Ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Τα θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη της ΕΕ πρέπει να λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για την επίτευξη των στόχων του κανονισμού, με γνώμονα πάντα τη δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και την οικονομική αποδοτικότητα.

Ο κανονισμός προβλέπει τη δημιουργία ανεξάρτητης ευρωπαϊκής επιστημονικής συμβουλευτικής επιτροπής για την κλιματική αλλαγή. Τα καθήκοντα της συμβουλευτικής επιτροπής περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, την εξέταση των πιο πρόσφατων επιστημονικών πορισμάτων της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή και των επιστημονικών δεδομένων για το κλίμα, ιδίως τις πληροφορίες που αφορούν την ΕΕ, την παροχή επιστημονικών συμβουλών και την έκδοση εκθέσεων.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να συγκροτήσουν συμβουλευτικό φορέα για το κλίμα ο οποίος θα παρέχει εξειδικευμένες επιστημονικές συμβουλές στις αρμόδιες εθνικές αρχές.

Ο κανονισμός καθορίζει τα παρακάτω ενδιάμεσα βήματα της ΕΕ, που αναμένεται να βοηθήσουν την ΕΕ να υλοποιήσει τον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας μέχρι το 2050.

• Μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ κατά τουλάχιστον 55 % (συγκριτικά με τα επίπεδα του 1990) μέχρι το 2030· το 2023 η Επιτροπή εξέδωσε τη δέσμη μέτρων για την προσαρμογή στον στόχο του 55 % (fit for 55), εξελίσσοντας την ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ και ενσωματώνοντας νέες πρωτοβουλίες για την υλοποίηση αυτού του νέου στόχου.
• Περιορισμός της συνεισφοράς των καθαρών απορροφήσεων σε 225 εκατομμύρια τόνους ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) ώστε να διασφαλιστεί ότι θα καταβληθούν επαρκείς προσπάθειες μετριασμού έως το 2030. Για την αύξηση των καταβοθρών άνθρακα ² της ΕΕ, ώστε να επιτευχθεί η κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, ο κανονισμός θέτει επίσης ως στόχο για την ΕΕ την αύξηση του όγκου των καθαρών καταβοθρών άνθρακα έως το 2030.
• Καθορισμός δεσμευτικού κλιματικού στόχου για μείωση έως το 2040 των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (εκπομπές μετά την αφαίρεση των απορροφήσεων) κατά 90 % σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990.
• Υποχρεωτική επανεξέταση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με το βλέμμα στραμμένο στην περίοδο μετά το 2030, της σχετικής νομοθεσίας της ΕΕ, με βάση λεπτομερείς εκτιμήσεις επιπτώσεων, ώστε να διευκολυνθεί η επίτευξη του στόχου για το 2040 και για την κλιματική ουδετερότητα· η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να συνεχίσει να ενισχύει το ευνοϊκό πλαίσιο για τη στήριξη των επηρεαζόμενων νομικών και φυσικών προσώπων σε όλη τη διάρκεια της μετάβασης.
• Υποχρεωτική διασφάλιση από την Επιτροπή ότι οι νομοθετικές προτάσεις της για την περίοδο μετά το 2030 θα λαμβάνουν υπόψη μια σειρά στοιχεία, όπως:
  • επαρκή συνεισφορά διεθνών πιστωτικών μορίων υψηλής ποιότητας σύμφωνα με το άρθρο 6 της συμφωνίας του Παρισιού (έως και 5 % των καθαρών εκπομπών της ΕΕ το 1990, από το 2036)·
  • τον ρόλο των εγχώριων μόνιμων απορροφήσεων στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ (ΣΕΔΕ)·
  • ενισχυμένη ευελιξία εντός και μεταξύ τομέων και μέσων·
  • την ανάγκη για μια ισότιμη, δίκαιη, ρεαλιστική, οικονομικά αποδοτική και κοινωνικά ισορροπημένη μετάβαση·
  • τεχνολογική ουδετερότητα και οικονομική αποδοτικότητα·
  • διαθεσιμότητα οικονομικά προσιτής ενέργειας, ασφάλεια του εφοδιασμού και ενεργειακή απόδοση· και
  • επενδυτικές ανάγκες και ευκαιρίες.
• Καθορισμός υποχρέωσης της Επιτροπής να αξιολογεί και να υποβάλλει ανά διετία έκθεση σχετικά με την υλοποίηση κάθε ενδιάμεσου στόχου και πορείας απανθρακοποίησης, λαμβάνοντας υπόψη τα πλέον πρόσφατα επιστημονικά στοιχεία, τις τεχνολογικές προόδους και τις εξελισσόμενες προκλήσεις και ευκαιρίες για την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ σε παγκόσμιο επίπεδο. Η αξιολόγηση μπορεί να συνοδεύεται, κατά περίπτωση, από νομοθετικές προτάσεις.

• Υποχρεωτική υποβολή έκθεσης από την Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το αργότερο έξι μήνες μετά από κάθε παγκόσμιο απολογισμό στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παρισιού, σχετικά με τη λειτουργία του κανονισμού. Στην έκθεση αυτή η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει υπόψη στοιχεία όπως η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών βιομηχανιών, η εξέλιξη των τιμών της ενέργειας, οι κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις, οι τεχνολογικές εξελίξεις, το εκτιμώμενο επίπεδο καθαρών απορροφήσεων σε επίπεδο ΕΕ, η πρόοδος ως προς την επίτευξη των ενδιάμεσων στόχων και η δυνατότητα των κρατών μελών να χρησιμοποιούν υψηλής ποιότητας διεθνή πιστωτικά μόρια για την υλοποίηση έως και του 5 % των στόχων και των δράσεών τους για την περίοδο μετά το 2030.

• Αναβολή έως το 2028 της εφαρμογής της εμπορίας εκπομπών για τα κτίρια, τις οδικές μεταφορές και τους πρόσθετους τομείς (ΣΕΔΕ2), όπως ορίζεται στο κεφάλαιο IVα της οδηγίας 2003/87/ΕΚ (βλέπε την ενοποιημένη έκδοση). Ισχύουν οι κανόνες που ορίζονται στο άρθρο 30ια παράγραφος 2 στοιχεία α) έως ε) της οδηγίας 2003/87/ΕΚ (βλέπε σύνοψη). Οι διατάξεις του άρθρου 10α παράγραφος 8β της οδηγίας 2003/87/ΕΚ εφαρμόζονται επίσης το 2026.

Για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή:

• τα θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη της ΕΕ πρέπει να βελτιώσουν την προσαρμοστική τους ικανότητα, να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα και να μειώσουν την ευπάθεια στην κλιματική αλλαγή, και να εφαρμόσουν συνεκτικές πολιτικές για την προσαρμογή, που να αλληλοϋποστηρίζονται, να προωθούν τις τομεακές πολιτικές, να συμβάλλουν στην ενσωμάτωση των μέτρων αυτών σε όλους τους τομείς πολιτικής και να επικεντρώνονται ειδικά στους πιο ευάλωτους πολίτες και τομείς·
• η Επιτροπή έπρεπε να εκδώσει μια στρατηγική και κατευθυντήριες γραμμές για την προσαρμογή της ΕΕ μέχρι τις 30 Ιουλίου 2022, όπου θα καθορίζονταν κοινές αρχές και πρακτικές για τον εντοπισμό, την ταξινόμηση και τη διαχείριση των κλιματικών κινδύνων κατά τον σχεδιασμό, την ανάπτυξη, την εκτέλεση και την παρακολούθηση έργων και προγραμμάτων·
• Τα κράτη μέλη πρέπει να εκδώσουν και να εφαρμόσουν εθνικές στρατηγικές και σχέδια προσαρμογής, λαμβάνοντας υπόψη ιδιαίτερα ευπαθείς τομείς όπως η γεωργία, τα συστήματα υδάτων και τροφίμων και η επισιτιστική ασφάλεια, καθώς και την ανάγκη προώθησης λύσεων με βάση τη φύση και τα οικοσυστήματα.

Για την αξιολόγηση της προόδου σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο η Επιτροπή πρέπει:

• να αξιολογήσει μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 2023 την πρόοδο που έχουν σημειώσει η ΕΕ και τα κράτη μέλη ως προς την επίτευξη των στόχων για το 2050 και την προσαρμογή, και αν τα ενωσιακά και εθνικά μέτρα για την υλοποίηση αυτών των στόχων είναι συνεπή, αξιολόγηση που θα επαναλαμβάνεται κάθε πέντε χρόνια·
• να εκτιμά αν τα σχέδια μέτρων και νομοθετημάτων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των δημοσιονομικών προτάσεων, υπηρετούν τους στόχους για το 2030 και το 2040 και τον στόχο για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, και αν συμβάλλουν στη διασφάλιση της προόδου ως προς την προσαρμογή·
• να αξιολογεί τακτικά τη συνέπεια των σχετικών εθνικών μέτρων και να εκδίδει συστάσεις προς τα κράτη μέλη όταν εντοπίζει ασυνέπειες ως προς τον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας ή ανεπαρκή πρόοδο όσον αφορά την αύξηση της προσαρμοστικής ικανότητας, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και τη μείωση της ευπάθειας έναντι της κλιματικής αλλαγής.

Ο κανονισμός τροποποιεί:

• τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 401/2009 για τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος και το ευρωπαϊκό δίκτυο πληροφοριών και παρατηρήσεων σχετικά με το περιβάλλον (βλέπε σύνοψη) και τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1999 για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης (βλέπε σύνοψη).