Polityka UE w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości

Głównym celem polityki UE w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości jest utworzenie ogólnoeuropejskiej przestrzeni sprawiedliwości w oparciu o wzajemną współpracę w zakresie prawa cywilnego i karnego. Oznacza to budowanie wzajemnego zaufania pomiędzy sądami i administracją krajową państw członkowskich UE, jak również wzajemne honorowanie przez nie decyzji sądowych.

W dziedzinie prawa cywilnego UE wprowadziła szeroką gamę środków, których celem jest zapewnienie obywatelom pewniejszego prawa, a także łatwiejszego i wydajniejszego dostępu do sprawiedliwości, gdy mają oni do czynienia z kwestiami o charakterze transgranicznym, takimi jak spory, rozwody itp.

W UE, gdzie panuje swoboda poruszania się i transportu towarów, ustanowienie unijnej przestrzeni sprawiedliwości ma szczególnie wysoki priorytet. Aby sprostać wyzwaniom związanym z przestępczością, UE uchwaliła przepisy prawa mające chronić prawa ofiar, podejrzanych oraz więźniów w sprawach transgranicznych (na przykład przepisy w zakresie wzajemnej pomocy prawnej, wzajemnego uznawania decyzji w sprawach karnych oraz europejskiego nakazu aresztowania).

W zakresie prawa karnego i cywilnego przyjęto środki mające na celu:

• uproszczenie procedur umożliwiających sądom krajowym współpracę z ich odpowiednikami w innych państwach członkowskich;
• wyszkolenie specjalistów angażujących się w sprawy transgraniczne;
• opracowanie technologii informatycznych i komunikacyjnych (takich jak wideokonferencje) w ramach unijnego systemu wymiaru sprawiedliwości (e-Sprawiedliwość).

Komisja Europejska będzie zarządzać dwoma programami finansowania na lata 2021–2027:

• programem Obywatelstwo, równość, prawa i wartości przewidzianym dla projektów promujących europejskie wartości na szczeblu lokalnym, krajowym i międzynarodowym, dysponującym kwotą 1,6 miliarda EUR z unijnych wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027. Cztery główne cele programu to:
  • promowanie równości i praw,
  • promowanie zaangażowania obywateli oraz uczestnictwa w życiu demokratycznym UE,
  • zwalczanie przemocy,
  • przekazywanie i rozpowszechnianie wartości unijnych wśród organizacji społeczeństwa obywatelskiego;
• programem Sprawiedliwość dysponującym kwotą 305 milionów EUR. Cztery główne cele programu to:
  • ułatwianie i wspieranie współpracy sądowej w sprawach cywilnych i karnych, promowanie praworządności oraz bezstronności i niezawisłości sędziowskiej,
  • wspieranie i promowanie szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości w celu budowania wspólnej kultury prawnej, sądowej i opartej na praworządności,
  • ułatwianie skutecznego i wolnego od dyskryminacji dostępu (w tym elektronicznego) do sprawiedliwości dla wszystkich,
  • wspieranie praw ofiar przestępstw, a także praw proceduralnych osób podejrzanych i oskarżonych.