NATO (Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego)

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego (zwana w skrócie NATO lub Sojuszem Północnoatlantyckim) to organizacja międzynarodowa o charakterze wojskowym, utworzona na podstawie Traktatu Północnoatlantyckiego, zwanego też traktatem waszyngtońskim, podpisanego 4 kwietnia 1949 r. Głównym celem NATO jest zagwarantowanie – środkami politycznymi i militarnymi – wolności i bezpieczeństwa wszystkim państwom członkowskim.

Struktura NATO obejmuje dwa piony:

• cywilny, administracyjny, na który składają się:
  • Rada Północnoatlantycka złożona z reprezentantów krajów NATO,
  • Grupa Planowania Nuklearnego,
  • międzynarodowy personel w siedzibie głównej NATO w Brukseli; oraz
• wojskowy, na który składają się:
  • Komitet Wojskowy NATO, którego zadanie polega na wydawaniu Radzie Północnoatlantyckiej zaleceń w sprawach strategii wojskowych,
  • Sojusznicze Dowództwo Operacyjne odpowiedzialne za operacje wojskowe NATO,
  • Sojusznicze Dowództwo Transformacji zajmujące się planowaniem obronnym i rozwojem zdolności wojskowych.

Sojusz, którego kwatera główna znajduje się w Brukseli, liczy 32 członków dołączających w ramach kolejnych rozszerzeń:

• kwiecień 1949 r.: Belgia, Dania, Francja, Niderlandy, Islandia, Kanada, Luksemburg, Norwegia, Portugalia, Stany Zjednoczone, Włochy i Zjednoczone Królestwo – 12 państw założycielskich;
• luty1952 r.: Grecja i Turcja;
• maj 1955 r.: Republika Federalna Niemiec (po zjednoczeniu Niemiec w 1990 roku cały kraj stał się członkiem NATO);
• maj 1982 r.: Hiszpania;
• marzec 1999 r.: Czechy, Polska i Węgry;
• marzec 2004 r.: Bułgaria, Estonia, Litwa, Łotwa, Rumunia, Słowacja i Słowenia;
• 1 kwietnia 2009 r.:  Albania i Chorwacja;
• 5 czerwca 2017 r.:  Czarnogóra;
• 27 marca 2020 r.:  Macedonia Północna;
• 4 kwietnia 2023 r.:  Finlandia;
• 7 marca 2024 r.: Szwecja.

UE i NATO, które mają 23 wspólnych państw członkowskich, ściśle współpracują ze sobą zwłaszcza od 2003 r. (wraz z zawarciem porozumienia Berlin Plus, dającego UE, pod pewnymi warunkami, dostęp do zasobów i zdolności NATO), opierając się na współpracy w dziedzinie obronności, która rozwijała się wcześniej między NATO a nieistniejącą już Unią Zachodnioeuropejską.

Ostatnie przykłady bliskiej współpracy NATO i UE obejmują:

• współpracę w dziedzinie bezpieczeństwa na morzu – operacja wojskowa Unii Europejskiej na Morzu Śródziemnym (operacja IRINI prowadzona na Morzu Śródziemnym przez siły morskie pod dowództwem Unii Europejskiej) (EUNAVFOR MED IRINI) realizowana we współpracy z operacją Sea Guardian realizowaną w ramach NATO;
• współpracę na Bliskim Wschodzie, gdzie UE jako partner niewojskowy i wszystkie 27 państw członkowskich jako partnerzy angażują się w działania światowej koalicji przeciwko Państwu Islamskiemu, którą wspiera NATO.

Zobowiązania państw członkowskich UE wynikające z uczestnictwa we wspólnej polityce bezpieczeństwa i obrony oraz współpraca w jej ramach są zbieżne ze zobowiązaniami wynikającymi z członkostwa tych krajów w NATO.