Europejskie prawo o klimacie

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Instytucje UE i państwa członkowskie UE wprowadzają wszelkie niezbędne środki, by osiągnąć cele określone w rozporządzeniu, uwzględniając znaczenie sprawiedliwości, solidarności i opłacalności.

Rozporządzenie ustanawia niezależny Europejski Naukowy Komitet Doradczy ds. Zmiany Klimatu. Zarząd Europejskiej Agencji Środowiska wyznacza 15 członków komitetu doradczego na czteroletnią kadencję w wyniku otwartej procedury selekcji. Wybór członków opiera się na takich kryteriach, jak doskonałość naukowa, szeroka wiedza fachowa i doświadczenie zawodowe w dziedzinie nauk o klimacie i środowisku. Piętnastu wyższych rangą ekspertów naukowych jest powoływanych jako osoby prywatne.

Zadania komitetu doradczego obejmują:

• uwzględnianie najnowszych ustaleń naukowych zawartych w raportach Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC) i naukowych danych klimatycznych, w szczególności w odniesieniu do informacji istotnych dla UE;
• udzielanie porad naukowych i sporządzanie raportów na temat istniejących i proponowanych środków unijnych;
• przyczynianie się do wymiany niezależnej wiedzy naukowej;
• określanie działań i możliwości niezbędnych do osiągnięcia unijnych celów klimatycznych;
• podnoszenie świadomości na temat zmiany klimatu i jej skutków.

Ponadto każde państwo członkowskie:

• ustanawia organ doradczy ds. klimatu odpowiedzialny za udzielanie właściwym organom krajowym specjalistycznych porad naukowych;
• organizuje wielopoziomowy dialog w dziedzinie klimatu i energii, w którym uczestniczą samorządy lokalne, organizacje społeczne, przedsiębiorcy, inwestorzy i inne odpowiednie zainteresowane strony oraz ogół społeczeństwa;
• przedkłada Komisji Europejskiej do 1 stycznia 2029 r., a następnie co 10 lat, swoją strategię obejmującą perspektywę 30 lat, w razie potrzeby aktualizowaną co pięć lat.

Rozporządzenie określa następujące pośrednie środki UE, które mają pomóc w osiągnięciu celu neutralności klimatycznej do 2050 r.

• Ograniczenie emisji netto gazów cieplarnianych w UE do 2030 r. o co najmniej 55 % (w porównaniu z poziomami z 1990 r.). W lipcu 2021 r. Komisja przedłożyła pakiet wniosków ustawodawczych, które ulepszają obowiązujące przepisy UE i zawierają nowe inicjatywy dotyczące wdrażania tego nowego celu. Następnie Komisja będzie monitorować procedury ustawodawcze dotyczące poszczególnych wniosków, aby ocenić, czy pozwolą one osiągnąć nowy cel.
• Ograniczenie wkładu pochłaniania netto do maksymalnie 225 mln ton ekwiwalentu CO₂, aby zapewnić, że do 2030 r. zostaną podjęte wystarczające działania łagodzące. Aby wzmocnić pochłaniacze² dwutlenku węgla w UE zgodnie z celem, jakim jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r., rozporządzenie wymaga od UE zwiększenia poziomu netto pochłaniania dwutlenku węgla w 2030 r.
• Umożliwienie Komisji przedstawienia wniosku ustawodawczego w sprawie nowego celu klimatycznego na 2040 r. w ciągu sześciu miesięcy od pierwszego globalnego przeglądu przeprowadzonego w ramach porozumienia paryskiego. Do wniosku dołączone zostanie sprawozdanie zawierające przewidywany orientacyjny budżet emisyjny UE na lata 2030–2050.
• Zobowiązanie Komisji, aby w terminie sześciu miesięcy od każdego globalnego przeglądu porozumienia paryskiego przedkładała Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z postępów UE i poszczególnych państw członkowskich w osiąganiu celów określonych w rozporządzeniu.

Przystosowanie się do zmiany klimatu wymaga, by:

• instytucje UE i państwa członkowskie:
  • zwiększały zdolność do adaptacji, wzmacniały odporność i zmniejszały podatność na zmianę klimatu,
  • zapewniały, by strategie dotyczące przystosowania się do zmiany klimatu były spójne, wzajemnie się wspierały, dostarczały dodatkowych korzyści strategiom sektorowym i działały na rzecz lepszej integracji tych środków we wszystkich obszarach polityki, a także koncentrowały się w szczególności na najsłabszych grupach ludności i sektorach;
• Komisja przyjęła:
  • unijną strategię w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu,
  • wytyczne, w terminie do 30 lipca 2022 r., określające wspólne zasady i praktyki w zakresie identyfikacji i klasyfikacji zagrożeń klimatycznych oraz zarządzania tymi zagrożeniami podczas planowania, opracowywania, realizowania i monitorowania projektów i programów;
• państwa członkowskie przyjęły i wdrożyły krajowe strategie i plany przystosowawcze, uwzględniające szczególną podatność konkretnych sektorów, między innymi rolnictwa, oraz systemów wodnych i żywnościowych oraz bezpieczeństwa żywnościowego, a także promowały rozwiązania oparte na zasobach przyrody i ekosystemach.

Ocena postępów unijnych i krajowych wymaga, by Komisja:

• do 30 września 2023 r., a następnie co pięć lat od tej daty oceniała zarówno postępy poczynione przez UE i wszystkie państwa członkowskie w realizacji celu w zakresie neutralności klimatycznej do 2050 r. i przystosowania się do zmiany klimatu, jak i spójność środków unijnych i krajowych z tymi celami;
• oceniała projekty środków lub wniosków ustawodawczych, w tym wniosków budżetowych, pod kątem ich spójności z unijnymi celami klimatycznymi na 2030 r. i 2040 r., a także celami dotyczącymi neutralności klimatycznej do 2050 r.;
• regularnie oceniała odpowiednie środki krajowe i wydawała zalecenia, jeżeli stwierdzi, że środki zastosowane przez państwo członkowskie są niespójne z celem neutralności klimatycznej lub nieadekwatne pod względem zwiększania zdolności adaptacyjnych, wzmacniania odporności lub zmniejszania podatności na zmianę klimatu.

Komisja współpracuje:

• ze wszystkimi grupami społeczeństwa, w tym z obywatelami, partnerami społecznymi i zainteresowanymi stronami, aby umożliwić im podejmowanie działań na rzecz sprawiedliwej i uczciwej społecznie transformacji w kierunku społeczeństwa neutralnego dla klimatu i odpornego na zmianę klimatu;
• z sektorami gospodarki, które przygotowują orientacyjne dobrowolne plany działania z myślą o osiągnięciu neutralności klimatycznej.

Rozporządzenie zmienia:

• rozporządzenie (WE) nr 401/2009 w sprawie Europejskiej Agencji Środowiska oraz Europejskiej Sieci Informacji i Obserwacji Środowiska (zob. streszczenie) i rozporządzenie (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną (zob. streszczenie).