Comhionannas inscne sa mhargadh saothair

PRÍOMHPHOINTÍ

Is bunphrionsabal de dhlí an AE é comhionannas idir fir agus mná a bhaineann le gnéithe éagsúla de shaol na sochaí, lena n-áirítear cúrsaí fostaíochta agus gairme.

Comhionannas i bhfostaíocht agus i ndálaí oibre

Toirmisctear le Treoir 2006/54/CE idirdhealú díreach¹ agus indíreach² idir fir agus mná maidir le:

• earcaíocht, rochtain ar fhostaíocht agus féinfhostaíocht;
• dálaí oibre, lena n–áirítear pá agus dífhostú;
• gairmoiliúint agus ardú céime;
• ballraíocht agus rannpháirtíocht in eagraíochtaí oibrithe nó fostóirí.

Ina theannta sin, cuireann an treoir chun feidhme prionsabal an phá chomhionainn atá cumhdaithe in Airteagal 157 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh agus toirmisctear idirdhealú ar fhorais gnéis in ábhair pá as an obair chéanna nó as obair ar chomhluach. Sainmhínítear pá mar ghnáthphá nó tuarastal bunúsach nó íosta agus aon chomaoin eile, cibé acu in airgead tirim nó i gcomhchineál, a fhaigheann oibrí go díreach nó go hindíreach (comhpháirteanna comhlántacha nó athraitheacha) i leith a fhostaíochta óna f(h)ostóir. I gcás ina n-úsáidtear córais rangaithe post chun pá a chinneadh, ba cheart iad a bheith bunaithe ar na critéir chéanna do mhná agus d’fhir araon agus ba cheart iad a tharraingt suas chun aon idirdhealú ar fhorais gnéis a eisiamh.

Ní mór do Bhallstáit an AE fostóirí a spreagadh chun gníomhú in aghaidh idirdhealaithe (idir dhíreach agus indíreach) ar fhorais gnéis, agus go háirithe i gcoinne ciapadh³ agus gnéaschiapadh⁴.

Comhionannas i slándáil shóisialta cheirde

Ba cheart caitheamh go cothrom le mná agus le fir faoi scéimeanna slándála sóisialta ceirde, go háirithe maidir le:

• raon feidhme agus coinníollacha na rochtana ar na scéimeanna;
• rialacha éagsúla a leagan síos maidir leis an aois chun dul isteach sa scéim nó maidir leis an íostréimhse fostaíochta nó comhaltais den scéim is gá chun sochair na scéime a fháil;
• na ranníocaíochtaí le scéimeanna den sórt sin;
• ríomh na sochar, lena n–áirítear sochair fhorlíontacha, agus na coinníollacha lena rialaítear fad agus coinneáil na teidlíochta.

Tá feidhm ag an bprionsabal seo maidir leis an bpobal oibre ar fad, lena n–áirítear:

• oibrithe féinfhostaithe (mar sin féin, don chatagóir seo, féadfaidh na Ballstáit foráil a dhéanamh maidir le cóireáil éagsúil maidir leis an aois inphinsin);
• oibrithe a gcuireann tinneas, timpiste nó dífhostaíocht neamhdheonach isteach ar a ngníomhaíocht;
• daoine atá ag lorg fostaíochta, oibrithe ar scor agus faoi mhíchumas, agus iad siúd atá ag éileamh faoi scéimeanna slándála sóisialta ceirde.

Saoire mháithreachais, atharthachta agus uchtála

Ag deireadh na saoire máithreachais, atharthachta nó uchtála, tá an ceart ag fostaithe:

• filleadh ar a gcuid post nó ar phoist chomhionanna ar choinníollacha nach lú fabhar dóibh;
• tairbhe a bhaint as feabhas ar bith i ndálaí oibre a mbeadh siad ina dteideal le linn a neamhláithreachta.

Cosaint ceart

• Ní mór do na Ballstáit réitigh a chur i bhfeidhm d’fhostaithe ar íospartaigh idirdhealaithe iad, amhail nósanna imeachta idir-réitigh agus breithiúnacha. Ina theannta sin, ní mór dóibh na bearta riachtanacha a ghlacadh chun fostaithe agus a n-ionadaithe a chosaint ar chóireáil dhiúltach ag an bhfostóir mar fhreagairt ar ghearán laistigh den chuideachta nó ar aon imeachtaí dlí.
• Ní mór do na Ballstáit freisin pionóis agus féidearthachtaí cúitimh nó cúitimh a bhunú i ndáil leis an damáiste a rinneadh.https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/glossary/non-discrimination-the-principle-of.html
• I gcás imeachtaí dlí, roinntear an dualgas cruthúnais idir an duine a thaisceann an gearán idirdhealaithe agus an páirtí atá cúisithe i leith idirdhealaithe. Má chuireann an gearánach fíricí os comhair na cúirte a d’fhéadfadh toimhde idirdhealaithe a chruthú (m.sh. tá tuarastail níos ísle ag gach bean sa chuideachta ná ag fir as an obair chéanna nó as obair ar chomhluach), ní mór don fhreagróir a chruthú nach ndearnadh sárú ar bith prionsabal na córa comhionainne (m.sh. tá a bpoist difriúil nó oibríonn siad go páirtaimseartha).
• Ba cheart a thabhairt faoi deara go bhfuil feidhm ag Caibidil III (Leigheasanna agus forfheidhmiú) de Threoir (AE) 2023/970 maidir le rialacha maidir le trédhearcacht pá i ndáil le pá comhionann as obair chomhionann (féach an achoimre) maidir le himeachtaí a bhaineann le haon cheart nó oibleagáid a bhaineann le prionsabal an phá chomhionainn a leagtar amach in Airteagal 4 de Threoir 2006/54/CE. Go dtí seo, cé go bhfuil an ceart chun pá comhionann idir mná agus fir as obair chomhionann nó obair ar comhionann a luach cumhdaithe in Airteagal 157 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh agus i dTreoir 2006/54/CE, bhí sé deacair an prionsabal a chur i bhfeidhm agus a fhorfheidhmiú. Beidh feidhm ag na rialacha a leagtar amach i dTreoir (AE) 2023/970 ón 7 Meitheamh 2026.

Cóir chomhionann a chur chun cinn

Scriostar Airteagal 20 de Threoir 2006/54/CE maidir le comhlachtaí comhionannais lena leasaítear Treoir (AE) 2024/1500. D’fhág an tAirteagal seo lamháil leathan discréide ag na Ballstáit maidir le sainorduithe, inniúlachtaí, struchtúr, acmhainní agus feidhmiú oibríochtúil na gcomhlachtaí sin, rud a d’fhág éagsúlachtaí sna leibhéil chosanta i gcoinne an idirdhealaithe i measc na mBallstát.

Mar sin leagtar amach sa treoir leasaitheach caighdeáin íosta maidir le feidhmiú na gcomhlachtaí sin chun a n-éifeachtacht a fheabhsú agus a neamhspleáchas a ráthú chun prionsabal na córa comhionainne a chur i bhfeidhm ar bhealach níos fearr. Ceanglaíonn sé ar na Ballstáit a áirithiú go ndéanfaidh comhlachtaí comhionannais:

• neamhspleách agus saor ó thionchar seachtrach;
• na hacmhainní is gá a bheith acu chun a gcuid tascanna a dhéanamh go héifeachtach;
• gníomhaíochtaí a dhéanamh chun idirdhealú a chosc agus chun cóir chomhionann a chur chun cinn;
• cabhrú le híospartaigh;
• is féidir leo deis a thabhairt do pháirtithe réiteach eile ar a ndíospóid;
• is féidir leis fiosrúcháin a dhéanamh faoi sháruithe ar phrionsabal na córa comhionainne;
• is féidir leo gníomhú in imeachtaí cúirte in ábhair a bhaineann leis an dlí sibhialta agus riaracháin maidir le prionsabal na córa comhionainne a chur chun feidhme.

Aisghairm

Déanann Treoir 2006/54/CE roinnt treoracha a athmhúnlú agus a ionadú le Treoir 75/117/EEC, 76/207/EEC, 2002/73/EC, 86/378/EEC, 96/97/EC, 97/80/EC agus 98/52/EC) agus na leasuithe orthu ina dhiaidh sin.