Περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Το άρθρο 215 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το άρθρο 29 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση καθορίζουν το γενικό πλαίσιο για τις κυρώσεις στην ΕΕ που αφορούν το Ιράν.

Η απόφαση 2010/413/ΚΕΠΠΑ και ο κανονισμός (ΕE) αριθ. 267/2012

Η απόφαση και ο κανονισμός μεταφέρουν στο ενωσιακό δίκαιο τις κυρώσεις του ΟΗΕ κατόπιν του ψηφίσματος του ΣΑΗΕ που απαιτεί από το Ιράν να σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου με σκοπό τη διάδοση πυρηνικών όπλων. Παράλληλα, επιβάλλουν μια σειρά αυτόνομων οικονομικών και χρηματοπιστωτικών κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) εις βάρος του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των ακολούθων.

Εμπόριο διάφορων αγαθών:

• απαγόρευση των εξαγωγών όπλων προς το Ιράν·
• απαγόρευση των εξαγωγών αγαθών διπλής χρήσης και αγαθών που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε δραστηριότητες πυρηνικού εμπλουτισμού·
• απαγόρευση των εισαγωγών αργού πετρελαίου, φυσικού αερίου, πετροχημικών προϊόντων και προϊόντων πετρελαίου·
• απαγόρευση της πώλησης ή της προμήθειας βασικού εξοπλισμού που χρησιμοποιείται στον τομέα της ενέργειας·
• απαγόρευση της πώλησης ή της προμήθειας χρυσού, άλλων πολυτίμων μετάλλων και διαμαντιών·
• απαγόρευση ορισμένου ναυτικού εξοπλισμού·
• απαγόρευση ορισμένου λογισμικού.

Χρηματοπιστωτικός τομέας:

• δέσμευση των περιουσιακών στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν και σημαντικών ιρανικών εμπορικών τραπεζών·
• δημιουργία μηχανισμών κοινοποίησης και χορήγησης άδειας για μεταβιβάσεις κεφαλαίων προς χρηματοπιστωτικά ιδρύματα του Ιράν, οι οποίες υπερβαίνουν ορισμένα ποσά.

Τομέας μεταφορών:

• απαγόρευση της πρόσβασης στους αερολιμένες της ΕΕ στις πτήσεις φορτίου του Ιράν·
• απαγόρευση της συντήρησης και εξυπηρέτησης των ιρανικών εμπορικών αεροσκαφών ή πλοίων που μεταφέρουν απαγορευμένα υλικά ή αγαθά·
• επιβολή ταξιδιωτικών περιορισμών και δέσμευση περιουσιακών στοιχείων εις βάρος πρόσθετων προσώπων και οντοτήτων που συμπεριελήφθησαν στον κατάλογο.

Στις 20 Ιουλίου 2015, εγκρίθηκε και συμφωνήθηκε το ψήφισμα 2231 (2015) του ΣΑΗΕ από το Ιράν και την E3/ΕΕ+3¹. Με το ψήφισμα αυτό:

• υιοθετούνταν ένα κοινό ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης·
• επιτρέπονταν ορισμένες εξαιρέσεις από τα υφιστάμενα περιοριστικά μέτρα και
• καθοριζόταν το πρόγραμμα και οι δεσμεύσεις που έπρεπε να αναλάβουν όλα τα μέρη προκειμένου να γίνει δυνατή η άρση των περιοριστικών μέτρων κατά του Ιράν.

Στις 16 Ιανουαρίου 2016 (ημέρα εφαρμογής), ο ΟΗΕ προχώρησε σε άρση ορισμένων εκ των περιοριστικών μέτρων που αφορούσαν πυρηνικές δραστηριότητες, όπως ορίζεται στο ψήφισμα 2231 (2015) του ΣΑΗΕ, ενώ το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης προχώρησε σε άρση όλων των οικονομικών και χρηματοπιστωτικών κυρώσεων της ΕΕ κατά του Ιράν, οι οποίες αφορούσαν πυρηνικές δραστηριότητες. Ωστόσο, ορισμένοι άλλοι περιορισμοί εξακολουθούν να ισχύουν.

Η απόφαση 2011/235/ΚΕΠΠΑ και ο κανονισμός (ΕE) αριθ. 359/2011

Η απόφαση 2011/235/ΚΕΠΠΑ προβλέπει ταξιδιωτική απαγόρευση και δέσμευση κεφαλαίων² και οικονομικών πόρων³ για πρόσωπα που ευθύνονται για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιράν, καθώς και πρόσωπα που συνδέονται με αυτά. Ο κανονισμός (EΕ) αριθ. 359/2011 θέτει σε ισχύ την απόφαση 2011/235/ΚΕΠΠΑ όσον αφορά τα ακόλουθα.

Μέτρα για την εξάλειψη της εσωτερικής καταστολής

• Απαγορεύεται η πώληση, προμήθεια, μεταβίβαση ή εξαγωγή των ακολούθων, ανεξαρτήτως του αν προέρχονται από την ΕΕ ή όχι, σε οποιοδήποτε πρόσωπο ή οργανισμό στο Ιράν ή προς χρήση στο Ιράν:
  • εξοπλισμού που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για εσωτερική καταστολή, όπως απαριθμείται στο παράρτημα ΙΙΙ·
  • εξοπλισμού, τεχνολογίας ή λογισμικού που καθορίζεται στο παράρτημα ΙV, χωρίς την προηγούμενη έγκριση του οικείου κράτους μέλουςτης ΕΕ.
• Απαγορεύεται η παροχή τεχνικής βοήθειας, υπηρεσιών διαμεσολάβησης ή χρηματοδότησης σε οποιοδήποτε πρόσωπο ή οργανισμό στο Ιράν ή προς χρήση στο Ιράν, εάν οι υπηρεσίες συνδέονται με εξοπλισμό που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για εσωτερική καταστολή, όπως αναφέρεται στο παράρτημα III.
• Απαγορεύεται η παροχή υπηρεσιών παρακολούθησης ή υποκλοπής του διαδικτύου ή τηλεφωνικών επικοινωνιών κάθε είδους στην κυβέρνηση, στους δημοσίους φορείς, στις εταιρείες και στους οργανισμούς του Ιράν ή σε οποιοδήποτε πρόσωπο ή οντότητα που ενεργεί για λογαριασμό τους.

Οικονομικές κυρώσεις

• Ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 359/2011 ορίζει τα εξής:
  • δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων εάν ανήκουν ή βρίσκονται στην ιδιοκτησία ή την κατοχή ατόμων ή φορέων που περιλαμβάνονται στο παράρτημα I·
  • απαγόρευση της διάθεσης κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων σε άτομα, οντότητες ή φορείς που περιλαμβάνονται στο παράρτημα I·
  • απαγόρευση δραστηριοτήτων για τη σκόπιμη καταστρατήγηση των ανωτέρω μέτρων.
• Το παράρτημα I περιλαμβάνει κατάλογο των προσώπων που, σύμφωνα με την απόφαση 2011/235/ΚΕΠΠΑ, έχουν ταυτοποιηθεί από το Συμβούλιο ως υπεύθυνα για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιράν, καθώς και των προσώπων που συνδέονται με αυτά.
• Τα κράτη μέλη μπορούν κατ’ εξαίρεση να επιτρέπουν την απελευθέρωση δεσμευμένων κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων, για παράδειγμα για την κάλυψη βασικών εξόδων όπως τρόφιμα, φάρμακα και λογαριασμοί κοινής ωφέλειας και για εύλογες αμοιβές επαγγελματιών.

Ανθρωπιστικές εξαιρέσεις

Η απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2024/1795 τροποποιεί την απόφαση 2011/235/ΚΕΠΠΑ, θεσπίζοντας ανθρωπιστικές εξαιρέσεις από τα περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων ατόμων και οντοτήτων λόγω της κατάστασης στο Ιράν. Αυτό αποσκοπεί στη διευκόλυνση της ανθρωπιστικής δράσης βάσει αρχών μέσω αμερόληπτων ανθρωπιστικών φορέων στο Ιράν και, ως αποτέλεσμα, να καταστεί δυνατό σε ορισμένες οργανώσεις και οργανισμούς που ενεργούν ως ανθρωπιστικοί εταίροι της ΕΕ να εξαιρεθούν από την απαγόρευση διάθεσης κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων σε κατονομαζόμενα άτομα, οντότητες και φορείς, αποκλειστικά για ανθρωπιστικούς σκοπούς στο Ιράν.

Ο κανονισμός (EU) 2024/1796 τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 359/2011 για την εφαρμογή των αλλαγών που θεσπίζονται από την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2024/1795 με σκοπό τη διασφάλιση της ομοιόμορφης εφαρμογής τους σε όλα τα κράτη μέλη.