Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Κύρια σημεία της Συνθήκης του Μάαστριχτ

• Μια Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελούμενη από τρεις «πυλώνες»:
  • τις υφιστάμενες Ευρωπαϊκές Κοινότητες —την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ), την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ) και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (ΕΥΡΑΤΟΜ) και
  • δύο νέους τομείς συνεργασίας με διακυβερνητικές μεθόδους λήψης αποφάσεων αντί της «κοινοτικής μεθόδου»:
    • την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας (ΚΕΠΠΑ) και
    • την αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις (στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων).
• Πιο δημοκρατικά νομιμοποιημένα θεσμικά όργανα:
  • μεγαλύτερη επιρροή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο:
  • εκτεταμένη εφαρμογή των διαδικασιών συνεργασίας και συναίνεσης·
  • θέσπιση της διαδικασίας της συναπόφασης (πλέον ονομάζεται συνήθης νομοθετική διαδικασία)·
  • αναγνώριση του ρόλου των ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων·
  • εναρμόνιση της θητείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τη θητεία του Κοινοβουλίου (στα πέντε έτη)·
  • εκτεταμένη εφαρμογή της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία στο Συμβούλιο·
  • δημιουργία της Επιτροπής των Περιφερειών, η οποία απαρτίζεται από εκπροσώπους των περιφερειακών αρχών και διαδραματίζει συμβουλευτικό ρόλο.
• Η σύσταση της οικονομικής και νομισματικής ένωσης (ΟΝΕ) με σκοπό την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς.
• Η ανάπτυξη της κοινωνικής διάστασης της ΕΚ, μέσω της προσάρτησης του κοινωνικού πρωτοκόλλου στη Συνθήκη, διευρύνει τις αρμοδιότητες της Κοινότητας στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής.
• Η θέσπιση κοινοτικών πολιτικών σε έξι νέους τομείς: στα διευρωπαϊκά δίκτυα (ΔΕΔ)· στη βιομηχανική πολιτική· στην προστασία του καταναλωτή στην εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση· στη νεολαία, και στον πολιτισμό.
• Η σύσταση των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται όσο το δυνατόν εγγύτερα στους πολίτες και δεν υπερβαίνουν τα αναγκαία όρια για την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων.
• Η θέσπιση της έννοιας της ιθαγένειας της ΕΕ πέραν και πάνω από την εθνική ιθαγένεια.

Τροποποιήσεις που επήλθαν στη συνθήκη

Η Συνθήκη του Μάαστριχτ τροποποιήθηκε στη συνέχεια με τις ακόλουθες συνθήκες:

• Η Συνθήκη του Άμστερνταμ (1997) αύξησε τις αρμοδιότητες της ΕΕ δημιουργώντας κοινοτική πολιτική για την απασχόληση, μεταβιβάζοντας στις κοινότητες ορισμένα από τα ζητήματα που προηγουμένως αποτελούσαν αντικείμενο διακυβερνητικής συνεργασίας στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, θεσπίζοντας μέτρα με στόχο να έρθει η ΕΕ πιο κοντά στους πολίτες της και να διευκολυνθεί η στενότερη συνεργασία μεταξύ ορισμένων χωρών της ΕΕ (ενισχυμένη συνεργασία). Επιπλέον, επέκτεινε το πεδίο εφαρμογής της διαδικασίας της συναπόφασης, καθώς και το πεδίο εφαρμογής της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία ενώ, παράλληλα, προχώρησε σε απλοποίηση και σε προσαρμογές στην αρίθμηση των άρθρων των Συνθηκών.
• Η Συνθήκη της Νίκαιας (2001), ουσιαστικά, ασχολήθηκε με τα θεσμικά προβλήματα που συνδέονταν με τη διεύρυνση της ΕΕ και τα οποία δεν είχαν διευθετηθεί το 1997: με τη σύνθεση της Επιτροπής, με τη στάθμιση των ψήφων στο Συμβούλιο και με την επέκταση της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία και σε άλλους τομείς. Απλοποίησε τους κανόνες για την εφαρμογή της διαδικασίας ενισχυμένης συνεργασίας και συντέλεσε στη δημιουργία ενός πιο αποτελεσματικού δικαστικού συστήματος.
• Η Συνθήκη της Λισαβόνας (2007) επέφερε σαρωτικές μεταρρυθμίσεις. Σήμανε το τέλος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας —η Συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας μετονομάζεται σε «Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Κατάργησε την υπάρχουσα δομή των τριών πυλώνων της ΕΕ και προχώρησε σε ανακατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ της ΕΕ και των χωρών μελών της ΕΕ. Αναθεώρησε, επίσης, τον τρόπο λειτουργίας των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων προκειμένου να προσαρμοστούν στη διευρυμένη ΕΕ των 28 χωρών μελών της ΕΕ. Επιπλέον, αρκετές από τις εσωτερικές και εξωτερικές πολιτικές της ΕΕ μεταρρυθμίστηκαν και στα θεσμικά όργανα δόθηκε η δυνατότητα για ανάληψη δράσης σε νέους τομείς πολιτικής. Η δημοκρατική διάσταση της ΕΕ ενισχύθηκε ακόμα περισσότερο.
• Μετά το 1992 η ΣΕΕ τροποποιήθηκε από διάφορες συνθήκες προσχώρησης, γεγονός που οδήγησε στη σταδιακή αύξηση του αριθμού των κρατών μελών από 12 σε 28.