Προδικαστική παραπομπή — συστάσεις προς τα εθνικά δικαστήρια

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Πρέπει να σημειωθεί ότι το ΔΕΕ αποτελείται από το Δικαστήριο και το Γενικό Δικαστήριο. Ο σκοπός τους είναι να διασφαλίζουν την ομοιόμορφη ερμηνεία και εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ.

Τροποποίηση του Οργανισμού του ΔΕΕ

Ο τροποποιητικός κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2024/2019 εγκρίνει το πρωτόκολλο (αριθ. 3) και θέτει ως στόχο να μειωθεί ο μεγάλος φόρτος εργασίας για τις προδικαστικές αποφάσεις. Από την 1η Οκτωβρίου 2024, μέσω του κανονισμού μεταβιβάζεται στο Γενικό Δικαστήριο η δικαιοδοσία να εκδίδει προδικαστικές αποφάσεις σε έξι σαφώς καθορισμένους και διακριτούς τομείς:

• το κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας·
• τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης·
• τον ενωσιακό τελωνειακό κώδικα·
• τη δασμολογική κατάταξη των εμπορευμάτων σύμφωνα με τη συνδυασμένη ονοματολογία·
• την αποζημίωση και συνδρομή επιβατών αεροπορικών μεταφορών σε περίπτωση καθυστέρησης ή ματαίωσης της πτήσης ή άρνησης επιβίβασης· και
• το σύστημα εμπορίας εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Σημασία της διαδικασίας προδικαστικής παραπομπής

Αυτή η διαδικασία θεωρείται χρήσιμη όταν, σε μια υπόθεση ενώπιον εθνικού δικαστηρίου, ανακύπτει νέο ερμηνευτικό ζήτημα το οποίο έχει γενικότερη σημασία για την ενιαία εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ ή όταν η υφιστάμενη νομολογία δεν μπορεί να παράσχει τις διευκρινίσεις που είναι αναγκαίες για τη διευθέτηση μιας πρωτοεμφανιζόμενης έννομης κατάστασης.

Διάρθρωση συστάσεων

Μια σειρά συστάσεων ισχύει για όλα τα αιτήματα προδικαστικής απόφασης και ορισμένες πρόσθετες συστάσεις ισχύουν ειδικότερα για τις ταχείες διαδικασίες² ή επείγουσες διαδικασίες³.

Ποιος κάνει την αίτηση για προδικαστική απόφαση;

Το εθνικό δικαστήριο ενώπιον του οποίου εκκρεμεί η διαφορά φέρει αποκλειστική ευθύνη για την εκτίμηση τόσο της αναγκαιότητας για προδικαστική απόφαση όσο και για τη λυσιτέλεια των ερωτημάτων που υποβάλλει στο ΔΕΕ.

Τα δικαστήρια που υποβάλλουν αίτηση προδικαστικής απόφασης θα πρέπει μεταξύ άλλων:

• να έχουν ιδρυθεί με νόμο και να έχουν μόνιμο χαρακτήρα·
• να έχουν υποχρεωτική δικαιοδοσία·
• να εφαρμόζουν τους κανόνες δικαίου και
• να είναι ανεξάρτητα.

Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής

• Η παραπομπή πρέπει να αφορά την ερμηνεία ή το κύρος του δικαίου της ΕΕ. Δεν πρέπει να αφορά την ερμηνεία τού εθνικού δικαίου ή ζητήματα σχετικά με τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης.
• Το Δικαστήριο κρίνει αν η αίτηση εμπίπτει αποκλειστικά σε έναν ή σε περισσότερους από τους έξι σαφώς καθορισμένους τομείς που αναφέρονται παραπάνω, και αποφασίζει αν η αίτηση πρέπει να διαβιβαστεί στο Γενικό Δικαστήριο.
• Το Δικαστήριο και το Γενικό Δικαστήριο μπορούν να αποφανθούν επί της αιτήσεως μόνο εφόσον το δίκαιο της ΕΕ είναι εφαρμοστέο στην υπόθεση της κύριας δίκης.
• Το Δικαστήριο και το Γενικό Δικαστήριο δεν εφαρμόζουν τα ίδια το δίκαιο της ΕΕ σε μια διαφορά που υποβάλλεται από αιτούν δικαστήριο, καθώς ο ρόλος τους είναι να συμβάλλουν στην επίλυσή της. Ο ρόλος του εθνικού δικαστηρίου είναι να αντλήσει συμπεράσματα από την απόφαση του Δικαστηρίου ή του Γενικού Δικαστηρίου.
• Οι προδικαστικές αποφάσεις έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα τόσο για το αιτούν δικαστήριο όσο και για το σύνολο των δικαστηρίων των κρατών μελών.
• Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ειδοποιούνται για όλες τις αιτήσεις έκδοσης προδικαστικής απόφασης, προκειμένου να μπορέσουν να αξιολογήσουν κατά πόσον το ζήτημα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για αυτά και να αποφασίσουν αν επιθυμούν να ασκήσουν το δικαίωμα τους να υποβάλλουν υπομνήματα ή γραπτές παρατηρήσεις.

Η αλληλεπίδραση μεταξύ της διαδικασίας προδικαστικής παραπομπής και της εθνικής διαδικασίας

• Πρέπει να γίνει παραπομπή μόλις καταστεί σαφές ότι μια προδικαστική απόφαση είναι αναγκαία, προκειμένου να αποφανθεί το εθνικό δικαστήριο και όταν το αιτούν δικαστήριο είναι σε θέση να προσδιορίσει, με επαρκή ακρίβεια, το πραγματικό και νομικό πλαίσιο της υποθέσεως, καθώς και τα ανακύπτοντα σε αυτή νομικά ζητήματα.
• Η εθνική διαδικασία πρέπει να αναστέλλεται μέχρις ότου εκδώσει απόφαση το Δικαστήριο ή το Γενικό Δικαστήριο.
• Το αιτούν δικαστήριο οφείλει να ενημερώνει το Δικαστήριο ή το Γενικό Δικαστήριο για κάθε διαδικαστική ενέργεια δυνάμενη να επηρεάσει την ενώπιόν του διαδικασία και, ιδίως, για οποιαδήποτε παραίτηση ή συμβιβαστική επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης, καθώς και για κάθε άλλο γεγονός που συνεπάγεται κατάργηση της δίκης. Οφείλει, επίσης, να ενημερώνει το Δικαστήριο ή το Γενικό Δικαστήριο για τυχόν έκδοση απόφασης κατόπιν ενδίκου μέσου που ασκήθηκε κατά της απόφασης περί παραπομπής και για τις συνέπειες που αυτή επιφέρει στην αίτηση προδικαστικής απόφασης.

Μορφή και περιεχόμενο της αίτησης παραπομπής

• Η αίτηση παραπομπής πρέπει να διατυπώνεται κατά τρόπο απλό, σαφή και ακριβή, δεδομένου ότι θα πρέπει να μεταφραστεί ώστε τα άλλα κράτη μέλη να καταθέσουν τις παρατηρήσεις τους.
• Το άρθρο 94 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου και στο άρθρο 199 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου προσδιορίζουν το περιεχόμενο της αίτησης που θα πρέπει να συνοδεύει τα ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου, της οποίας τα βασικά σημεία παρατίθενται συνοπτικά στο παράρτημα των συστάσεων. Αν δεν πληρούνται μία ή περισσότερες από τις απαιτήσεις αυτές, τα αρμόδια δικαστήρια ενδέχεται να κρίνουν εαυτό αναρμόδιο να αποφανθεί επί των προδικαστικών ερωτημάτων που τους υποβλήθηκαν ή να απορρίψουν την αίτηση προδικαστικής απόφασης ως απαράδεκτη.
• Το αιτούν δικαστήριο μπορεί να παραθέτει συνοπτικά τα κύρια επιχειρήματα των διαδίκων της κύριας δίκης. Ωστόσο, θα πρέπει να επισημανθεί ότι μεταφράζεται μόνον η αίτηση προδικαστικής απόφασης και όχι τα τυχόν παραρτήματά της.
• Το αιτούν δικαστήριο μπορεί, επίσης, να εκθέτει συνοπτικά την άποψή του ως προς την απάντηση που πρέπει να δοθεί στα υποβαλλόμενα προδικαστικά ερωτήματα. Μια τέτοια ένδειξη είναι χρήσιμη για το Δικαστήριο ή το Γενικό Δικαστήριο, ιδιαίτερα όταν καλείται να αποφανθεί επί αιτήσεως στο πλαίσιο ταχείας ή επείγουσας διαδικασίας.
• Τα προδικαστικά ερωτήματα που παραπέμπονται πρέπει να παρατίθενται σε διακριτό και σαφώς προσδιοριζόμενο τμήμα της απόφασης του αιτούντος δικαστηρίου, κατά προτίμηση στην αρχή ή στο τέλος της. Τα ερωτήματα πρέπει να είναι κατανοητά καθεαυτά, χωρίς να χρειάζεται να προστρέξει κανείς στο σκεπτικό της απόφασης.
• Η αίτηση προδικαστικής απόφασης πρέπει να είναι δακτυλογραφημένη και οι σελίδες και οι παράγραφοι της απόφασης του αιτούντος δικαστηρίου να είναι αριθμημένες.

Προστασία δεδομένων και ανωνυμοποίηση της αιτήσεως προδικαστικής απόφασης

• Προκειμένου να διασφαλιστεί η βέλτιστη προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στο πλαίσιο της εκδίκασης της υποθέσεως από το Δικαστήριο και το Γενικό Δικαστήριο, το αιτούν δικαστήριο καλείται να προβαίνει στην ανωνυμοποίηση της υποθέσεως, αντικαθιστώντας, παραδείγματος χάριν, με αρχικά ή με συνδυασμό γραμμάτων τα ονόματα των φυσικών προσώπων των οποίων γίνεται μνεία στην αίτηση ή απαλείφοντας τα στοιχεία από τα οποία θα μπορούσε να προκύψει η ταυτότητά τους.

Η αποστολή στο Δικαστήριο της αίτησης προδικαστικής απόφασης

• Όλες οι αιτήσεις παραπομπής πρέπει να φέρουν ημερομηνία και υπογραφή και να αποστέλλονται ηλεκτρονικώς ή ταχυδρομικώς στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στο Λουξεμβούργο.
• Το Δικαστήριο και το Γενικό Δικαστήριο συνιστούν στα εθνικά δικαστήρια τη χρήση της εφαρμογής e-Curia.
• Η αίτηση προδικαστικής απόφασης πρέπει να περιέλθει στη Γραμματεία μαζί με όλα τα σχετικά έγγραφα τα οποία είναι χρήσιμα για την εκδίκαση της υπόθεσης από το Δικαστήριο και, ιδίως, τα ακριβή στοιχεία των διαδίκων της κύριας δίκης και των τυχόν εκπροσώπων τους, καθώς και τη δικογραφία της υπόθεσης της κύριας δίκης ή αντίγραφό της.

Δικαστικά έξοδα και δικαστική αρωγή

• Οι διαδικασίες προδικαστικής απόφασης ενώπιον του Δικαστηρίου και του Γενικού Δικαστηρίου είναι δωρεάν.
• Το αιτούν δικαστήριο αποφαίνεται επί των δικαστικών εξόδων των διαδίκων, εφόσον απαιτείται.
• Σε περίπτωση ανεπάρκειας των πόρων διαδίκου της κύριας δίκης, το εν λόγω δικαστήριο μπορεί να χορηγήσει στον εν λόγω διάδικο δικαστική αρωγή προκειμένου αυτός να καλύψει ιδίως τα έξοδα εκπροσώπησής του ενώπιον του δικαστηρίου. Πάντως, η δικαστική αυτή αρωγή χορηγείται μόνον εφόσον ο εν λόγω διάδικος δεν τυγχάνει ήδη αρωγής σε εθνικό επίπεδο ή αν η σχετική αρωγή δεν καλύπτει —ή καλύπτει μόνο μερικώς— τα έξοδα στα οποία αυτός υποβάλλεται ενώπιον του δικαστηρίου.

Ρόλος της Γραμματείας του Δικαστηρίου

• Η Γραμματεία συνεργάζεται με το αιτούν δικαστήριο στη διάρκεια της διαδικασίας και του διαβιβάζει αντίγραφα όλων των διαδικαστικών εγγράφων και των αιτήσεων παροχής πληροφοριών.
• Μετά το πέρας της διαδικασίας, η Γραμματεία διαβιβάζει την απόφαση του Δικαστηρίου ή του Γενικού Δικαστηρίου στο αιτούν δικαστήριο. Το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει να ενημερώσει τη Γραμματεία για κάθε ενέργεια στην οποία προέβη και για την τελική απόφασή του επί της υπόθεσης.

Ταχείες και επείγουσες παραπομπές

• Όπως προβλέπεται από τον Οργανισμό και τον Κανονισμό Διαδικασίας του Δικαστηρίου και του Γενικού Δικαστηρίου, μπορεί να αποφασιστεί ότι ορισμένες παραπομπές θα πρέπει να διεκπεραιωθούν με ταχείες ή επείγουσες διαδικασίες.
• Οι προθεσμίες είναι συντομότερες. Για παράδειγμα, προβλέπεται λιγότερος χρόνος για τα κράτη μέλη ώστε αυτά να καταθέσουν παρατηρήσεις στην περίπτωση των ταχέων διαδικασιών.
• Το αιτούν δικαστήριο πρέπει να δικαιολογήσει το επείγον, επισημαίνοντας τους πιθανούς κινδύνους αν ακολουθηθεί η συνήθης διαδικασία.
• Οι αιτήσεις για ταχείες ή επείγουσες διαδικασίες θα πρέπει να αποστέλλονται μέσω της εφαρμογής e-Curia ή μέσω email.