Το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

• Το ΤΔΜ αποσκοπεί να συμβάλει στον ενιαίο ειδικό στόχο του να δοθεί η δυνατότητα στις περιφέρειες και τους ανθρώπους να αντιμετωπίσουν τις κοινωνικές, εργασιακές, οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις της μετάβασης της ΕΕ με σκοπό την επίτευξη των στόχων για την ενέργεια και το κλίμα για το έτος 2030 και του στόχου της ΕΕ όσον αφορά μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία έως το 2050, βάσει της συμφωνίας του Παρισιού (βλέπε σύνοψη).
• Μπορεί επίσης να στηρίξει τις επενδύσεις που συμβάλλουν στους στόχους της πλατφόρμας στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη (STEP) που θεσπίστηκε στον κανονισμό (ΕΕ) 2024/795.
• Το ΤΔΜ είναι ο πρώτος πυλώνας του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης, παράλληλα με το πρόγραμμα InvestEU και τη Δανειακή Διευκόλυνση του Δημόσιου Τομέα.
• Είναι βασικό στοιχείο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (βλέπε σύνοψη).

Πεδίο εφαρμογής

Το ΤΔΜ στηρίζει τις βιώσιμες επενδύσεις:

• σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ), συμπεριλαμβανομένων των πολύ μικρών επιχειρήσεων και των νεοφυών επιχειρήσεων·
• σε δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας, μεταξύ άλλων από πανεπιστήμια και δημόσιους ερευνητικούς οργανισμούς·
• σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην ενεργειακή απόδοση·
• στην έξυπνη και βιώσιμη τοπική κινητικότητα, συμπεριλαμβανομένης της απαλλαγής του τομέα των τοπικών μεταφορών και των υποδομών του από τις ανθρακούχες εκπομπές·
• στον εκσυγχρονισμό των δικτύων τηλεθέρμανσης·
• στην ψηφιακή καινοτομία και ψηφιακή συνδεσιμότητα·
• στην αποκατάσταση εγκαταλελειμμένων εκτάσεων και στις πράσινες υποδομές·
• στην επανειδίκευση για τους εργαζόμενους και τα άτομα που αναζητούν εργασία·
• στην εκπαίδευση και κοινωνική ένταξη, συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων σε υποδομές για τους σκοπούς των κέντρων κατάρτισης, των εγκαταστάσεων φροντίδας παιδιών και ηλικιωμένων.

Με την έγκριση του τροποποιητικού κανονισμού (EE) 2024/795 για τη θέσπιση της πρωτοβουλίας STEP, το ΤΔΜ μπορεί επίσης να στηρίξει παραγωγικές επενδύσεις σε επιχειρήσεις που δεν είναι ΜΜΕ, διατηρώντας παράλληλα την έμφαση στις ΜΜΕ, συμβάλλοντας στους στόχους της STEP. Οι στόχοι αυτοί έχουν σκοπό να ενισχύσουν την κυριαρχία και την ασφάλεια της ΕΕ, να επιταχύνουν την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα και να μειώσουν τις στρατηγικές εξαρτήσεις της σε τρία στρατηγικά βιομηχανικά πεδία: ψηφιακή και υπερπροηγμένη τεχνολογική καινοτομία, καθαρές και ενεργειακά αποδοτικές τεχνολογίες και βιοτεχνολογίες.

Αποκλείεται η χρηματοδότηση των παρακάτω στο πλαίσιο του ΤΔΜ:

• του παροπλισμού ή της κατασκευής πυρηνικών σταθμών παραγωγής ενέργειας·
• των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με προϊόντα καπνού·
• των επενδύσεων που σχετίζονται με ορυκτά καύσιμα·
• προβληματικών επιχειρήσεων, εκτός αν αυτό επιτρέπεται βάσει προσωρινών κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις που έχουν θεσπιστεί για την αντιμετώπιση έκτακτων περιστάσεων.

Πόροι

• Το ΤΔΜ διαθέτει πόρους ύψους 8,4 δισεκατομμυρίων ευρώ σε τρέχουσες τιμές από το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της περιόδου 2021–2027. Το κύριο ποσό μπορεί να αυξηθεί, κατά περίπτωση, από εκούσιες μεταφορές κονδυλίων από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+.
• 10,8 δισεκατομμύρια ευρώ αναμένεται να προέλθουν από το μέσο ανάκαμψης της ΕΕ NextGenerationEU, πέρα από τους προγραμματισμένους πόρους:
  • 2 δισεκατομμύρια ευρώ το 2021
  • 4 δισεκατομμύρια ευρώ το 2022
  • 2 δισεκατομμύρια ευρώ το 2023.
• Οι κοινοί κανόνες της ΕΕ για ταμεία κοινωνικοοικονομικής πολιτικής και πολιτικής συνοχής καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) 2021/1060 (βλέπε σύνοψη).
• Το παράρτημα I του κανονισμού καθορίζει τα κονδύλια του ΤΔΜ για τα κράτη μέλη της ΕΕ, ενώ το παράρτημα II περιλαμβάνει ένα υπόδειγμα για τα εδαφικά σχέδια δίκαιης μετάβασης που πρέπει να υποβάλλονται από τα κράτη μέλη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Πρόσβαση σε χρηματοδότηση

• Η πρόσβαση σε χρηματοδότηση του ΤΔΜ εξαρτάται από τη δέσμευση των κρατών μελών όσον αφορά την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας μέχρι το 2050.
• Μόνο το 50 % των εθνικών κονδυλίων που έχουν κατανεμηθεί θα διατίθενται στα κράτη μέλη που δεν έχουν ακόμα δεσμευτεί για αυτόν τον στόχο.

Μηχανισμός οικολογικής επιβράβευσης

• Αν οι πόροι του ΤΔΜ αυξηθούν μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2024, οι πρόσθετοι πόροι θα απονέμονται στα κράτη μέλη με βάση έναν μηχανισμό «οικολογικής επιβράβευσης».
• Αυτό σημαίνει ότι τα κράτη μέλη που μειώνουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου με γρηγορότερο ρυθμό θα λάβουν πρόσθετα κονδύλια.