Bestrijding van waterverontreiniging door uit de landbouw afkomstige nitraten

KERNPUNTEN

EU-lidstaten zijn verplicht tot het volgende:

• het aanwijzen als kwetsbare zones van alle stukken land die afwateren in water dat beïnvloed is of kan worden door hoge nitraatgehalten en eutrofiëring¹. De lijst van kwetsbare zones moet ten minste om de vier jaar opnieuw worden bezien en zo nodig herzien teneinde rekening te houden met eventuele veranderingen;
• het opstellen van verplichte actieprogramma’s voor deze gebieden, waarbij rekening wordt gehouden met beschikbare wetenschappelijke en technische gegevens en algemene ecologische omstandigheden;
• het monitoren van de doeltreffendheid van de actieprogramma’s;
• het testen van de nitraatconcentratie in zoet oppervlakte- en grondwater in meetstations, ten minste maandelijks en tijdens overstromingen vaker;
• het uitvoeren van een uitgebreid controleprogramma en het om de vier jaar indienen van een gedetailleerd verslag over de uitvoering van de richtlijn. Het verslag bevat informatie over zones die gevoelig zijn voor nitraten, resultaten van watercontroles en een samenvatting van de relevante aspecten van codes van goede landbouwpraktijken en actieprogramma’s;
• het opstellen van een code van goede landbouwpraktijken die landbouwers op vrijwillige basis kunnen toepassen. Daarin worden verschillende goede praktijken beschreven, bijvoorbeeld welke perioden niet geschikt zijn voor het gebruik van meststof;
• waar nodig voorzien in opleiding en voorlichting voor boeren.

De Europese Commissie stelt op basis van de ontvangen nationale informatie om de vier jaar een verslag op. Het meest recente verslag is uit 2021.

Afwijkingen

De richtlijn stelt de grenswaarde voor de hoeveelheid stikstof uit mest die elk jaar op of in de bodem mag worden gebracht op 170 kg/ha. Wanneer lidstaten daarom vragen, en op voorwaarde dat zij wetenschappelijk kunnen onderbouwen dat dit niet tot meer vervuiling zal leiden, kan de Commissie overgaan tot het goedkeuren van uitvoeringshandelingen. Dit zijn besluiten waarin uitzonderingen — afwijkingen — worden toegestaan zodat men hogere grenswaarden mag hanteren voor de hoeveelheid stikstof die in bepaalde gebieden en onder bepaalde omstandigheden op of in de bodem mag worden gebracht. Ook wanneer dergelijke afwijkingen worden toegestaan, moeten de betreffende lidstaten nog steeds voldoen aan de doelen ten aanzien van waterkwaliteit en aan andere maatregelen uit de richtlijn.

Op dit moment zijn de volgende afwijkingsbesluiten van kracht:

• Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/696 waarin een door Ierland gevraagde afwijking wordt verleend — deze is drie jaar geldig, tot en met 31 december 2025;
• Uitvoeringsbesluit (EU) 2020/1074 waarin een door Denemarken gevraagde afwijking wordt verleend — deze is vier jaar geldig, tot en met 31 juli 2024;
• Uitvoeringsbesluit (EU) 2019/1325 waarin een door het Verenigd Koninkrijk voor Noord-Ierland gevraagde afwijking wordt verleend — deze is vier jaar geldig, tot en met 31 december 2022;
• Uitvoeringsbesluit (EU) 2019/1205 waarin een door België voor het Vlaamse Gewest gevraagde afwijking wordt verleend — deze is vier jaar geldig, tot en met 31 december 2022.