Προστασία των καταναλωτών από τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Οδηγία 93/13/ΕΟΚ

• Η φύση των αγαθών και των υπηρεσιών που περιλαμβάνονται, οι περιστάσεις της συναλλαγής και όλοι οι υπόλοιποι όροι και προϋποθέσεις πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν αξιολογείται το κατά πόσο μια ρήτρα που περιλαμβάνεται σε σύμβαση είναι δίκαιη ή όχι.
• Η πραγματική τιμή που καταβάλλεται για τα αγαθά ή τις υπηρεσίες δεν υπόκειται σε αυτήν την αξιολόγηση, εκτός εάν η εν λόγω ρήτρα δεν έχει διατυπωθεί με σαφή και κατανοητό τρόπο.
• Η οδηγία περιέχει ενδεικτικό και μη εξαντλητικό κατάλογο καταχρηστικών συμβατικών όρων. Σε αυτούς συγκαταλέγεται η απαίτηση καταβολής εκ μέρους των καταναλωτών παράλογα υψηλού τόκου (π.χ. για καθυστέρηση πληρωμής) ή η δέσμευσή τους με ρήτρες τις οποίες δεν είχαν τον χρόνο να κατανοήσουν πλήρως πριν την υπογραφή της σύμβασης.
• Όλες οι γραπτές συμβάσεις πρέπει να διατυπώνονται με σαφή και κατανοητό τρόπο. Σε περίπτωση αμφιβολίας για την έννοια μιας ρήτρας, επικρατεί η ευνοϊκότερη για τον καταναλωτή ερμηνεία.
• Οι συμβατικές ρήτρες που θεωρούνται καταχρηστικές δεν δεσμεύουν τους καταναλωτές. Ωστόσο, το υπόλοιπο συμβόλαιο εξακολουθεί να ισχύει σε περιπτώσεις που αυτό είναι νομίμως δυνατό.
• Τα κράτη μέλη της ΕΕ πρέπει να διασφαλίσουν την ύπαρξη αποτελεσματικών μέσων ώστε να προλαμβάνεται η χρήση καταχρηστικών ρητρών στις συμβάσεις.
• Οι οργανισμοί ή τα άτομα που έχουν έννομο συμφέρον για την προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών έχουν τη δυνατότητα να προσφύγουν ενώπιον του δικαστηρίου προκειμένου να διακοπεί η εφαρμογή καταχρηστικής συμβατικής ρήτρας.
• Το 2019 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές για την ερμηνεία και την εφαρμογή της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές αποσκοπούν στην παρουσίαση της νομολογίας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αφορά την εν λόγω οδηγία, κατά τρόπο διαρθρωμένο, ώστε να διευκολυνθεί η αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας στις χώρες της ΕΕ και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου.

Κυρώσεις

• Η τροποποιητική οδηγία (ΕΕ) 2019/2161 υποχρεώνει τα κράτη μέλη να επιβάλουν αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις σε περίπτωση παράβασης των κανόνων για τις καταχρηστικές συμβατικές ρήτρες, βάσει ενός συνόλου κριτηρίων. Στα κριτήρια αυτά περιλαμβάνονται:
  • η φύση, η βαρύτητα, η έκταση και η διάρκεια της παράβασης·
  • τυχόν ενέργειες του πωλητή με σκοπό τον μετριασμό ή την επανόρθωση της ζημίας που υπέστησαν οι καταναλωτές·
  • τυχόν προηγούμενες παραβάσεις του πωλητή·
  • οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν στον πωλητή για την ίδια παράβαση σε άλλα κράτη μέλη σε διασυνοριακές υποθέσεις, όπου οι πληροφορίες σχετικά με τις εν λόγω κυρώσεις είναι διαθέσιμες μέσω του μηχανισμού που θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/2394 (βλέπε σύνοψη).
• Σύμφωνα με τη νέα οδηγία, τα κράτη μέλη πρέπει να είναι σε θέση να επιβάλουν κυρώσεις εφόσον, στο πλαίσιο των συντονισμένων δράσεων που προβλέπονται στον κανονισμό (ΕΕ) 2017/2394, εντοπίζουν σημαντικές διασυνοριακές παραβάσεις που επηρεάζουν τους καταναλωτές σε αρκετά κράτη μέλη. Τα πρόστιμα πρέπει να ισοδυναμούν με τουλάχιστον το 4 % του κύκλου εργασιών του εμπόρου, ή να κυμαίνονται στα δύο εκατομμύρια ευρώ όταν δεν υπάρχουν επαρκείς πληροφορίες για τον κύκλο εργασιών του.