Klauzula arbitrażowa

Arbitraż to metoda rozstrzygania sporu między stronami umowy polegająca na tym, że strony zgadzają się, by spór został rozwiązany w oparciu o decyzję niezależnego arbitra, a nie na drodze postępowania sądowego. Ponadto strony zgadzają się, że orzeczenie takiego podmiotu trzeciego będzie dla nich wiążące.

W umowie wskazuje się prawo lub prawa właściwe wybrane przez strony (którymi są z zasady prawa krajowe) oraz warunki, w jakich można wszcząć takie postępowanie.

W kontekście prawa Unii Europejskiej (UE) postępowanie może być wszczęte przed Trybunałem Sprawiedliwości lub Sądem na mocy klauzuli arbitrażowej umieszczonej w umowie prawa publicznego lub prywatnego, zawartej przez UE lub w jej imieniu, która wyraźnie przewiduje (w drodze odstępstwa od zasad prawa powszechnego, na mocy których spory wynikłe w związku z takimi umowami podlegają jurysdykcji sądów państw członkowskich UE) wykonanie jurysdykcji przez jeden z dwóch sądów tworzących Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Zgodnie z artykułem 272 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej może orzekać na mocy klauzuli arbitrażowej umieszczonej w umowie prawa publicznego lub prywatnego, zawartej przez UE lub w jej imieniu.

Jeśli dojdzie do sporu między państwami członkowskimi, związanego z przedmiotem traktatów, Trybunał Sprawiedliwości może orzekać w takim sporze, jeśli jest on mu przedłożony na mocy kompromisu, zgodnie z artykułem 273 TFUE.

Spory, których stroną jest UE, nie są z tego tytułu wyłączone spod jurysdykcji sądów krajowych, z zastrzeżeniem sytuacji, gdzie właściwość sądów UE określono traktatami (zgodnie z artykułem 274 TFUE).

Artykuł 340 ust. 1 TFUE stanowi, że odpowiedzialność umowna UE podlega prawu właściwemu dla danej umowy.

Do skargi wszczynającej postępowanie na podstawie klauzuli arbitrażowej, którą złożyć mogą wyłącznie strony umowy (ponieważ podmioty trzecie nie mogą wszczynać postępowania przed sądami UE na mocy takiej klauzuli), należy załączyć egzemplarz takiej umowy (artykuł 78 ust. 3 regulaminu postępowania przed Sądem).

Z zastrzeżeniem ograniczeń przewidzianych w klauzuli arbitrażowej, sąd rozpatrujący sprawę, jako sąd rozsądzający spór między stronami umowy, ma szerokie uprawnienia do badania wszelkich, faktycznych i prawnych, aspektów przedłożonego mu przez strony sporu oraz, w stosownych przypadkach, do nakazywania wdrożenia wszelkich niezbędnych środków wnioskowanych przez strony.

Sąd może:

• interpretować niektóre zapisy umowy w świetle prawa właściwego;
• dopilnować odpowiedniego wykonania zobowiązań umownych przez strony i może, tym samym, skłonić je do wykonania ich zobowiązań umownych lub zadośćuczynienia poszkodowanej stronie, nakazując wypłatę odszkodowania, jeśli niewykonanie zobowiązań doprowadziło do szkody;
• wymagać od stron uiszczenia zapłaty za dodatkowe usługi, które nie zostały uwzględnione w pierwotnej umowie;
• nakazać sądowe rozwiązanie umowy w przypadku niewykonania zobowiązań, wskazując skutki takiego rozwiązania.

Sądy UE mogą także orzekać w sprawach dotyczących ważności umowy i mogą w takich przypadkach stwierdzać jej nieważność.