Comhar airgeadais le tíortha neamh-AE maidir le sábháilteacht núicléach 2021-2027

PRÍOMHPHOINTÍ

Is iad príomhchuspóirí an rialacháin seo ná:

• tacú le hardchaighdeán de shábháilteacht núicléach, le cosaint ar radaíocht agus le cur i bhfeidhm coimircí ábhair núicléach go héifeachtúil agus go héifeachtach i dtíortha nach tíortha AE iad;
• tógáil ar ghníomhaíochtaí AE laistigh de reachtaíocht ábhartha de chuid an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach (Euratom);
• an trédhearcacht a spreagadh maidir le cinntí a bhaineann le cúrsaí núicléacha i dtíortha nach tíortha AE iad.

Is iad cuspóirí sonracha na hionstraime ná:

• Cultúr éifeachtach maidir le sábháilteacht núicléach agus cosaint ar radaíocht a chur chun cinn leis na caighdeáin cur chun feidhme is airde agus le feabhsúchán leanúnach;
• an bainistiú slán sábháilte de bhreosla spíonta agus dramhaíl radaighníomhach agus díchoimisiúnú iar-shuíomhanna núicléacha agus iar-mhonarchana;
• coimircí ábhair núicléach éifeachtúil agus éifeachtach i dtíortha nach tíortha AE iad.

Is é EUR 300 milliún (praghsanna reatha) an buiséad 7 mbliana chun an clár a chur chun feidhme. Féadfaidh é seo a úsáid i gcomhair:

• deontas
• conarthaí sóláthair phoiblí i gcomhair seirbhísí nó soláthairtí
• chun saineolaithe seachtracha a íoc
• cumasc¹.

Cláir ilbhliantúla:

• soláthraíonn siad an creat i gcomhair comhoibriú idir AE agus tíortha nach tíortha AE iad agus réigiúin nach réigiúin AE iad;
• spriocanna AE a chur in iúl ar shlí atá ar aon dul lena thosaíochtaí féin, le riachtanais agus gníomhaíochtaí a chomhpháirtithe, agus le cúrsaí idirnáisiúnta;
• an breisluach de thionscnaimh a mhíniú agus conas a sheachnaíonn siad dúbláil le cláir eile;
• réimsí tosaíochta a leagan amach maidir le maoiniú, cuspóirí faoi leith, torthaí ionchasacha agus táscairí feidhmíochta;
• tá siad bunaithe ar phlé le tíortha comhpháirtíochta agus geallsealbhóirí ábhartha.

Glacann an Coimisiún Eorpach leis an méid seo a leanas:

• Na cláir ilbhliantúla, tar éis dul i gcomhairle le Grúpa Rialtóirí na hEorpa um Shábháilteacht Núicléach agus, nuair is gá, athbhreithniú a dhéanamh orthu — agus uasdátú a dhéanamh orthu más gá — 4 bliana ar a laghad tar éis glacadh leo;
• pleananna gníomhaíochta bliantúla bunaithe ar na cláir ilbhliantúla agus ar bhearta speisialta agus tacaíochta, a shonraíonn na cuspóirí do gach tír nach tír AE í nó réigiún nach réigiún AE é, na
  • Spriocanna, nósanna imeachta bainistíochta agus na tionscadail le maoiniú
  • tráthchlár táscach, torthaí ionchasacha agus príomhghníomhaíochtaí

Na critéir incháilitheachta le haghaidh maoiniú ón Ionstraim:

• tugann siad tús áite do dhaoine agus eintitis ó thíortha (aontacha, ar iarrthóirí iad agus iarrthóirí ionchasacha iad) atá incháilithe chun chur isteach ar bhallraíocht AE agus do na comharsana is giorra dó in oirthear agus deisceart na hEorpa i mbeartas comharsanachta na hEorpa agus caibidlíocht maidir le méadú;
• ligeann siad d’eagraíochtaí idirnáisiúnta agus d’eintitis dhlítheanacha bunaithe i liosta fada de thíortha páirt a ghlacadh i soláthar poiblí, nósanna imeachta maidir le bronnadh deontas agus gradam.

I gcás tíortha nach tíortha AE iad agus ar mian leo comhoibriú le AE, caithfidh:

• An Conradh maidir le Neamhleathadh Arm Núicléach bheith daingnithe acu;
• prótacal breise a chur i bhfeidhm nó comhaontú maidir le coimirciú a thabhairt chun críche leis an nGníomhaireacht Idirnáisiúnta do Fhuinneamh Adamhach;
• glacadh go hiomlán leis na bunphrionsabail sábháilteachta sonraithe i gcaighdeáin sábháilteachta de chuid na Gníomhaireachta Idirnáisiúnta do Fhuinneamh Adamhach;
• bheith páirteach i nó i mbun páirt a ghlacadh sna coinbhinsiúin ábhartha, mar an Coinbhinsiún ar Shábháilteacht Núicléach (féach an achoimre) agus an Coinbhinsiún Comhpháirteach maidir le Sábháilteacht i mBainistiú Breosla Spíonta agus maidir le Sábháilteacht i mBainistiú Dramhaíl Radaighníomhach;
• cloí le prionsabal na trédhearcachta agus le fáisnéis phoiblí.

Cuireann an rialachán in iúl go soiléir nach ag iarraidh an fuinneamh núicléach a chur chun cinn atá AE agus é ag obair i gcomhar maidir le sábháilteacht agus slándáil núicléach.

Comhoibriú faoin rialachán:

• spriocanna:
  • údaráis rialála maidir le sábháilteacht núicléach agus eagraíochtaí tacaíochta teicniúla
  • gníomhaireachtaí náisiúnta i bhfeighil bainistiú sábháilte de dhramhaíl radaighníomhach
  • geallsealbhóirí náisiúnta atá freagrach as míniú a thabhairt agus smacht a choimeád ar ábhar núicléach
  • oibritheoirí de stáisiúin cumhachta núicléiche;
• clúdaíonn sé:
  • nósanna imeachta creat rialála agus córais a neartú
  • socruithe éifeachtacha a chur ar bun chun cosc a chur ar thionóiscí le hiarmhairtí raideolaíocha
  • bainistiú sábháilte de bhreosla spíonta agus de dhramhaíl radaighníomhach a fhorbairt agus a chur chun feidhme
  • tacú le bearta cosanta praiticiúla a laghdaíonn rioscaí a bhaineann le radaíocht d’oibrithe agus don phobal
  • straitéisí a cheapadh maidir le stáisiúin núicléacha a dhíchoimisiúnú, seansuíomhanna a dhéanamh sábháilte agus ábhar agus rudaí radaighníomhacha a aisghabháil, fiú más san fharraige atá siad
  • córas rialála a chruthú chun coimircí núicléacha a chur chun feidhme
  • pearsanra a chur faoi oiliúint
  • trealamh a thabhairt d’oibrithe i stáisiúin núicléacha i gcásanna eisceachtúla agus nuair atá údar maith acu leis.

Tá na bearta monatóireachta chun tionchar na hionstraime a mheas bunaithe ar na táscairí seo a leanas:

• achtanna dlí agus rialála ullmhaithe;
• dearadh, coincheap nó staidéir féidearthachta chun na caighdeáin is airde de shábháilteacht núicléach a bhaint amach;
• torthaí de shábháilteacht núicléach, de chosaint radaigníomhach agus de bhearta éifeachtacha maidir le coimircí a fheabhsú.

An Ionstraim:

• Caithfidh sé bheith ar aon dul leis an Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta — an Eoraip Dhomhanda, arna bhunú le Rialachán (AE) 2021/947 (féach an achoimre), le gníomhaíochtaí chomhbheartas eachtrach agus slándála AE agus le beartais agus cláir ábhartha eile;
• d’fhéadfadh sé tacaíocht airgid a fháil ó chláir AE eile, ar an gcoinníoll nach gclúdaíonn na ranníocaíochtaí na costais chéanna;
• aisghairtear Rialachán (Euratom) Uimh. 237/2014 leis.