Układ o stowarzyszeniu z Ukrainą

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Układ zawiera preambułę wyjaśniającą przyczyny powstania układu i określającą jego cele, po której następuje siedem tytułów.

Zasady ogólne

Do zasad stanowiących istotne elementy układu między stronami zalicza się:

• poszanowanie zasad demokratycznych, praworządność, dobre sprawowanie rządów, prawa człowieka i podstawowe wolności;
• propagowanie poszanowania zasady suwerenności i integralności terytorialnej, nienaruszalności granic i niezależności, a także zwalczanie rozprzestrzeniania broni masowego rażenia.

UE i Ukraina uznają także, że u podstaw ich stosunków leżą zasady wolnej gospodarki rynkowej. Strony uznają też, że dla rozwoju stosunków między nimi zasadnicze znaczenie mają:

• praworządność i dobre sprawowanie rządów,
• walka z korupcją i z różnymi formami międzynarodowej przestępczości zorganizowanej i terroryzmu,
• promowanie zrównoważonego rozwoju, oraz
• skuteczne działania wielostronne.

Zintensyfikowany dialog polityczny i współpraca

Dialog polityczny będzie dalej rozwijany w celu stopniowego zbliżenia UE i Ukrainy w dziedzinach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony. Celem dialogu będzie między innymi:

• wzmocnienie współpracy i dialogu w dziedzinie międzynarodowego bezpieczeństwa i zarządzania kryzysowego, w celu rozwiązywania światowych i regionalnych problemów oraz głównych zagrożeń;
• zwiększenie nakierowanej na wyniki i praktycznej współpracy na rzecz osiągnięcia pokoju, bezpieczeństwa i stabilności na kontynencie europejskim.

Sprawiedliwość, wolność i bezpieczeństwo

Priorytety w tym zakresie są następujące:

• konsolidacja praworządności i wzmocnienie instytucji na wszystkich szczeblach w dziedzinie administracji; oraz
• egzekwowanie prawa, a w szczególności wymiar sprawiedliwości.

Celem jest wzmocnienie sądownictwa, zwiększenie jego skuteczności, zagwarantowanie jego niezależności i bezstronności oraz zwalczanie korupcji. Współpraca w dziedzinie sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa będzie kierować się przestrzeganiem praw człowieka i podstawowych wolności.

Strony zobowiązują się też do:

• intensyfikacji dialogu oraz współpracy w dziedzinie migracji, azylu i zarządzania granicami; oraz
• zwalczania przestępczości zorganizowanej i prania pieniędzy.

Tytuł zawiera też wyraźne odwołanie do chęci zacieśniania kontaktów międzyludzkich przez strony i uznania znaczenia wprowadzenia – w stosownym czasie – ruchu bezwizowego do UE dla obywateli Ukrainy, pod warunkiem zapewnienia warunków dla dobrze zarządzanej i bezpiecznej mobilności.

Handel i zagadnienia związane z handlem

Strony mają na celu stworzenie pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu (DCFTA). Zobowiązują się do stworzenia nowego klimatu służącego przede wszystkim rozwojowi handlu i inwestycji oraz stymulowaniu konkurencji, które to czynniki mają kluczowe znaczenie dla restrukturyzacji i modernizacji gospodarczej. DCFTA wiąże się ze stopniowym znoszeniem taryf celnych i kontyngentów taryfowych, co w połączeniu z szerszym procesem zbliżenia prawodawstwa Ukrainy z prawodawstwem, normami i praktykami UE (wspólnotowy dorobek prawny) przyczyni się do dalszej integracji gospodarczej z rynkiem wewnętrznym UE.

Współpraca gospodarcza i sektorowa

Tytuł ten obejmuje współpracę na różnych płaszczyznach i w wielu sektorach w oparciu o stopniowy proces zbliżania z prawodawstwem i praktykami UE oraz, w stosownych przypadkach, z normami i standardami międzynarodowymi. Sektory objęte współpracą to m.in:

• energetyka,
• współpraca makroekonomiczna,
• zarządzanie finansami publicznymi,
• podatki,
• środowisko,
• polityka w dziedzinie przemysłu i przedsiębiorstw,
• współpraca w dziedzinie zatrudnienia, polityki społecznej i równości szans,
• współpraca w zakresie społeczeństwa obywatelskiego,
• współpraca transgraniczna i regionalna.

Współpraca finansowa

UE i państwa członkowskie UE udzielają Ukrainie wsparcia finansowego od lat 90. XX w. Ukraina może korzystać z pomocy finansowej kierowanej przez odpowiednie mechanizmy i instrumenty finansowania UE w celu realizacji celów układu o stowarzyszeniu. Wraz z okresem programowania 2021–2027 obowiązujący wcześniej Europejski Instrument Sąsiedztwa został zastąpiony przez Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – Globalny Wymiar Europy.

Postanowienia instytucjonalne, ogólne i końcowe

Ten ostatni tytuł obejmuje sposoby utrzymywania stosunków pomiędzy UE a Ukrainą. Struktura instytucjonalna jest następująca:

• Spotkanie na szczycie UE–Ukraina. Umożliwia dialog polityczny na najwyższym szczeblu z udziałem prezydentów.
• Rada Stowarzyszenia. Umożliwia dialog na szczeblu ministerialnym i posiada uprawnienia do podejmowania wiążących decyzji.
• Komitet Stowarzyszenia. Wspiera Radę Stowarzyszenia w wykonywaniu jej obowiązków; komitet może powoływać podkomitety w celu realizacji współpracy sektorowej.
• Komisja Parlamentarna Stowarzyszenia. Stanowi forum spotkań i wymiany poglądów między członkami Parlamentu Europejskiego i parlamentu Ukrainy.
• Platforma Społeczeństwa Obywatelskiego. Propaguje regularne spotkania przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego i może kierować zalecenia do Rady Stowarzyszenia.

Tymczasowa liberalizacja handlu

25 maja 2023 r., w związku z niczym niesprowokowaną i nieuzasadnioną wojną agresywną Rosji wobec Ukrainy, Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej przyjęły rozporządzenie (UE) 2023/1077 w sprawie wprowadzenia środków tymczasowej liberalizacji handlu będących uzupełnieniem koncesji handlowych mających zastosowanie do ukraińskich produktów na podstawie układu o stowarzyszeniu oraz zawieszenia dotychczasowych środków ochrony handlu na okres jednego roku. Środki te weszły w życie 6 czerwca 2023 r. Rozporządzenie to odnawia wcześniejsze rozporządzenie (UE) 2022/870.

Wszystkie taryfy celne obowiązujące zgodnie z tytułem IV układu o stowarzyszeniu z Ukrainą, ustanawiającym strefę wolnego handlu, które nie zostały jeszcze zliberalizowane, zawiesza się na okres 1 roku. Zawieszeniem objęte są:

• owoce i warzywa objęte systemem cen wejścia oraz produkty rolne i przetworzone produkty rolne objęte kontyngentami taryfowymi;
• pobór ceł antydumpingowych z tytułu przywozu pochodzącego z Ukrainy; oraz
• stosowanie wspólnych reguł przywozu w odniesieniu do towarów pochodzących z Ukrainy.