Układ o stowarzyszeniu z Mołdawią

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Układ zawiera 465 artykułów wraz z dodatkowymi załącznikami i protokołami. Obejmuje on poniższe obszary.

Zasady ogólne (Tytuł I), mianowicie:

• prawa demokratyczne, prawa człowieka i podstawowe wolności;
• gospodarka wolnorynkowa, zrównoważony rozwój i skuteczny multilateralizm;
• zasady państwa prawa, dobre rządy, współpraca oraz stosunki dobrosąsiedzkie.

Dialog polityczny, reforma wewnętrzna i współpraca w zakresie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (Tytuł II), mianowicie:

• stworzenie stabilnych i skutecznych instytucji politycznych;
• stopniowe zbliżenie w dziedzinie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa;
• zobowiązanie do zapobiegania konfliktom, zapewnienia stabilności regionalnej, zwalczania terroryzmu i rozprzestrzeniania broni masowego rażenia.

Wolność, bezpieczeństwo i sprawiedliwość (Tytuł III), mianowicie:

• poszanowanie zasad praworządności, niezawisłość sądownictwa i współpraca prawna;
• współpraca w zakresie migracji i zarządzania granicami;
• zwalczanie przestępczości zorganizowanej, korupcji, terroryzmu, prania pieniędzy i niedozwolonych środków odurzających.

Współpraca gospodarcza i sektorowa (Tytuł IV), mianowicie:

• reforma administracji publicznej i ład korporacyjny;
• dialog gospodarczy, finanse publiczne, budżet i opodatkowanie;
• zatrudnienie, polityka społeczna i polityka w zakresie przemysłu i przedsiębiorstw;
• sektory, m.in. sektor rybołówstwa, transportu, energii elektrycznej i usług finansowych, zdrowie publiczne i działania w dziedzinie klimatu.

Handel i zagadnienia związane z handlem (Tytuł V), mianowicie:

• traktowanie narodowe i dostęp towarów do rynku, w tym:
  • utworzenie pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu między stronami i zniesienie należności celnych na towary pochodzące z terytorium drugiej strony, z pewnymi wyjątkami (określonymi w załącznikach),
  • stopniowe zbliżenie z prawodawstwem UE w dziedzinach barier technicznych w handlu, środków sanitarnych i fitosanitarnych, ułatwień celnych i handlowych, usług i zamówień publicznych,
  • zbliżenie z praktyką unijną i międzynarodową w dziedzinach praw własności intelektualnej, konkurencji i energii elektrycznej, jak również z normami międzynarodowymi w dziedzinach środowiska i pracy (handel i zrównoważony rozwój).

W kwestii praw własności intelektualnej zastosowanie ma umowa podpisana w 2012 r. między UE a Mołdawią w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych, która została włączona do układu o stowarzyszeniu. Jednym z priorytetów układu o stowarzyszeniu jest zapewnienie skutecznego egzekwowania mołdawskiego prawodawstwa w tym zakresie oraz odpowiedniego przeszkolenia urzędników właściwych organów administracyjnych i pracowników wymiaru sprawiedliwości. Przedstawiciele UE i Mołdawii regularnie spotykają się w ramach Rady Stowarzyszenia (zob. niżej) w celu omówienia bieżących kwestii i najlepszych praktyk dotyczących tej dziedziny.

Pomoc finansowa oraz środki zwalczania nadużyć finansowych i kontroli (Tytuł VI), mianowicie:

• pomoc finansowa dla Mołdawii ze strony UE, Europejskiego Banku Inwestycyjnego, Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju oraz innych instytucji finansowych;
• ramy wieloletnie i roczne programy działania w odniesieniu do obszarów priorytetowych wydatków;
• wymiana informacji i współpraca operacyjna;
• środki mające na celu zapobieganie nadużyciom finansowym, korupcji i innym nielegalnym działaniom oraz ich zwalczanie.

Postanowienia instytucjonalne, ogólne i końcowe (Tytuł VII), mianowicie:

• utworzenie:
  • Rady Stowarzyszenia na szczeblu ministerialnym mającej nadzorować i monitorować realizację układu,
  • Komitetu Stowarzyszenia składającego się ze starszych urzędników i mającego pomagać Radzie,
  • Komisji Parlamentarnej Stowarzyszenia złożonej z członków Parlamentu Europejskiego i członków Parlamentu Republiki Mołdawii, stanowiącej forum spotkań i wymiany poglądów,
  • platformy społeczeństwa obywatelskiego umożliwiającej spotkania i wymianę poglądów;
• zobowiązanie Mołdawii do stopniowego zbliżania jej prawodawstwa do prawodawstwa UE i prawa międzynarodowego;
• traktat został zawarty na czas nieokreślony i wygasa sześć miesięcy po przekazaniu przez jedną ze stron decyzji o odstąpieniu.

W załącznikach technicznych szczegółowo opisano sposób realizacji różnych zobowiązań zawartych w układzie. Niektóre z nich, np. obejmujące oznaczenia geograficzne, aspekty dotyczące handlu i środków sanitarnych/fitosanitarnych, uległy nieznacznym zmianom od 2016 r.

Tymczasowe środki liberalizacji handlu

• Niesprowokowana i nieuzasadniona agresja wojskowa Rosji wobec Ukrainy od lutego 2022 r. wywiera głęboki negatywny wpływ na zdolność Mołdawii do wymiany handlowej z resztą świata, ponieważ jest ona zależna od tranzytu przez terytorium Ukrainy i od ukraińskiej infrastruktury.
• W tej trudnej sytuacji UE udziela wsparcia Mołdawii poprzez zwiększenie stopnia liberalizacji handluprzewidzianej w układzie o stowarzyszeniu, w szczególności w odniesieniu do wybranych produktów rolnych.
• Rozporządzenie (UE) 2023/1524 wprowadziło tymczasowe środki liberalizacji handlu polegające na pełnej liberalizacji przywozu wszystkich produktów z Mołdawii, zastępując poprzedni akt prawny, rozporządzenie (UE) 2022/1279, które obowiązywało przez okres 1 roku do 23 lipca 2023 r.
• Rozporządzenie (UE) 2024/1501 odnowiło środki w 2024 r. i były one stosowane do 24 lipca 2025 r. Zniosły one kontyngenty celne na siedem produktów rolnych, których eksport z Mołdawii do UE nie został jeszcze w pełni zliberalizowany na mocy układu o stowarzyszeniu: śliwki, winogrona, jabłka, pomidory, czosnek, wiśnie i sok winogronowy. Rozporządzenie z 2023 r. zniosło również system ustalania cen wejściowych dla niektórych produktów rolnych, a tym samym w pełni zliberalizowało import wszystkich tych produktów do UE.
• W trakcie stosowania środków tymczasowych Komisja Europejska ściśle monitorowała skutki rozporządzenia (UE) 2023/1524 i dysponowała uprawnieniami do wydawania aktów wykonawczych w celu tymczasowego zawieszenia środków liberalizacji handlu, w przypadku gdyby przywóz miał niekorzystny wpływ na unijnych producentów „podobnych” lub „bezpośrednio konkurujących” produktów. Komitet ds. Środków Ochronnych, ustanowiony na mocy rozporządzenia (UE) 2015/478 w sprawie wspólnych reguł przywozu do UE (zob. streszczenie), będzie wspierał Komisję w tym zakresie.

Zmodernizowane relacje handlowe

• Po wygaśnięciu tymczasowych środków liberalizacji handlu UE i Mołdawia uzgodniły, w ramach układu o stowarzyszeniu, dalszą liberalizację dwustronnej wymiany handlowej.
• W tym celu decyzją nr 1/2025 Komitetu Stowarzyszenia UE–Mołdawia w składzie rozstrzygającym kwestie dotyczące handlu, przyjętą na podstawie art. 147 ust. 4 układu, dodano nowy załącznik do układu, określający zaktualizowane zobowiązania w zakresie obniżenia i zniesienia ceł na towary pochodzące z Mołdawii.
• W decyzji tej powiązano również przyznanie dodatkowych preferencji w zakresie taryf celnych ze stopniowym dostosowywaniem się Mołdawii do określonych przepisów UE dotyczących norm produkcji oraz ustanowiono ramy obejmujące:
  • procedury sprawozdawcze i konsultacyjne;
  • możliwość zawieszenia, a następnie ponownego wprowadzenia preferencji;
  • środki ochronne w przypadku wystąpienia poważnych trudności.

• Umowa przewiduje przegląd uzgodnionego poziomu liberalizacji taryf celnych zaplanowany na 2027 r., z uwzględnieniem procesu akcesyjnego Mołdawii.