Προώθηση και διαφύλαξη των αξιών της ΕΕ

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Ανακοίνωση του 2019

Μια ανακοίνωση, που εκδόθηκε τον Ιούλιο του 2019, θεσπίζει το στρατηγικό σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής — συγκεκριμένες πρωτοβουλίες που αφορούν τρεις θεματικούς τομείς.

• Προώθηση μιας παιδείας κράτους δικαίου για την ενίσχυση της συνεργασίας με το Συμβούλιο της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της Επιτροπής της Βενετίας και της ομάδας κρατών του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά της διαφθοράς, καθώς και με άλλους διεθνείς οργανισμούς όπως ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη και ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης.
• Πρόληψη προβλημάτων στο τομέα του κράτους δικαίου συγκροτώντας έναν κύκλο επανεξέτασης του κράτους δικαίου, συμπεριλαμβανομένης μιας ετήσιας έκθεσης για το κράτος δικαίου που καλύπτει όλα τα κράτη μέλη (βλ. παρακάτω).
• Αποτελεσματική απόκριση σε παραβάσεις του κράτους δικαίου συνεχίζοντας την πλήρη αξιοποίηση των εξουσιών επιβολής της Επιτροπής, ως θεματοφύλακα των Συνθηκών, για τη διασφάλιση της τήρησης των απαιτήσεων της νομοθεσίας της ΕΕ όσον αφορά το κράτος δικαίου. Η Επιτροπή θα εφαρμόσει μια στρατηγική προσέγγιση όσον αφορά τις διαδικασίες επί παραβάσει που σχετίζονται με το κράτος δικαίου, ζητώντας ταχεία διαδικασία και προσωρινά μέτρα, όποτε κρίνεται αναγκαίο, για την προώθηση των προτύπων που διαμορφώνονται στη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η ανακοίνωση βασίζεται σε ένα πλαίσιο αντιμετώπισης συστημικών απειλών στο κράτος δικαίου σε οποιοδήποτε από τα κράτη μέλη, που εγκρίθηκε από την Επιτροπή το 2014. Το εν λόγω πλαίσιο για το κράτος δικαίου λειτουργεί συμπληρωματικά ως προς τις διαδικασίες επί παραβάσει σε περιπτώσεις παραβίασης της νομοθεσίας της ΕΕ και ως προς τη διαδικασία του άρθρου 7 της ΣΕΕ, η οποία στις σοβαρότερες περιπτώσεις, επιτρέπει την αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου στο Συμβούλιο, σε περίπτωση σοβαρής και διαρκούς παράβασης των αξιών της ΕΕ από ένα κράτος μέλος. Θεσπίζει επίσης το πλαίσιο συμμετοχής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε διάλογο με το οικείο κράτος μέλος ώστε να αποτρέψει την κλιμάκωση των συστημικών απειλών κατά του κράτους δικαίου. Προετοιμάζοντας την αξιολόγησή της κατάστασης, η Επιτροπή μπορεί να αξιοποιήσει την εμπειρογνωμοσύνη άλλων θεσμικών οργάνων της ΕΕ και διεθνών οργανισμών.

Μηχανισμός του κράτους δικαίου

Μετά το στρατηγικό σχέδιο που καταρτίστηκε το 2019, στο πλαίσιο του ετήσιου κύκλου επανεξέτασης του κράτους δικαίου, η Επιτροπή δημοσίευσε ετήσιες εκθέσεις για το κράτος δικαίου το 2020, το 2021 και το 2022. Ο σκοπός του κύκλου είναι η προώθηση του κράτους δικαίου σε όλα τα κράτη μέλη και η πρόληψη της εμφάνισης ή αύξησης προβλημάτων. Κάθε έκθεση εστιάζει σε τέσσερα βασικά στοιχεία:

• συστήματα δικαιοσύνης (ανεξαρτησία, ποιότητα και αποτελεσματικότητα)·
• το πλαίσιο καταπολέμησης της διαφθοράς (νομική και θεσμική ρύθμιση, πρόληψη, μέτρα καταστολής)·
• πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης και ελευθερία του τύπου (ρυθμιστικές αρχές, διαφάνεια ιδιοκτησίας και κυβερνητικής παρέμβασης, προστασία των δημοσιογράφων)· και
• άλλα θεσμικά ζητήματα που σχετίζονται με ελέγχους και εξισορροπήσεις (νομοθετική διαδικασία, ανεξάρτητες αρχές, προσβασιμότητα, δικαστικός έλεγχος, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών).

Οι εκθέσεις περιλαμβάνουν ένα κεφάλαιο για κάθε κράτος μέλος και αναλύουν νέες εξελίξεις κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς, καθώς και παρακολούθηση των προκλήσεων και των εξελίξεων που προσδιορίστηκαν στην προηγούμενη έκθεση. Ξεκινώντας από την έκθεση του 2022 και εφεξής, η Επιτροπή συμπεριλαμβάνει συστάσεις στα κράτη μέλη.