Νομοθεσία της ΕΕ για τη διαχείριση των αποβλήτων

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Οδηγία 2008/98/ΕΚ

• Η οδηγία:
  • θεσπίζει την ιεράρχηση των αποβλήτων, η οποία έχει ως εξής:
    • πρόληψη,
    • προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση,
    • ανακύκλωση,
    • άλλου τύπου ανάκτηση (π.χ. ανάκτηση ενέργειας) και
    • διάθεση·
  • επιβεβαιώνει την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», σύμφωνα με την οποία ο αρχικός παραγωγός αποβλήτων πρέπει να επιβαρύνεται με το κόστος της διαχείρισης των αποβλήτων·
  • εισάγει την έννοια της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού·
  • κάνει διάκριση μεταξύ των αποβλήτων και των υποπροϊόντων¹·
  • καθορίζει στόχους ανακύκλωσης και ανάκτησης που πρέπει να επιτευχθούν έως το 2020 για τα οικιακά απόβλητα (50 %) και τα απόβλητα κατασκευών και κατεδαφίσεων (70 %).
• Η διαχείριση των αποβλήτων πρέπει να πραγματοποιείται χωρίς να δημιουργείται κίνδυνος για το νερό, τον αέρα, το έδαφος, τα φυτά ή τα ζώα και χωρίς να προκαλείται όχληση από θόρυβο ή οσμές, ούτε να βλάπτεται το τοπίο ή οι τοποθεσίες ιδιαίτερου ενδιαφέροντος.
• Οι παραγωγοί ή οι κάτοχοι των αποβλήτων πρέπει να τα επεξεργάζονται οι ίδιοι ή να αναθέτουν την επεξεργασία σε επισήμως αναγνωρισμένο φορέα εκμετάλλευσης. Και για τις δύο περιπτώσεις απαιτείται άδεια και διενεργούνται περιοδικές επιθεωρήσεις.
• Οι αρμόδιες εθνικές αρχές πρέπει να καταρτίζουν σχέδια διαχείρισης αποβλήτων και προγράμματα για την πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων.
• Ισχύουν ειδικοί όροι για τα επικίνδυνα απόβλητα, τα απόβλητα έλαια και τα βιολογικά απόβλητα.
• Η νομοθεσία δεν καλύπτει ορισμένους τύπους αποβλήτων, όπως τα ραδιενεργά στοιχεία, τα αποχαρακτηρισμένα εκρηκτικά, τα περιττώματα, τα λύματα και τα πτώματα ζώων.

Τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2018/851

• Στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για την κυκλική οικονομία, η οδηγία (ΕΕ) 2018/851 τροποποιεί την οδηγία 2008/98/ΕΚ.
• Θεσπίζει ελάχιστες λειτουργικές απαιτήσεις για τα προγράμματα διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού². Τα εν λόγω μέτρα μπορούν επίσης να περιλαμβάνουν οργανωτική αρμοδιότητα και ευθύνη για συμβολή στην πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων και στη δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης και την ανακυκλωσιμότητα των προϊόντων.
• Επιπλέον, η οδηγία ενισχύει τους κανόνες σχετικά με την πρόληψη της παραγωγής αποβλήτων. Όσον αφορά την παραγωγή αποβλήτων, τα κράτη μέλη της ΕΕ λαμβάνουν μέτρα για τα εξής:
  • την υποστήριξη μοντέλων βιώσιμης παραγωγής και κατανάλωσης·
  • την ενθάρρυνση του σχεδιασμού, της παραγωγής και της χρήσης προϊόντων που διασφαλίζουν την αποτελεσματική χρήση των πόρων και είναι ανθεκτικά, επισκευάσιμα, επαναχρησιμοποιήσιμα και με δυνατότητα αναβάθμισης·
  • τη στόχευση προϊόντων που περιέχουν κρίσιμες πρώτες ύλες προκειμένου να μην μετατραπούν τα εν λόγω υλικά σε απόβλητα·
  • την ενθάρρυνση της διαθεσιμότητας ανταλλακτικών, εγχειριδίων οδηγιών, τεχνικών πληροφοριών ή άλλων μέσων για την επισκευή και επαναχρησιμοποίηση προϊόντων χωρίς να τίθενται σε κίνδυνο η ποιότητά τους και η ασφάλεια στη χρήση τους·
  • τη μείωση της παραγωγής αποβλήτων τροφίμων συμβάλλοντας στην επίτευξη του Στόχου Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών για μείωση κατά 50 % των κατά κεφαλήν αποβλήτων τροφίμων παγκοσμίως σε επίπεδο λιανικής πώλησης και καταναλωτή, και για μείωση των απωλειών τροφίμων κατά μήκος της αλυσίδας παραγωγής και εφοδιασμού μέχρι το 2030·
  • την προώθηση της μείωσης της περιεκτικότητας των υλικών και των προϊόντων σε επικίνδυνες ουσίες·
  • την ανάσχεση της παραγωγής θαλάσσιων απορριμμάτων.
• Καθορίζει νέους στόχους για την ανακύκλωση των αστικών αποβλήτων: έως το 2025 θα πρέπει να ανακυκλώνεται τουλάχιστον το 55 % των αστικών αποβλήτων κατά βάρος. Ο στόχος αυτός θα αυξηθεί στο 60 % έως το 2030 και στο 65 % έως το 2035.
• Η οδηγία παρουσιάζει επίσης παραδείγματα κινήτρων για την εφαρμογή της ιεράρχησης των αποβλήτων, όπως τα τέλη υγειονομικής ταφής και αποτέφρωσης και τα προγράμματα «πληρωμή κατά την απόρριψη».
• Τα κράτη μέλη έπρεπε:
  • να καθιερώσουν, έως την 1η Ιανουαρίου 2025, τη χωριστή συλλογή προϊόντων κλωστοϋφαντουργίας και επικίνδυνων αποβλήτων παραγόμενων από νοικοκυριά·
  • να διασφαλίσουν, έως την 31η Δεκεμβρίου 2023, ότι τα βιολογικά απόβλητα συλλέγονται χωριστά ή ανακυκλώνονται στην πηγή (για παράδειγμα, με λιπασματοποίηση).

Τροποποιητική οδηγία (ΕΕ) 2025/1892

Η οδηγία (ΕΕ) 2025/1892 τροποποιεί περαιτέρω την οδηγία 2008/98/ΕΚ, προκειμένου να ενισχυθούν οι κανόνες διαχείρισης αποβλήτων, ιδίως όσον αφορά τα απόβλητα τροφίμων και τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα. Η οδηγία:

• θεσπίζει νομικά δεσμευτικούς στόχους μείωσης των αποβλήτων τροφίμων για το 2030:
  • μείωση κατά 10 % των αποβλήτων τροφίμων από την επεξεργασία και τη μεταποίηση, και
  • μείωση κατά 30 % των κατά κεφαλήν αποβλήτων τροφίμων από το λιανικό εμπόριο, τα εστιατόρια, τις υπηρεσίες εστίασης και τα νοικοκυριά, και στις δύο περιπτώσεις σε σύγκριση με τον μέσο όρο της περιόδου 2021–2023·
• απαιτεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επανεξετάσει τους στόχους αυτούς έως τις 31 Δεκεμβρίου 2027, με δυνατότητα καθορισμού πρόσθετων στόχων για το 2035·
• καθιερώνει τη διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού για τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και υποδήματα, καθιστώντας τους παραγωγούς υπεύθυνους για την κάλυψη του κόστους συλλογής, διαλογής, προετοιμασίας για επαναχρησιμοποίηση, ανακύκλωσης, ενημερωτικών εκστρατειών, υποβολής δεδομένων και στήριξης της έρευνας και ανάπτυξης·
• απαιτεί από τα κράτη μέλη να καθιερώσουν τη διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού για τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και τα υποδήματα έως τις 17 Απριλίου 2028 (ενώ οι πολύ μικρές επιχειρήσεις θα καλύπτονται από τις 17 Απριλίου 2029)·
• αναφέρει ότι τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και τα υποδήματα που συλλέγονται χωριστά θεωρούνται απόβλητα κατά τη συλλογή τους·
• διευκρινίζει ότι τα μεταχειρισμένα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και υποδήματα που αξιολογούνται απευθείας κατά επαγγελματικό τρόπο ως κατάλληλα για επαναχρησιμοποίηση στο σημείο συλλογής από τον φορέα επαναχρησιμοποίησης ή από οντότητες της κοινωνικής οικονομίας δεν θεωρούνται απόβλητα·
• υποχρεώνει τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι οι οργανώσεις διευρυμένης ευθύνης παραγωγού υποβάλλουν σε ετήσια βάση έκθεση στις αρμόδιες αρχές και απαιτεί από την Επιτροπή να τροποποιήσει τις εκτελεστικές αποφάσεις (ΕΕ) 2019/1004 και (ΕΕ) 2021/19, προκειμένου να καθοριστούν κοινά χρονοδιαγράμματα υποβολής εκθέσεων και εναρμονισμένοι μορφότυποι δεδομένων για τις εκθέσεις αυτές.