Internationale culturele betrekkingen — Een EU-strategie

KERNPUNTEN

Cultuur gaat niet alleen om kunst of literatuur. Cultuur omvat een veel breder scala aan activiteiten: van de interculturele dialoog¹ tot toerisme, van onderwijs en onderzoek tot creatieve sectoren, van de bescherming van cultureel erfgoed tot de bevordering van nieuwe technologieën, en van ambachten tot ontwikkelingssamenwerkingen.

Cultuur speelt ook een belangrijke rol in het buitenlands beleid van de EU waar culturele samenwerking op stereotypes en vooroordelen stoot, en de dialoog conflicten kan voorkomen en verzoening kan stimuleren. Ze helpt bij het omgaan met wereldwijde uitdagingen, zoals de integratie van vluchtelingen, het optreden tegen gewelddadige radicalisering en het beschermen van ’s werelds culturele erfgoed.

Cultuur kan ook een hulpmiddel zijn om belangrijke sociale en economische voordelente genereren, zoals burgerparticipatie en toeristische inkomsten, zowel binnen als buiten de EU.

De strategie bouwt voort op en actualiseert eerdere mededelingen betreffende cultuur en de internationale betrekkingen van de EU en de rol van cultuur in de EU-ontwikkelingssamenwerking, en richt zich op het versterken van culturele samenwerking binnen drie hoofdgebieden:

• Het aandrijven van duurzame sociale en economische ontwikkeling, door culturele en creatieve industrieën te versterken en de rol van lokale autoriteiten te ondersteunen. Voorbeelden in dit gebied zijn:
  • het programma Creatieve Netwerken van de Stichting Azië-Europa;
  • EU-ondersteuning in het zuidelijke Middellandse Zeegebied voor een project ter ontwikkeling van clusters in de culturele en creatieve industrieën met UNIDO (United Nations Industrial Development Organisation — Organisatie van de Verenigde Naties voor Industriële Ontwikkeling);
  • een Europees netwerk van creatieve hubs, waar alle landen in zitten die deelnemen aan het „Creatief Europa”-programma (inclusief Servië, Moldavië, Turkije, Georgië en Oekraïne).
• Bevorderen van vreedzame betrekkingen tussen gemeenschappen en mensen met verschillende religieuze overtuigingen. Dialoog kan helpen eerlijke, vreedzame, inclusieve samenlevingen te bevorderen, die de mensenrechten respecteren en rekening houden met lokale gevoeligheden, met acties die zijn aangepast op specifieke culturele contexten en belangen. Dit omvat:
  • programma’s ter bevordering van cultuur binnen het Oosterse partnerschap, waar Armenië, Azerbeidzjan, Wit-Rusland, Georgië, Moldavië en Oekraïne bij zitten;
  • ondersteuning voor de Anna Lindh-stichting en haar netwerk voor organisaties in alle 42 landen van de Unie voor het Middellandse Zeegebied.

• Verbetering van de samenwerking betreffende cultureel erfgoed, door bevordering van onderzoek, de bestrijding van illegale handel in culturele goederen, en het ondersteunen van de bescherming van erfgoedlocaties. Het herstel en de bevordering van cultureel erfgoed is goed voor het toerisme en stimuleert economische groei. Enkele voorbeelden:
  • onderzoek onder Horizon 2020 om nieuwe manieren te vinden om cultureel erfgoed, dat bedreigd wordt door klimaatverandering, en waaraan ook niet-EU-landen kunnen deelnemen, te bewaren en te beheren;
  • strijden tegen handel in erfgoed, inclusief ondersteuning voor het opleiden van douaneofficiers bij grenscontroles om vroege detectie van gestolen artefacten te realiseren;
  • samenwerken met UNESCO voor het opzetten van een snellereactiemechanisme voor de bescherming van culturele erfgoederen. Het Regionaal Trustfonds van de Europese Unie in respons op de Syrische crisis zal eveneens bijdragen aan de bescherming van cultureel erfgoed en de bevordering van culturele diversiteit.

EU-samenwerking op het vlak van cultuur omvat zowel de EU als ontwikkelingslanden en kan worden verbeterd door:

• het ramen van bronnen en samenwerking in niet-EU-landen;
• betere samenwerking met nationale culturele instanties binnen de EU;
• meer gebruikmaken van EU-ambassades in niet-EU-landen (delegaties);
• het stichten van Europese cultuurhuizen, ontworpen voor het leveren van diensten aan de lokale bevolking, deelname aan gezamenlijke projecten en het aanbieden van beurzen en culturele en onderwijsuitwisselingen;
• gezamenlijke culturele EU-evenementen;
• nadruk op strategische internationale partners;
• uitwisseling van studenten, onderzoekers en afgestudeerden tussen EU- en niet-EU-landen.

Deze culturele strategie kan worden bevorderd door gebruik te maken van bestaande bronnen, zoals:

• partnerschapsinstrument (EU-bereikmiddel)
• Europees instrument voor democratie en mensenrechten
• instrument voor bijdrage aan stabiliteit en vrede
• programma Creatief Europa (bevordering van cultureel erfgoed)
• EU-uitbreidingsbeleid (met inbegrip van cultuurbeleid)
• Europees nabuurschapsbeleid (betrekkingen met 16 buurlanden)
• financieringsinstrument voor ontwikkelingssamenwerking
• Overeenkomst van Cotonou (EU-samenwerking met Afrikaanse of Caribische landen, of landen in de Stille Oceaan).