZiB) 2025/1554 dotyczącą wsparcia sił zbrojnych Dżibuti w celu zwiększenia ich zdolności do ochrony suwerenności i bezpieczeństwa morskiego na Morzu Czerwonym. Środek pomocy obejmuje nieśmiercionośny sprzęt, infrastrukturę i usługi, w tym szkolenia, przywracanie zdolności morskich, stację nadzoru wybrzeża oraz środki szybkiego reagowania dla marynarki wojennej. Kwota referencyjna wynosi 10 milionów euro, okres realizacji – 42 miesiące, a wykonawcą środka jest Défense Conseil International.

Również w lipcu 2025 r. przyjęto decyzję (WPZiB) 2025/1562 dotyczącą wsparcia albańskich sił zbrojnych w celu umocnienia bezpieczeństwa narodowego i odporności oraz zwiększenia ich udziału w misjach i operacjach w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony UE, w tym zdolności szybkiego rozmieszczania. Środek obejmuje nieśmiercionośny sprzęt – pojazdy taktyczne, inżynieryjne oraz lekkie opancerzone pojazdy wielozadaniowe – wraz z odpowiednimi materiałami i szkoleniem. Kwota referencyjna wynosi 15 milionów euro, czas trwania – 36 miesięcy, a wykonawcą środka jest Agenzia Industrie Difesa.

Przyjęcie pilnych środków w związku z niesprowokowaną inwazją Rosji na Ukrainę

• W odpowiedzi na pilną prośbę o pomoc, z którą 25 lutego 2022 r. zwrócił się rząd Ukrainy, Rada przyjęła dwie decyzje dotyczące środków pomocy w ramach EPF. Weszły one w życie dnia 28 lutego 2022 r. ze skutkiem natychmiastowym. Ich celem jest wzmocnienie zdolności i odporności ukraińskich sił zbrojnych, tak aby broniły swojego kraju i chroniły ludność cywilną przed trwającą agresją wojskową (zob. streszczenie):
  • Decyzja (WPZiB) 2022/338 dotyczy dostarczenia śmiercionośnego sprzętu wojskowego i powiązanych platform;
  • Decyzja (WPZiB) 2022/339 dotyczy dostarczenia nieśmiercionośnego sprzętu i zapasów, takich jak środki ochrony indywidualnej, apteczki pierwszej pomocy i paliwo.
• W maju 2023 roku Rada przyjęła decyzję (WPZiB) 2023/927, której celem było przekazanie wsparcia w kwocie 1 miliarda euro w ramach Instrumentu na rzecz Pokoju na zakup amunicji dla ukraińskich sił zbrojnych.
• Uzgodnione środki będą realizowane przez ministerstwa obrony i/lub siły zbrojne państw członkowskich. Państwa członkowskie postanowiły zezwolić na tranzyt sprzętu wojskowego, w tym personelu towarzyszącego, przez swoje terytoria, w tym swoją przestrzeń powietrzną.

Uchylenie

Decyzja uchyla i zastępuje decyzję (WPZiB) 2015/528.