Normalisatie

Normen zijn essentieel voor de werking van de interne markt van de Europese Unie (EU). Zij garanderen dat producten en diensten onderling interoperabel zijn, veilig kunnen worden gebruikt en geen schade toebrengen aan de volksgezondheid of aan het milieu. Zij maken dat erop kan worden vertrouwd dat een product of dienst geschikt is voor het beoogde doel en stellen bedrijven in staat om overal in de EU en wereldwijd te concurreren. Normen spelen ook een sleutelrol bij het mogelijk maken van innovatie: ze bieden een gemeenschappelijk uitgangskader door de essentiële kenmerken van een product of dienst te omschrijven en een gemeenschappelijke woordenschat te definiëren.

Voor goederen en diensten die onder de EU-harmonisatiewetgeving vallen, worden Europese normen ontwikkeld door de Europese normalisatie-instellingen (het Europees Comité voor Normalisatie, het Europees Comité voor Elektrotechnische Normalisatie en het Europees Instituut voor telecommunicatienormen). Op verzoek van de Europese Commissie stellen zij technische specificaties op. De industrie speelt een belangrijke rol in dit proces van consensusvorming, net als de nationale normalisatie-instellingen van de EU-lidstaten en de landen van de Europese Vrijhandelsassociatie, vertegenwoordigers van kleine en middelgrote ondernemingen, overheden en behartigers van consumenten-, vakbonds- en milieubelangen.

In de regel zijn bedrijven niet verplicht om Europese normen te gebruiken: ze kunnen een andere technische oplossing kiezen om aan te tonen dat hun producten aan de verplichte wettelijke vereisten voldoen. Maar wanneer zij aan een geharmoniseerde norm voldoen, kunnen zij gemakkelijker aantonen dat hun producten aan EU-wetgeving voldoen. De lijst van geharmoniseerde normen wordt regelmatig bijgewerkt en gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Voor producten die niet of gedeeltelijk onder de EU-harmonisatiewetgeving vallen, geldt het beginsel van wederzijdse erkenning. Dit zorgt ervoor dat wanneer een product rechtmatig in een EU-lidstaat mag worden verkocht, het ook in een andere lidstaat verkocht mag worden. Dit geldt ook als het product niet helemaal voldoet aan de technische voorschriften van de andere lidstaat (hoewel er uitzonderingen kunnen zijn op grond van de openbare veiligheid, de volksgezondheid of het milieu).

In februari 2022 heeft de Commissie een nieuwe EU-normalisatiestrategie gepresenteerd, bedoeld om:

• het mondiale concurrentievermogen van de EU te versterken;
• te waarborgen dat nieuwe technologieën de democratische waarden van de EU weerspiegelen; en
• de transitie naar een klimaatneutrale, veerkrachtige en circulaire economie te faciliteren.

Daar waar sprake is van mondiale normen, proberen bovengenoemde Europese normalisatie-instellingen de Europese normen zoveel mogelijk af te stemmen op de internationale normen die zijn aangenomen door de erkende internationale normalisatie-instellingen (de Internationale Organisatie voor normalisatie, de Internationale Elektrotechnische Commissie en de Internationale Telecommunicatie-unie).

Naast Europese en internationale normen kan EU-wetgeving ook verwijzingen bevatten naar nationale normen die door de nationale normalisatie-instellingen van de EU-lidstaten zijn ontwikkeld, of verwijzingen naar andere technische specificaties dan de specificaties die door normontwikkelingsorganisaties zijn ontwikkeld. Het rechtsgevolg van al deze normen en technische specificaties waarnaar wordt verwezen, is afhankelijk van het rechtskarakter van de verwijzing.