Definicja rynku właściwego

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

W razie podejrzenia naruszenia reguł konkurencji Unii Europejskiej (UE) należy w pierwszej kolejności zdefiniować rynek właściwy. Zdefiniowanie rynku właściwego polega na określeniu zakresu stosowania reguł konkurencji w odniesieniu do praktyk ograniczających konkurencję i nadużyć pozycji dominującej (rozporządzenie (WE) nr 1/2003 – zob. streszczenie), a także zakresu stosowania przepisów regulujących łączenie przedsiębiorstw (rozporządzenie (WE) nr 139/2004 – zob. streszczenie).

W obwieszczeniu wyjaśniono, w duchu przejrzystości, metody stosowane przez Komisję w celu zdefiniowania rynku właściwego w każdym konkretnym przypadku. Ta analiza, w ramach której pod uwagę bierze się wymiar asortymentowy i geograficzny rynku właściwego, może zostać wykorzystana, aby ustalić, czy istnieją rzeczywiści konkurenci, którzy są w stanie zakłócić zachowanie danych firm, a także aby określić stopień rzeczywistej konkurencji na rynku.

Definiowanie rynku właściwego

Rynek właściwy stanowi połączenie rynku asortymentowego i rynku geograficznego. Definicje tych pojęć przedstawiono poniżej.

• Właściwy rynek asortymentowy składa się z wszystkich tych produktów lub usług, które uważane są za zamienne lub za substytuty przez konsumenta, ze względu na właściwości produktów, ich ceny i ich zamierzone stosowanie.
• Właściwy rynek geograficzny obejmuje obszar, na którym dane firmy uczestniczą w podaży produktów lub usług i na którym warunki konkurencji są wystarczająco podobne.

Analiza przeprowadzana w celu zdefiniowania rynku właściwego

Komisja zidentyfikowała szereg kryteriów, które mogą jej pomóc analizować rodzaje zachowania firm na rynku oraz specyficzne warunki panujące na rynku właściwym. W zależności od charakteru badanego zagadnienia konkurencji metodologia ta może jednak prowadzić do różnych wyników. W związku z tym konieczne jest przeprowadzenie ustrukturyzowanej analizy, która jednocześnie będzie zapewniała elastyczność umożliwiającą uwzględnienie indywidualnych okoliczności.

W toku analizy wstępnej Komisja definiuje rynek asortymentowy w ten sposób, że bada, czy dwa produkty należą do tego samego rynku. Dąży ona także do określenia rynku geograficznego i w tym celu analizuje podział udziałów w rynku między strony oraz ich konkurentów, stosowane ceny i ewentualne różnice w cenach.

Po zdefiniowaniu rynku asortymentowego i geograficznego Komisja przeprowadza bardziej szczegółową analizę pod kątem substytucyjności. Firmy działające w warunkach systemu konkurencji muszą podlegać dwóm źródłom ograniczania konkurencyjności, mianowicie substytucyjności popytu i substytucyjności podaży. Rynek jest konkurencyjny, jeżeli klienci mogą wybierać spośród zakresu produktów o podobnych właściwościach, a dostawca nie napotyka przeszkód przy dostarczaniu produktów na ten rynek lub przy świadczeniu na nim usług.

Kryterium substytucyjności umożliwia skupienie uwagi na produktach substytucyjnych, co pozwala z większą dozą pewności zdefiniować właściwy rynek asortymentowy i geograficzny. Dopiero na końcowym etapie rynek właściwy jest analizowany w celu ustalenia stopnia integracji na rynkach w UE.

Dlatego też Komisja dokonuje oceny substytucyjności popytu (tj. substytucyjności po stronie klientów) i substytucyjności podaży (tj. substytucyjności po stronie dostawców). W pierwszym przypadku należy ustalić, czy klienci kupujący dany produkt mogą się od razu przestawić na podobny produkt w odpowiedzi na mały, ale stały wzrost cen (w zakresie od 5% do 10%). W drugim przypadku należy ustalić, czy inni dostawcy są w stanie od razu przestawić produkcję na odpowiednie produkty i zacząć je sprzedawać na rynku właściwym.

W ramach tego kryterium substytucyjności nie bierze się jednak pod uwagę warunków, w jakich działają dane firmy. Konieczne jest zatem na przykład zbadanie warunków dostępu do zdefiniowanego rynku. W tym względzie Komisja dokonuje oceny wymiaru asortymentowego i wymiaru geograficznego rynku właściwego oraz bierze pod uwagę wymienione poniżej elementy.

• Niedawna przeszłość. Niekiedy możliwe jest przeanalizowanie dowodów odnoszących się do niedawnych zmian cen, na przykład pod względem substytucji między dwoma produktami lub pod względem reakcji klientów.
• Wyniki niektórych badań. Elastyczność popytu¹ na dany produkt można ocenić w drodze badań ekonometrycznych i statystycznych. Użyteczne jest także dokonanie oceny rynku geograficznego na podstawie czynników wpływających na preferencje lokalne (takich jak kultura, język itp.).
• Opinie klientów i konkurentów. Komisja może się kontaktować z głównymi klientami i konkurentami danej firmy w celu zgromadzenia dowodów rzeczowych oraz dokonania oceny ich reakcji na zmiany cen na obszarze geograficznym.
• Preferencje konsumentów. Komisja może się zwracać do firm o przekazanie badań rynku, które zostały przez nie przeprowadzone przed wprowadzeniem produktu na rynek lub ustaleniem jego ceny. Może ona także porównywać nawyki zakupowe klientów na rynku właściwym z nawykami zakupowymi innych klientów na odrębnym rynku geograficznym, na którym panują podobne warunki.
• Bariery (regulacyjne lub bariery innego pochodzenia) i koszty związane z przestawieniem popytu na inne produkty lub obszary.
• Różne kategorie klientów oraz dyskryminacja cenowa. Różne grupy klientów właściwego produktu mogą stanowić węższy, odrębny rynek, jeśli taka grupa mogłaby podlegać dyskryminacji cenowej.

Na samym końcu Komisja bierze pod uwagę proces integracji rynku i analizuje, w jaki sposób środki służące zniesieniu barier w handlu i stworzeniu zintegrowanego rynku europejskiego mogą wpływać na konkurencję na danym rynku geograficznym.

Przed sformułowaniem wniosków Komisja może się konsultować z głównymi firmami działającymi w sektorze w celu zebrania ich opinii na temat granic rynku asortymentowego i rynku geograficznego. W razie potrzeby może ona także przeprowadzać kontrole na miejscu.

Obliczanie udziału w rynku

Zdefiniowanie rynku właściwego, zarówno w wymiarze asortymentowym, jak i geograficznym, pozwala na zidentyfikowanie uczestników rynku (dostawców, klientów i konsumentów). Na tej podstawie można obliczyć całkowitą wielkość rynku oraz udziały w rynku każdego z dostawców, odwołując się do ich sprzedaży właściwych produktów na właściwym obszarze.

Szacunki sporządzone przez przedsiębiorstwa, badania przeprowadzone przez konsultantów branżowych lub stowarzyszenia handlowe, a także dane dotyczące obrotu przedsiębiorstw pomagają obliczyć całkowitą wielkość rynku oraz udziały w rynku każdego z dostawców. Choć do obliczania udziałów w rynku stosuje się zazwyczaj sprzedaż, to użytecznych informacji mogą też dostarczyć, w zależności od konkretnego produktu lub danej branży, inne parametry, takie jak zdolność produkcyjna, liczba podmiotów na przenikających się wzajemnie rynkach itp.