Przepisy UE w dziedzinie produkcji i znakowania produktów ekologicznych (od 2022 r.)

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

• Rozporządzenie opiera się na uregulowaniach UE dotyczących produkcji i znakowania produktów ekologicznych oraz rozszerza ich zakres, tak aby obejmował on produkty ściśle związane z rolnictwem, na przykład drożdże, sól, olejki eteryczne, bawełnę i wełnę (niezgrzebloną ani nieczesaną).
• Rozporządzenie harmonizuje zasady obowiązujące podmioty ekologiczne w państwach członkowskich UE i w państwach niebędących członkami UE przez wprowadzenie systemu zgodności.
• Upraszcza ono dostęp do programu dla małych podmiotów.
• Dokonano w nim rewizji przepisów dotyczących produkcji ekologicznej w odniesieniu do zwierząt gospodarskich, a także wprowadzono wymogi dotyczące produkcji w odniesieniu do nowych gatunków, takich jak króliki.

Zasady

Produkcja ekologiczna opiera się na następujących zasadach:

• poszanowania naturalnych systemów i cykli;
• utrzymania i polepszania stanu gleby, wody i powietrza, zdrowia roślin i zwierząt oraz równowagi pomiędzy nimi;
• ochrony elementów naturalnego krajobrazu;
• wykorzystywania energii i zasobów naturalnych w sposób odpowiedzialny;
• produkcji szerokiej gamy wysokiej jakości produktów zaspokajających potrzeby konsumentów;
• integralności produkcji ekologicznej na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji żywności i paszy;
• wykluczania stosowania organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO) i produktów wytworzonych z GMO lub przy ich użyciu¹, innych niż leki weterynaryjne;
• ograniczania stosowania środków zewnętrznych;
• projektowania procesów biologicznych i zarządzania nimi przy zastosowaniu metod opartych na ocenie ryzyka, a także na stosowaniu środków ostrożności i środków zapobiegawczych;
• wykluczania klonowania zwierząt;
• zapewniania wysokiego poziomu dobrostanu zwierząt.

Wymogi

Rolnictwo ekologiczne między innymi:

• utrzymuje i poprawia życie w glebie, jej naturalną żyzność, stabilność, jej potencjał retencyjny oraz różnorodność biologiczną;
• wykorzystuje nasiona i zwierzęta charakteryzujące się dużą różnorodnością genetyczną, odpornością na choroby i długowiecznością;
• uwzględnia w wyborze odmian roślin właściwości specyficznych systemów produkcji ekologicznej, w szczególności wydajności agronomicznej i odporności na choroby;
• dokonuje selekcji ras zwierząt z uwzględnieniem wysokiego stopnia różnorodności genetycznej, wartości hodowlanej, zdolności adaptacyjnych, długowieczności, żywotności i odporności na choroby i problemy zdrowotne;
• polega na prowadzeniu produkcji zwierzęcej dostosowanej do lokalnych warunków i powiązanej z gruntami rolnymi.

Produkcja

Aby uniknąć szkodliwego wpływu na środowisko oraz na zdrowie zwierząt i roślin, producenci:

• podejmują odpowiednie środki, aby:
  • chronić różnorodność biologiczną i jakość gleby,
  • zapobiegać występowaniu szkodników i chorób,
  • przyczyniać się do utrzymania nietoksycznego środowiska i wysokiego poziomu dobrostanu zwierząt;
• na każdym etapie produkcji, przygotowania i dystrybucji podejmują proporcjonalne środki ostrożności, aby zapobiec zanieczyszczeniu produktami lub substancjami, których nie dopuszczono do stosowania w produkcji ekologicznej.

Okres konwersji

• Jeżeli gospodarstwo zamierza produkować produkty ekologiczne, musi przejść przez okres konwersji, podczas którego jest zarządzane zgodnie z przepisami dotyczącymi produkcji ekologicznej, choć na tym etapie jego produkty nie są uznawane za ekologiczne. Swoje produkty może wprowadzać do obrotu jako produkty ekologiczne dopiero po upływie okresu konwersji i przejściu kontroli.
• Jednak produkty spożywcze i paszowe pochodzenia roślinnego zawierające tylko jeden składnik roślinny pochodzenia rolnego mogą być wprowadzane do obrotu jako produkty w okresie konwersji, pod warunkiem, że przed zbiorem zachowano okres konwersji wynoszący co najmniej 12 miesięcy. Ta zasada ma obecnie zastosowanie również do materiału rozmnożeniowego roślin (w tym do nasion i roślin na każdym etapie wzrostu, które są wykorzystywane do wytworzenia całych roślin).
• Po zakończeniu okresu konwersji każde gospodarstwo w UE pragnące przejść na produkcję ekologiczną musi być zarządzane w sposób całkowicie zgodny z wymogami dotyczącymi produkcji ekologicznej.
• Rozporządzenie zezwala też na funkcjonowanie gospodarstw prowadzących zarówno produkcję ekologiczną, jak i nieekologiczną, pod warunkiem, że ich rodzaje działalności są podzielone na jednostki produkcyjne (nieekologiczne, w okresie konwersji i ekologiczne), które muszą być od siebie wyraźnie i faktycznie oddzielone.

Certyfikacja

• Podmioty (np. producenci, przetwórcy i dystrybutorzy) powiadamiają odpowiednie organy o swoich działaniach, tak aby te organy mogły urzędowo poświadczyć, że podmioty przestrzegają przepisów dotyczących produkcji ekologicznej i znakowania.
• W rozporządzeniu wprowadzono nowy system grupowej certyfikacji² małych rolników, dzięki któremu mogą się oni łatwiej przestawić na rolnictwo ekologiczne.

Kontrole urzędowe i znakowanie

• System kontroli zostaje wzmocniony dzięki surowszym środkom ostrożności i bardziej solidnym kontrolom opartym na analizie ryzyka w obrębie łańcucha dostaw. Zasadniczo kontrole na miejscu przeprowadza się u podmiotów raz do roku. Okres ten może być jednak przedłużony do dwóch lat, jeżeli poprzednie kontrole nie wykazały żadnego przypadku niezgodności w ciągu ostatnich trzech lat, a zainteresowane podmioty stwarzają niewielkie ryzyko nieprzestrzegania przepisów.
• Jeśli organ kontrolny podejrzewa, że dany podmiot próbuje wprowadzić do obrotu niedopuszczony produkt jako produkt ekologiczny, wszczyna formalne postępowanie wyjaśniające i tymczasowo zakazuje wprowadzania do obrotu takiego produktu do czasu otrzymania wyników postępowania wyjaśniającego. W razie poważnej lub powtarzającej się niezgodności podmiotom można zakazać, przez wskazany okres, sprzedaży produktów oznaczonych jako ekologiczne lub cofnąć certyfikację.
• Szczególne kontrole dotyczące rolnictwa ekologicznego są uzupełnione kontrolami przeprowadzanymi zgodnie z ogólnymi przepisami UE w sprawie kontroli urzędowych w łańcuchu rolno-spożywczym (rozporządzenie (UE) 2017/625 – zob. streszczenie).

Produkty przywożone:

Produkt może zostać przywieziony z państwa niebędącego członkiem UE celem sprzedaży go w UE jako produktu ekologicznego, o ile spełnione są pewne warunki. Produkt musi:

• być zgodny z przepisami dotyczącymi produkcji i kontroli obowiązującymi w państwie niebędącym członkiem UE, które na podstawie umowy międzynarodowej uznano za równoważne z przepisami obowiązującymi w UE;
• posiadać świadectwo wystawione przez właściwe organy kontrolne lub jednostki certyfikujące w państwach trzecich, w którym to świadectwie potwierdza się, że produkt jest zgodny z normami UE.

Organiczna karma dla zwierząt

Rozporządzenie (UE) 2023/2419 określa szczegółowe wymogi dotyczące etykietowania karmy dla zwierząt domowych wyprodukowanej zgodnie z przepisami dotyczącymi ekologicznej produkcji pasz przewidzianymi w rozporządzeniu (UE) 2018/848. Karma dla zwierząt domowych, w szczególności dla kotów i psów, może być opatrzona logo produkcji ekologicznej UE. Logo produkcji ekologicznej będzie obowiązkowe dla paczkowanej karmy dla zwierząt domowych oznaczonej jako ekologiczna.

Akty wykonawcze

Komisja Europejska przyjęła poniższe akty prawne.

• Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2020/464, które wprowadza zasady dotyczące stosowania rozporządzenia (UE) 2018/848 w odniesieniu do:
  • dokumentów niezbędnych w celu uznania z mocą wsteczną okresów do celów konwersji;
  • produkcji produktów ekologicznych;
  • informacji, które mają być dostarczane Komisji przez państwa członkowskie.
• Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2021/279, które wprowadza zasady dotyczące:
  • urzędowych postępowań wyjaśniających w przypadku podejrzeń niezgodności z przepisami;
  • wielkości grup podmiotów oraz dokumentacji ich systemu kontroli wewnętrznych;
  • minimalnych wymogów kontrolnych;
  • krajowych katalogów środków do stosowania w przypadkach niezgodności z przepisami;
  • wymiany informacji pomiędzy państwami członkowskimi a Komisją.
• Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2021/1165, które zezwala na stosowanie niektórych produktów i substancji w produkcji ekologicznej, następnie sprostowane i zmienione rozporządzeniem wykonawczym (UE) 2023/121.
• Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2021/1378, które wprowadza przepisy dotyczące certyfikatu wydawanego podmiotom, grupom podmiotów i eksporterom w państwach niebędących członkami UE zaangażowanym w przywóz produktów ekologicznych i produktów w okresie konwersji do UE i które ustanawia wykaz uznanych organów kontrolnych i jednostek certyfikujących w państwach niebędących członkami UE.
• Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2021/1935 zmieniające rozporządzenie wykonawcze (UE) 2019/723, które przewiduje wdrożenie systemu informatycznego rolnictwa ekologicznego na potrzeby przesyłania informacji i danych na temat produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych przekazywanych za pomocą wzoru formularza, który należy uwzględnić w sprawozdaniu rocznym przedkładanym przez państwa członkowskie zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2017/625.
• Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2021/2119, które wprowadza szczegółowe przepisy dotyczące niektórych rodzajów dokumentacji i deklaracji wymaganych od podmiotów i grup podmiotów oraz dotyczące środków technicznych służących wydawaniu certyfikatów i które wprowadza zmiany do rozporządzenia wykonawczego (UE) 2021/1378 w odniesieniu do wydawania certyfikatów podmiotom, grupom podmiotów i eksporterom w państwach niebędących członkami UE.
• Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2021/2307, które wprowadza przepisy dotyczące dokumentów i powiadomień wymaganych w przypadku produktów ekologicznych i produktów w okresie konwersji przeznaczonych do przywozu do UE.
• Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2021/2325, które ustanawia wykaz państw niebędących członkami UE i wykaz organów kontrolnych i jednostek certyfikujących, które zostały uznane na podstawie rozporządzenia (WE) nr 834/2007 do celów przywozu produktów ekologicznych do UE.
• Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2023/1195 ustanawiające przepisy dotyczące szczegółów i formatu informacji, które mają być udostępniane przez państwa członkowskie w odniesieniu do wyników urzędowych postępowań wyjaśniających dotyczących przypadków zanieczyszczenia produktami lub substancjami niedopuszczonymi do stosowania w produkcji ekologicznej

Akty delegowane

Komisja przyjęła szereg aktów delegowanych zmieniających rozporządzenie (UE) 2018/848 lub załączniki do tego rozporządzenia.

• Rozporządzenie delegowane (UE) 2020/427 zmienia załącznik II do rozporządzenia (UE) 2018/848 w odniesieniu do niektórych szczegółowych przepisów dotyczących produkcji produktów ekologicznych. To rozporządzenie delegowane zostało z kolei zmienione rozporządzeniem delegowanym (UE) 2021/269.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2020/1794 zmienia część I załącznika II do rozporządzenia (UE) 2018/848 w odniesieniu do stosowania materiału rozmnożeniowego roślin w okresie konwersji i nieekologicznego materiału rozmnożeniowego roślin.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2021/642 zmienia załącznik III do rozporządzenia (UE) 2018/848 w odniesieniu do niektórych informacji, które należy przedstawić na znakowaniu produktów ekologicznych.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2021/715 zmienia rozporządzenie (UE) 2018/848 w odniesieniu do wymogów dotyczących grup podmiotów.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2021/716 zmienia załącznik II do rozporządzenia (UE) 2018/848 w odniesieniu do zasad produkcji ekologicznej dotyczących skiełkowanych nasion i główek cykorii, pasz dla niektórych zwierząt akwakultury i leczenia zwierząt akwakultury przeciwko pasożytom.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2021/1006 zmienia rozporządzenie (UE) 2018/848 w odniesieniu do wzoru certyfikatu poświadczającego zgodność z przepisami dotyczącymi produkcji ekologicznej.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2021/1691 zmienia załącznik II do rozporządzenia (UE) 2018/848 w odniesieniu do wymogów dotyczących zachowania dokumentacji przez podmioty prowadzące produkcję ekologiczną.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2021/1697 zmienia rozporządzenie (UE) 2018/848 w odniesieniu do kryteriów uznania organów kontrolnych i jednostek certyfikujących właściwych do przeprowadzania kontroli produktów ekologicznych w państwach niebędących członkami UE oraz kryteriów cofnięcia uznania tych organów i jednostek certyfikujących.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2023/207 zmienia rozporządzenie (UE) 2018/848, zastępując załącznik VI do tego rozporządzenia (wzór certyfikatu poświadczającego zgodność z przepisami dotyczącymi produkcji ekologicznej).

Ponadto inne rozporządzenia delegowane uzupełniają rozporządzenie (UE) 2018/848.

• Rozporządzenie delegowane (UE) 2019/2123 w sprawie przepisów dotyczących przypadków, w których kontrole identyfikacyjne i kontrole bezpośrednie niektórych towarów mogą być przeprowadzane w punktach kontroli, a kontrole dokumentacji mogą być przeprowadzane w pewnej odległości od punktów kontroli granicznej. To rozporządzenie zostało następnie zmienione rozporządzeniem delegowanym (UE) 2021/2305.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2019/2124 – przepisy dotyczące kontroli urzędowych przesyłek zwierząt i towarów w tranzycie, przeładunku i w trakcie dalszego transportu przez terytorium UE. To rozporządzenie zostało następnie zmienione rozporządzeniami delegowanymi (UE) 2020/2190 i 2021/2305.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2020/2146 dotyczące wyjątkowych zasad produkcji w przypadku produkcji ekologicznej.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2021/771 – szczegółowe kryteria i warunki dotyczące sprawdzania dokumentacji rozliczeniowej w kontekście kontroli urzędowych w zakresie produkcji ekologicznej oraz kontroli urzędowych grup podmiotów.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2021/1189 – produkcja i wprowadzanie do obrotu materiału rozmnożeniowego roślin ekologicznego materiału heterogenicznego określonych rodzajów lub gatunków.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2021/1342 – przepisy dotyczące informacji, które mają być przekazywane przez państwa niebędące członkami UE oraz organy kontrolne i jednostki certyfikujące do celów nadzoru nad ich uznawaniem na mocy rozporządzenia (WE) nr 834/2007 w przypadku przywożonych produktów ekologicznych, oraz przepisy dotyczące środków, jakie należy przyjąć w ramach sprawowania tego nadzoru.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2021/1698 – wymogi proceduralne dotyczące uznawania organów kontrolnych i jednostek certyfikujących właściwych do przeprowadzania kontroli podmiotów i grup podmiotów certyfikowanych jako ekologiczne oraz produktów ekologicznych w państwach niebędących członkami UE, zasady nadzoru nad nimi i ich kontroli oraz inne działania, które mają być prowadzone przez te organy kontrolne i jednostki certyfikujące, zmienione przez rozporządzenie delegowane (UE) 2023/1686.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2021/2304 – przepisy dotyczące wydawania certyfikatów uzupełniających poświadczających niestosowanie antybiotyków w ekologicznej produkcji produktów zwierzęcych do celów wywozu.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2021/2305 – przepisy określające, w jakich przypadkach i na jakich warunkach produkty ekologiczne i produkty w okresie konwersji są zwolnione z kontroli urzędowych w punktach kontroli granicznej, i przepisy dotyczące miejsca kontroli urzędowych takich produktów.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2021/2306 – przepisy dotyczące kontroli urzędowych w odniesieniu do przesyłek produktów ekologicznych i produktów w okresie konwersji przeznaczonych do przywozu do UE oraz przepisy dotyczące świadectwa kontroli.
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2022/1450 – zasady stosowania nieekologicznych pasz białkowych w produkcji ekologicznych zwierząt gospodarskich w związku z inwazją Rosji na Ukrainę.