Normalizacja

Normy stanowią jeden z głównych elementów mechanizmu działania rynku wewnętrznego Unii Europejskiej (UE). Pozwalają one zapewnić, by wprowadzane na rynek produkty i usługi były interoperacyjne, bezpieczne w użyciu i nie powodowały szkodliwych skutków dla zdrowia ludzi ani dla środowiska. Normy dają również pewność, że poszczególne produkty i usługi są dostosowane do swojego celu, a ponadto oferują przedsiębiorstwom możliwość konkurowania na rynkach zarówno europejskich, jak i światowych. Odgrywają także istotną rolę we wspieraniu innowacyjności, gdyż stanowią wspólne ramy odniesienia pozwalające na określenie podstawowej charakterystyki danego produktu bądź usługi i stworzenie wspólnej terminologii.

W odniesieniu do towarów i usług objętych zakresem unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego normy europejskie opracowywane są przez europejskie organizacje normalizacyjne (Europejski Komitet Normalizacyjny, Europejski Komitet Normalizacyjny Elektrotechniki i Europejski Instytut Norm Telekomunikacyjnych), które – na wniosek Komisji Europejskiej – tworzą również specyfikacje techniczne. W procesie budowania konsensusu, na którym opierają się normy, ważną rolę odgrywają podmioty z sektora przemysłu, jak również krajowe jednostki normalizacyjne państw członkowskich UE i członków Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu, przedstawiciele sektora małych i średnich przedsiębiorstw, organy publiczne, a także strony reprezentujące interesy konsumentów i związków zawodowych oraz kwestie dotyczące ochrony środowiska.

Co do zasady przedsiębiorstwa nie mają obowiązku stosowania norm europejskich – mogą skorzystać z innego rozwiązania technicznego w celu wykazania zgodności swoich produktów z obowiązującymi wymogami prawa. Jednakże zgodność z normami zharmonizowanymi pozwala im w dużo łatwiejszy sposób udowodnić, że ich produkty spełniają wymagania unijnych przepisów. Wykaz zharmonizowanych norm jest regularnie aktualizowany i publikowany w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

W odniesieniu do towarów, które nie są lub są tylko częściowo objęte zakresem unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego, stosuje się zasadę wzajemnego uznawania. Jej stosowanie gwarantuje, że dowolny towar sprzedawany zgodnie z prawem w jednym państwie członkowskim może być dopuszczony do sprzedaży także w innym państwie członkowskim. Jest to możliwe nawet w przypadku, gdy towar ten nie jest w pełni zgodny z przepisami technicznymi tego drugiego państwa, z wyjątkiem sytuacji związanych bezpieczeństwem publicznym, zdrowiem lub ochroną środowiska.

W lutym 2022 r. Komisja przedstawiła nową strategię normalizacji europejskiej, której celem jest:

• wzmocnienie konkurencyjności UE na świecie;
• zapewnienie, by nowe technologie uwzględniały wartości demokratyczne; oraz
• wsparcie transformacji UE w kierunku neutralnej dla klimatu, odpornej gospodarki o obiegu zamkniętym.

W przypadku, gdy dostępne są normy ogólnoświatowe, wyżej wymienione europejskie organizacje normalizacyjne dążą do jak najlepszego dostosowania norm europejskich do norm międzynarodowych ustanowionych przez uznane międzynarodowe organizacje normalizacyjne, takie jak Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna, Międzynarodowa Komisja Elektrotechniczna i Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny.

Oprócz odniesień do norm europejskich i międzynarodowych unijne przepisy mogą również zawierać odesłania do norm krajowych tworzonych przez krajowe jednostki normalizacyjne państw członkowskich UE lub do specyfikacji technicznych innych niż te opracowane przez organizacje odpowiedzialne za ustanawianie norm. Moc prawna wszystkich norm i specyfikacji technicznych, do których odnoszą się przepisy UE, zależy od prawnego charakteru danego odesłania.