L-ugwaljanza bejn is-sessi fis-suq tax-xogħol

PUNTI EWLENIN

L-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa huwa prinċipju fundamentali tad-dritt tal-UE li japplika għal diversi aspetti tal-ħajja fis-soċjetà, inkluża d-dinja tal-impjieg u okkupazzjoni.

Ugwaljanza fl-impjieg u l-kundizzjonijiet tax-xogħol

Id-Direttiva 2006/54/KE tipprojbixxi d-diskriminazzjoni diretta¹ u indiretta² bejn l-irġiel u n-nisa fir-rigward ta’:

• reklutaġġ, aċċess għall-impjieg u impjieg indipendenti;
• kondizzjonijiet ta’ impjieg, inklużi l-paga u s-sensja;
• taħriġ vokazzjonali u promozzjoni;
• sħubija fi u involviment f’organizzazzjonijiet tal-ħaddiema jew ta’ impjegaturi.

Barra minn hekk, id-direttiva timplimenta l-prinċipju ta’ paga indaqs minquxa fl-Artikolu 157 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea u tipprojbixxi d-diskriminazzjoni abbażi tas-sess fi kwistjonijiet ta' paga għall-istess xogħol jew xogħol tal-istess valur. Paga hi definita bħala paga bażika jew minima jew salarju ordinarju u kull kunsiderazzjoni oħra, sew jekk fi flus kontanti kif ukoll jekk in natura, fejn ħaddiem jirċievi direttament jew indirettament (komponenti komplementarji jew varjabbli) b’rispett għall-impjieg tiegħu jew tagħha mill-impjegatur tiegħu jew tagħha. Fejn sistemi ta’ klassifikazzjoni ta’ impjieg jintużaw biex jiddeterminaw il-paga, għandhom ikunu bbażati fuq l-istess kriterji sew għall-irġiel kif ukoll għan-nisa u jkunu mfassla biex jeskludu kull diskriminazzjoni għal raġunijiet ta’ sess.

L-Istati Membri tal-UE jridu jħeġġu lil l-impjegaturi biex jaġixxu kontra d-diskriminazzjoni (kemm diretta kif ukoll indiretta) abbażi ta’ sess, u b’mod partikolari kontra fastidju³ u fastidju sesswali⁴.

Ugwaljanza fis-sigurtà soċjali okkupazzjonali

In-nisa u l-irġiel għandhom ikunu trattati b’mod ugwali taħt l-iskemi tas-sigurtà soċjali okkupazzjonali, li b’mod partikolari jikkonċernaw:

• il-kamp ta’ applikazzjoni u l-kundizzjonijiet ta’ aċċess għall-iskemi;
• it-twaqqif ta’ regoli differenti fir-rigward tal-età ta’ dħul fl-iskema jew il-perjodu minimu ta’ mpjieg jew sħubija tal-iskema meħtieġa biex tikseb il-benefiċċji tagħha;
• il-kontribuzzjonijiet għal tali skemi;
• il-kalkolu ta’ benefiċċji, inklużi benefiċċji supplimentari, u l-kundizzjonijiet li jirregolaw it-tul u ż-żamma tal-intitolament.

Dan il-prinċipju japplika għall-popolazzjoni kollha li taħdem, inkluż:

• ħaddiema li jaħdmu għal rashom (madanakollu, għal din il-kategorija, l-Istati Membri jistgħu jipprovdu trattament differenti dwar l-età tal-pensjoni);
• ħaddiema li l-attività tagħhom tkun interrotta minn mard, aċċident jew qgħad involontarju;
• persuni li jkunu qed ifittxu impjieg, ħaddiema rtirati u b’diżabilità, u dawk li jagħmlu pretensjonijiet taħt skemi tas-sigurtà soċjali.

Liv tal-maternità, tal-paternità u tal-adozzjoni

Fit-tmiem tal-liv tal-maternità, tal-paternità jew tal-adozzjoni, l-impjegati għandhom id-dritt li:

• jirritornaw lura għax-xogħlijiet tagħhom jew għal pożizzjonijiet ekwivalenti b’kundizzjonijiet li ma jkunux inqas favorevoli għalihom;
• jibbenefikaw minn kwalunkwe titjib fil-kundizzjonijiet tal-impjieg li kienu jkunu intitolati għalih matul l-assenza tagħhom.

Difiża tad-drittijiet

• L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu rimedji għall-impjegati li kienu vittmi ta’ diskriminazzjoni, bħal proċeduri ta’ konċiljazzjoni u ġudizzjarji. Barra minn hekk, l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji biex iħarsu lill-impjegati u r-rappreżentanti tagħhom minn trattament ħażin mill-impjegatur bħala reazzjoni għal ilment fi ħdan il-kumpanija jew għal kwalunkwe proċedura legali.
• L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu penali u possibbiltajiet ta’ riparazzjoni jew kumpens b’rabta mal-ħsara mġarrba.
• Fil-każ ta’ proċedimenti legali, l-oneru tal-provi jinqasam bejn il-persuna li tippreżenta l-ilment dwar id-diskriminazzjoni u l-parti li tkun ġiet akkużata bid-diskriminazzjoni. Jekk min iressaq ilment jippreżenta fatti li jistgħu joħolqu preżunzjoni ta’ diskriminazzjoni lill-qorti (pereżempju n-nisa kollha fil-kumpanija għandhom salarji iktar baxxi minn tal-irġiel għall-istess xogħol jew għal xogħol tal-istess valur), imbagħad ir-rispondent irid jipprova li ma kien hemm ebda ksur tal-prinċipju tat-trattament indaqs (pereżempju li l-impjiegi tagħhom huma differenti jew għax jaħdmu part-time).
• Għandu jiġi nnotat li l-Kapitolu III (Remedji u infurzar) tad-Direttiva (UE) 2023/970 dwar ir-regoli dwar it-trasparenza tal-pagi fir-rigward ta’ paga ugwali għal xogħol ugwali (ara s-sommarju) japplika għal proċedimenti li jikkonċernaw kwalunkwe dritt jew obbligu relatat mal-prinċipju ta’ paga ugwali stabbilit fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 2006/54/KE. Sal-lum, għalkemm id-dritt għal paga ugwali bejn in-nisa u l-irġiel għal xogħol ugwali jew xogħol ta’ valur ugwali huwa stabbilit fl-Artikolu 157 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea u d-Direttiva 2006/54/KE, il-prinċipju kien diffiċli biex jiġi applikat u inforzat. Ir-regoli stabbiliti fid-Direttiva (UE) 2023/970 ser japplikaw mis-7 ta’ Ġunju 2026.

Il-promozzjoni tat-trattament ugwali

Id-Direttiva Emendatorja (UE) 2024/1500 tħassar lill-Artikolu 20 tad-Direttiva 2006/54/KE dwar korpi ugwali. Dan l-artikolu kien ħalla marġni wiesgħa fid-diskrezzjoni għall-Istati Membri f’termini tal-mandati ta’ dawn il-korpi, kompetenzi, struttura, riżorsi u funzjonament operattiv, li wassal għal diverġenzi fil-livelli ta’ protezzjoni kontra diskriminazzjoni fost l-Istati Membri.

Id-direttiva emendatorja allura tistabbilixxi standards minimi għall-funzjonament ta’ dawn il-korpi biex ittejjeb l-effettività tagħhom u tiggarantixxi l-indipendenza tagħhom ħalli jkun applikat aħjar il-prinċipju ta’ trattament indaqs. Din tirrekjedi li l-Istati Membri jassikuraw li korpi tal-ugwaljanza:

• jkunu indipendenti u ħielsa minn influwenza esterna;
• jkollhom ir-riżorsi bżonnjużi biex iwettqu l-kompiti tagħhom b’mod effettiv;
• jwettqu attivitajiet li jimpedixxu diskriminazzjoni u jippromwuovu t-trattament indaqs;
• jassistu lil vittmi;
• jkunu jistgħu joffru lill-partijiet l-possibbilità ta’ riżoluzzjoni alternattiva għat-tilwima tagħhom;
• jistgħu jwettqu inkjesti fi ksur tal-prinċipju ta’ trattament indaqs;
• jistgħu jaġixxu fi proċedimenti ġudizzjarji f’kwistjonijiet ċivili u amministrattivi rigward l-implimentazzjoni tal-prinċipju tat-trattament indaqs.

Revoka

Id-Direttiva 2006/54/KE tfassal mill-ġdid u tissostitwixxi bosta direttivi (id-Direttivi 75/117/KEE, 76/207/KEE, 2002/73/KE, 86/378/KEE, 96/97/KE, 97/80/KE u 98/52/KE) u l-emendi sussegwenti tagħhom.