1. Het documentatiebestand

Het verdient een afzonderlijke vermelding: het Verdrag, dat op 18 juni 2004 is goedgekeurd en op 29 oktober 2004 is ondertekend door de staatshoofden en regeringsleiders, moet nog worden geratificeerd door de 25 lidstaten van de Europese Unie voordat het in werking treedt.

De voornaamste kenmerken van de Grondwet zijn:

• opneming van het Handvest van de grondrechten in de tekst van het Verdrag,
• een nieuwe definitie van de Europese Unie die de huidige „Europese Gemeenschap" en „Europese Unie" zal vervangen,
• een duidelijker presentatie van de verdeling van de bevoegdheden tussen de Unie en de lidstaten,
• een herzien institutioneel kader, waarin de taken van het Europees Parlement, de Raad respectievelijk de Commissie duidelijker naar voren komen,
• doeltreffender besluitvormingsprocedures,
• een democratischer en transparanter stelsel.

De Europese Unie is zes maal uitgebreid: bij de zes oprichters, België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Luxemburg en Nederland voegden zich in 1973 Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk, in 1981 Griekenland, in 1986 Spanje en Portugal, in 1995 Oostenrijk, Finland en Zweden, in 2004 Tsjechië, Estland, Cyprus, Letland, Litouwen, Hongarije, Malta, Polen, Slowakije en Slovenië en in 2007 Bulgarije en Roemenië.

De Toetredingsverdragen bevatten de voorwaarden voor de toetreding van de nieuwe landen tot de Europese Unie en de nodige aanpassingen van de Verdragen waarop de Europese Unie berust.

Het Verdrag van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS-Verdrag) is het oudste van de drie oprichtingsverdragen van de Europese Gemeenschap.

Het Verdrag werd op 18 april 1951 te Parijs ondertekend, trad in werking op 23 juli 1952 en liep op 23 juli 2002 af omdat de geldigheidsduur beperkt was tot 50 jaar.

Het Verdrag diende tot de oprichting van een gemeenschappelijke markt voor kolen en staal en was bedoeld om geleidelijk naar andere sectoren van de economie te worden uitgebreid. Op de kolen- en staalsector zijn thans de bepalingen van het EG-Verdrag van toepassing.

De Europese Akte werd op 28 februari 1986 ondertekend en trad op 1 juli 1987 in werking.

Met het Verdrag werd de voltooiing op uiterlijk 31 december 1992 beoogd van de Europese interne markt, dat wil zeggen een ruimte met vrij verkeer van personen, kapitaal, goederen en diensten. Om dit doel te bereiken werden in het EG-Verdrag ad-hocprocedures ingevoerd.

Het Verdrag van Amsterdam werd op 2 oktober 1997 ondertekend en is op 1 mei 1999 in werking getreden.

Het verdrag behelsde twee wijzigingen:

Het Verdrag van Nice is op 26 februari 2001 ondertekend en is op 1 februari 2003 in werking getreden.

Met dit Verdrag werd beoogd de werking van de Europese Unie aan te passen met het oog op de uitbreiding op 1 mei 2004. Enkele wijzigingen in het Verdrag zijn:

• wijziging van de besluitvormingsprocedure,
• drastische vermindering van de gevallen waarin de Raad besluiten met een absolute meerderheid moet nemen; de Raad kan nu op een groot aantal gebieden met gekwalificeerde meerderheid besluiten nemen: vrij verkeer van burgers, justitiële samenwerking in burgerlijke zaken, industriebeleid, enz.,
• wijziging van de weging van de stemmen in de Raad,
• wijziging van de structuur van de instellingen,
• nieuwe verdeling van de zetels in het Europees Parlement,
• afzien van een tweede post van commissaris door Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Italië en Spanje,
• uitbreiding van de bevoegdheden van de voorzitter van de Europese Commissie.

• het Verdrag betreffende Groenland (1984), dat werd gesloten om het Groenland mogelijk te maken de EEG in 1983 te verlaten en dit land de status van overzees gebied toe te kennen;
• het Fusieverdrag (1965), waarbij een enkele Commissie en een enkele Raad voor de drie Europese Gemeenschappen (de Gemeenschap voor Kolen en Staal, de Economische Gemeenschap en Euratom) werden ingesteld; door artikel 9 van het Verdrag van Amsterdam werd het Fusieverdrag opgeheven en werden de belangrijkste onderdelen ervan in het EG Verdrag opgenomen;
• het Verdrag houdende wijziging van een aantal financiële bepalingen (1975), waarbij een aantal artikelen van het EGKS-, het EEG- en het Euratom Verdrag werden gewijzigd; de meeste van deze wijzigingen zijn in latere Verdragen opnieuw gewijzigd;
• het Protocol betreffende de Nederlandse Antillen (1962), dat nadere bijzonderheden bevat inzake de regeling van het handelsverkeer, toepasselijk op de invoer in de Europese Unie van in de Nederlandse Antillen geraffineerde aardolieproducten.

Dit soort overeenkomsten kan worden gesloten hetzij door de Gemeenschap, hetzij door de Gemeenschap met de lidstaten (gemengde overeenkomst). Deze overeenkomsten zijn bindend voor de Gemeenschap en voor de lidstaten: zij zijn dus op internationaal vlak aansprakelijk. Er zijn drie soorten overeenkomsten:

• Associatieovereenkomsten

De associatie heeft betrekking op een nauwe economische samenwerking met vergaande financiële ondersteuning van de verdragspartners door de Gemeenschap. Onder deze categorie vallen de overeenkomsten met landen en overzeese gebieden, overeenkomsten tot voorbereiding van een toetreding en tot oprichting van een douane-unie, en de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (EER).

• Samenwerkingsovereenkomsten

Samenwerkingsovereenkomsten hebben niet dezelfde draagwijdte als associatieovereenkomsten, aangezien zij slechts een nauwe economische samenwerking tot doel hebben. Dit soort overeenkomsten heeft de Gemeenschap met name met de Maghrebstaten (Algerije, Marokko en Tunesië), de Machrakstaten (Egypte, Jordanië, Libanon en Syrië) en Israël.

• Handelsovereenkomsten

Dit zijn overeenkomsten op het gebied van het douane- en handelsbeleid die met derde landen, groepen derde landen of in het kader van internationale handelsorganisaties worden gesloten. De overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) valt onder deze categorie.

Dit zijn verbindende rechtsinstrumenten van de lidstaten om problemen op te lossen die hetzij in nauw verband staan met de werkzaamheden van de Gemeenschap, maar waarvoor de Europese instellingen geen bevoegdheid bezitten, hetzij bedoeld zijn om de territoriale geldigheid van nationale bepalingen uit te breiden, om op Gemeenschapsniveau een uniform recht tot stand te brengen (bv. Overeenkomst inzake het Gemeenschapsoctrooi).

Het „afgeleide recht" is na de Verdragen (primair recht) en de internationale overeenkomsten de derde belangrijke bron van Gemeenschapsrecht. Het kan worden gedefinieerd als het geheel van normatieve rechtsinstrumenten die door de Europese instellingen overeenkomstig de bepalingen van de Verdragen worden goedgekeurd. Onder het afgeleide recht vallen de in het EG Verdrag genoemde verbindende (verordeningen, richtlijnen en beschikkingen/besluiten) en niet-verbindende (resoluties, adviezen) rechtsinstrumenten, maar ook een hele reeks andere besluiten, zoals bijvoorbeeld de interne reglementen van de instellingen of de communautaire actieprogramma's.

De rechtsinstrumenten van de tweede en de derde pijler, die niet echt tot het afgeleid recht behoren omdat zij zoals voorheen onder de intergouvernementele betrekkingen vallen, zijn om documentaire redenen in deze categorie opgenomen.

De richtlijn wordt door de Raad tezamen met het Parlement of door de Commissie alleen goedgekeurd en is gericht tot de lidstaten. Zij dient in eerste instantie tot harmonisatie van de wetgevingen.

De richtlijn is voor de lidstaten verbindend ten aanzien van het te bereiken resultaat, doch laat aan hen de keuze van de vorm en de middelen die zij vaststellen om de communautaire doelstellingen in het kader van hun interne rechtsorde te verwezenlijken.

Indien de richtlijn door de lidstaten niet in nationale wetgeving wordt omgezet of indien zij onvolledig of te laat wordt omgezet, kunnen rechtsonderhorigen zich bij de nationale rechtbanken rechtstreeks op de betrokken richtlijn beroepen.

Beschikkingen worden hetzij door de Raad, hetzij door de Raad tezamen met het Europees Parlement, hetzij door de Commissie goedgekeurd en hebben betrekking op afzonderlijke gevallen. Door middel van een beschikking kunnen de instellingen van een lidstaat of van een burger van de Unie eisen dat deze handelt of een handeling achterwege laat, en kunnen zij aan hem rechten verlenen of verplichtingen opleggen.

De beschikking is

In de aanbeveling kunnen de instellingen zich uiten, waarbij zij een bepaalde gedragslijn voorstellen zonder dat dit een juridische verplichting schept voor degenen tot wie zij is gericht (de lidstaten, andere instellingen en in sommige gevallen ook burgers van de Unie).

Het advies biedt de instellingen de mogelijkheid zich op niet-verbindende wijze uit te spreken; er vloeit dus geen juridische verplichting uit voort voor degenen tot wie het is gericht. Het advies dient ertoe het standpunt van een instelling over een bepaalde kwestie vast te leggen.

Het gemeenschappelijk optreden is een rechtsinstrument van titel V van het Verdrag betreffende de Europese Unie en heeft derhalve een intergouvernementeel karakter. Het gemeenschappelijk optreden wordt door de Raad van de Unie met algemene stemmen of, in sommige gevallen, met gekwalificeerde meerderheid goedgekeurd en is voor de lidstaten die de vastgelegde doelstellingen moeten bereiken verbindend, behoudens in geval van grote moeilijkheden.

Het besluit en het kaderbesluit vervangen sedert de inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam het gemeenschappelijk optreden op het gebied van de politiële en justitiële samenwerking in strafzaken. Deze rechtsinstrumenten vallen onder titel VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie en hebben een intergouvernementeel karakter. Het besluit en het kaderbesluit worden op initiatief van de Commissie of van een lidstaat door de Raad van de Europese Unie met algemene stemmen aangenomen.

Het gemeenschappelijk standpunt inzake het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en politiële en justitiële samenwerking in strafzaken is een onder titel V en VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie vallend rechtsinstrument. Het heeft een intergouvernementeel karakter. Het wordt door de Raad van de Europese Unie met algemene stemmen aangenomen en bepaalt de aanpak door de Unie van bepaalde vraagstukken op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en de politiële en justitiële samenwerking in strafzaken; het gemeenschappelijk standpunt bevat aanwijzingen voor de uitvoering van het nationale beleid op deze gebieden.

Dit is een onder titel V en VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie vallend rechtsinstrument dat niet in het Verdrag van Maastricht was vervat. Met betrekking tot de tweede en derde pijler was er dus geen rechtsgrondslag voor het sluiten van internationale overeenkomsten. Om te voorkomen dat iedere overeenkomst die door de Raad wordt ondertekend formeel door de lidstaten moet worden gesloten, is in het Verdrag van Amsterdam de mogelijkheid opgenomen dat de Raad, indien nodig, het voorzitterschap toestemming verleent om onderhandelingen te openen.

De overeenkomsten zijn verbindend voor de instellingen van de Unie maar niet voor de lidstaten waarvan de grondwettelijke bepalingen voorzien in bijzondere regels voor het sluiten van overeenkomsten. In deze gevallen kunnen de lidstaten in het kader van de Raad overeenkomen dat de overeenkomst desondanks voorlopig van toepassing is.

Bij consolidatie wordt in één enkele niet-officiële tekst een basisbesluit (verdrag of Gemeenschapswetgeving) met de opeenvolgende wijzigingen en corrigenda daarop opgenomen. EUR Lex bevat een geconsolideerde versie van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap.

Alle thans geldende afgeleide recht is geconsolideerd en kan in EUR-Lex worden geraadpleegd. Deze teksten dienen slechts voor documentatiedoeleinden; de Europese instellingen wijzen iedere aansprakelijkheid betreffende de inhoud af.

Op basis van de geconsolideerde teksten kan de Commissie het initiatief nemen tot codificatie of herschikking. Codificatie bestaat in het aannemen van de geconsolideerde en herschikte tekst in het kader van een wetgevingsprocedure. De nieuwe tekst wordt vervolgens als wetgeving in het Publicatieblad gepubliceerd en krijgt aldus officiële waarde.

Ook kan de Commissie de aanzet geven tot de herschikking van een tekst wanneer zij het noodzakelijk acht dat de regelgeving op een bepaald gebied grondig wordt herzien. In dit geval start zij een nieuwe wetgevingsprocedure.

Voorbereidende werkzaamheden zijn alle besluiten die door de instellingen in het kader van een wetgevingsprocedure worden ingediend. Tot deze categorie behoren ook documenten van meer algemene strekking. Hieronder worden de belangrijkste documenten genoemd die tot de voorbereidende werkzaamheden behoren.

Het Verdrag van Amsterdam voorzag in een initiatiefrecht van de lidstaten op het gebied van asiel en immigratie. Gedurende een periode van vijf jaar beschikten de Commissie en de lidstaten over een gemeenschappelijk initiatiefrecht, waarbij zij onafhankelijk van elkaar voorstellen konden indienen. Aangezien de overgangsperiode op 1 mei 2004 was afgelopen, rest de lidstaten alleen nog een initiatiefrecht voor de tweede en derde pijler, met andere woorden op de gebieden van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en de politiële en justitiële samenwerking in strafzaken.

Het Hof van Justitie en het Gerecht van eerste aanleg wijzen arresten die de afsluiting van een gerechtelijke procedure vormen.

Tegen arresten van het Hof van Justitie kan geen beroep worden ingesteld.

Tegen de arresten van het Gerecht van eerste aanleg kan bij het Hof van Justitie beroep worden ingesteld (hogere voorziening).

Het Europees Parlement, de Raad, de Commissie of een lidstaat kunnen het advies van het Hof van Justitie inwinnen over de verenigbaarheid van een overeenkomst tussen de Gemeenschap en derde landen of internationale organisaties met de bepalingen van het EG Verdrag. Een overeenkomst ten aanzien waarvan het Hof van Justitie een negatief advies heeft uitgebracht kan slechts overeenkomstig de procedure van artikel 48 van het Verdrag betreffende de Europese Unie in werking treden (procedure tot herziening van de Verdragen).

Het Hof van Justitie en het Gerecht van eerste aanleg geven beschikkingen in verscheidene in de reglementen voor de procesvoering vastgestelde gevallen die ruwweg in drie groepen kunnen worden onderverdeeld:

• beschikkingen inzake de instructie van de zaak (bv. bewaring van het bewijsmateriaal, splitsing, voeging of schorsing van de zaak);
• beschikking waarin over de zaak wordt beslist zonder dat van het geschil ten gronde kennis wordt genomen (bv. in geval van kennelijke niet ontvankelijkheid van het verzoek of kennelijke onbevoegdheid van de rechter);
• beschikkingen waarin over de grond van de zaak wordt beslist, het gaat dan om vereenvoudigde arresten die worden gebruikt wanneer de zaak identiek is met andere zaken waarin reeds eerder een arrest werd gewezen.

Beschikkingen kunnen in beginsel worden gewijzigd en ingetrokken.

De advocaten-generaal zijn ermee belast het Hof ter zijde te staan bij de vervulling van zijn taak. Zij presenteren in het openbaar, in volkomen onpartijdigheid en onafhankelijkheid met redenen omklede conclusies aangaande zaken welke aan het Hof van Justitie zijn voorgelegd. De advocaat-generaal stelt in zijn conclusies ook een oplossing voor het geschil voor. Deze conclusies zijn niet bindend voor de rechter. Zij maken deel uit van de mondelinge procedure en worden tezamen met het arrest in de Jurisprudentie gepubliceerd.

Parlementaire vragen geven de Parlementsleden de mogelijkheid controle uit te oefenen op de werkzaamheden van de Commissie en de Raad. Ieder Parlementslid kan

• schriftelijke vragen (met verzoek om schriftelijk antwoord),
• mondelinge vragen (die tijdens de zitting worden gesteld) en
• vragen gedurende het vragenuur (de periode die voor vragen is gereserveerd tijdens iedere vergaderperiode van het Parlement) aan de Raad en aan de Commissie stellen.

Deze vragen vormen een controlemiddel dat op grote schaal wordt gebruikt. Zowel de schriftelijke vragen als de antwoorden daarop worden in het Publicatieblad, serie C, bekendgemaakt. Zij zijn opgenomen in EUR Lex.

2. Wetgevingsprocedures

In tegenstelling tot de nationale stelsels waarin het parlement de wil van het volk vertegenwoordigt, geeft de Europese Unie de vertegenwoordigers van de lidstaten in de Raad een belangrijke rol bij de wetgeving. Naarmate de instellingen zich hebben ontwikkeld, zijn de bevoegdheden van het Europees Parlement uitgebreid: de Raad deelt thans zijn wetgevende bevoegdheden met het Parlement voor het uitvaardigen van bindende algemene besluiten (verordeningen en richtlijnen). De besluitvormingsprocedures zijn de raadplegingsprocedure, de samenwerkingsprocedure, de medebeslissingsprocedure en de instemmingsprocedure.

3. De actoren van het communautaire stelsel

Het Europees Parlement bestaat uit 732 vertegenwoordigers van de volkeren van de lidstaten, die via rechtstreekse algemene verkiezingen voor een periode van vijf jaar worden verkozen. Het aantal vertegenwoordigers dat in iedere lidstaat wordt gekozen varieert naar gelang van het aantal inwoners. De leden hebben in het Parlement niet zitting in nationale delegaties maar volgens hun politieke gezindheid in transnationale fracties.

De Parlementsleden behoren tot verschillende gespecialiseerde commissies en delegaties. De verslagen die door de parlementaire commissies worden opgesteld, worden in de plenaire vergadering ter aanneming ingediend. In de plenaire vergadering worden voorts de vragen aan de Commissie en de Raad gesteld en vinden de spoeddebatten en de verklaringen van het voorzitterschap plaats. De plenaire vergaderingen zijn openbaar.

Het Parlement deelt de begrotingsbevoegdheid met de Raad en heeft het laatste woord over de niet verplichte uitgaven. Het stelt de begroting vast, houdt toezicht op de uitvoering ervan en verleent kwijting voor de uitvoering.

De Commissie is politieke verantwoording verschuldigd aan het Parlement. De benoeming van de voorzitter en de leden van de Commissie vindt plaats na de goedkeuring door het Europees Parlement. Het Europees Parlement kan een motie van afkeuring tegen het optreden van de Commissie aannemen, die tot gevolg heeft dat haar leden collectief ontslag moeten nemen.

Meer in het algemeen wordt de parlementaire controle uitgeoefend via de regelmatige behandeling van verslagen die de Commissie aan het Parlement voorlegt. Bovendien stellen de afgevaardigden de Commissie en de Raad regelmatig mondelinge vragen of leggen zij hun schriftelijke vragen voor.

Het Parlement heeft daarnaast de bevoegdheid om tijdelijke onderzoekscommissies in te stellen om vermeende inbreuken of fouten bij de toepassing van het Gemeenschapsrecht te onderzoeken.

Op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en politiële en justitiële samenwerking heeft het Parlement het recht om geregeld te worden geïnformeerd en kan het vragen of aanbevelingen tot de Raad richten. Het wordt geraadpleegd over de belangrijkste aspecten en de fundamentele keuzen op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid alsook over iedere geplande maatregel, met uitzondering van de gemeenschappelijke standpunten op het gebied van politiële en justitiële samenwerking.

Het Parlement behandelt verzoekschriften die door burgers van de Unie aan hem worden gericht over onderwerpen betreffende de werkterreinen van de Gemeenschap.

Het Europees Parlement benoemt de Europese Ombudsman, die bevoegd is om klachten in behandeling te nemen over wanbeheer bij de Europese instellingen en andere EU-organen.

De Raad van de Europese Unie bestaat uit vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten. De samenstelling verandert naar gelang van de onderwerpen die op de agenda staan, waarbij ieder land zich door het voor het betrokken gebied verantwoordelijke lid van de regering laat vertegenwoordigen (Algemene Zaken, Financiën, Sociale Zaken, Vervoer, Landbouw, enz.).

De werkzaamheden van de Raad worden voorbereid door een comité dat bestaat uit de permanente vertegenwoordigers van de lidstaten (Coreper); bij zijn werkzaamheden wordt het Coreper bijgestaan door een aantal werkgroepen die uit ambtenaren van de nationale overheden bestaan.

Het voorzitterschap van de Raad wordt door de lidstaten bij toerbeurt voor zes maanden in de door de Raad vastgestelde volgorde uitgeoefend. Het voorzitterschap wordt bijgestaan door een secretariaat-generaal, dat ervoor zorgt dat de werkzaamheden van de Raad op alle niveaus worden voorbereid en goed verlopen. De secretaris-generaal van de Raad is tevens hoge vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid.

Tenzij anders is voorzien neemt de Raad zijn besluiten met volstrekte meerderheid van stemmen van zijn leden. In een klein aantal gevallen is overeenkomstig het Verdrag eenparigheid van stemmen vereist. In de meeste gevallen neemt de Raad zijn besluiten met een gekwalificeerde meerderheid: voor de goedkeuring van een voorstel is een bepaald minimumaantal stemmen noodzakelijk. Iedere lidstaat beschikt naar gelang van zijn bevolkingsomvang over een bepaald aantal stemmen.

De Raad heeft zes kernverantwoordelijkheden:

• op basis van voorstellen van de Commissie hecht de Raad zijn goedkeuring aan de communautaire wetgeving; op talrijke gebieden keurt de Raad tezamen met het Europees Parlement wetgeving goed;
• hij coördineert het economisch beleid van de lidstaten;
• hij sluit namens de Europese Gemeenschap internationale overeenkomsten tussen de Gemeenschap en één of verscheidene landen of internationale organisaties;
• hij stelt gezamenlijk met het Europees Parlement de begroting van de Europese Unie op;
• de Raad stippelt het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid uit aan de hand van de richtsnoeren van de Europese Raad;
• hij coördineert de samenwerking in strafzaken tussen de nationale rechterlijke instanties en de politie.

De Commissie bestaat uit 27 leden (één per lidstaat), die wegens hun algemene bekwaamheid worden gekozen en een volledige garantie van onafhankelijkheid bieden. De leden van de Commissie worden door de Raad na goedkeuring door het Europees Parlement voor vijf jaar benoemd.

De voorzitter van de Commissie wordt door de Raad in de samenstelling van de staatshoofden en regeringsleiders benoemd; deze benoeming wordt vervolgens door het Europees Parlement goedgekeurd.

De Commissie is onderverdeeld in directoraten-generaal, die elk met een welbepaald beleidsterrein zijn belast.

De Europese Commissie heeft vier hoofdtaken:

Het Hof van Justitie bestaat uit 27 rechters en 8 advocaten-generaal, die in onderlinge overeenstemming door de regeringen van de lidstaten voor een hernieuwbare ambtstermijn van 6 jaar worden benoemd.

Zij worden gekozen uit juristen die alle waarborgen voor onafhankelijkheid bieden en die voldoen aan de voorwaarden welke in hun eigen land voor de hoogste rechterlijke ambten gelden of bekendstaan als kundige rechtsgeleerden.

De advocaten-generaal staan het Hof bij in de vervulling van zijn taken. Zij zijn ermee belast om in het openbaar, in volledige onpartijdigheid en onafhankelijkheid, met redenen omklede conclusies te presenteren over rechtszaken waarin hun medewerking is vereist. Hun taak mag niet worden verward met die van een procureur of een andere soortgelijke instantie.

Het Gerecht van eerste aanleg telt ten minste één rechter uit iedere lidstaat. De rechters worden in onderlinge overeenstemming voor zes jaar benoemd door de regeringen van de lidstaten en worden gekozen uit personen die alle waarborgen van onafhankelijkheid bieden en de vereiste bekwaamheid bezitten voor de uitoefening van een hoog rechterlijk ambt.

Daarnaast is in het Verdrag van Nice de mogelijkheid voorzien dat aan het Gerecht van eerste aanleg toegevoegde rechterlijke kamers worden ingesteld, die in specifieke aangelegenheden bevoegd zijn.

Het Hof van Justitie en het Gerecht van eerste aanleg hebben tot taak toe te zien op de eerbiediging en de toepassing van de oprichtingsverdragen van de Europese Gemeenschappen en van de regels die door de bevoegde Gemeenschapsinstellingen zijn vastgesteld.

Het Hof en het Gerecht hebben rechterlijke bevoegdheden in het kader van verschillende soorten procedure:

beroep wegens niet-nakoming (tegen lidstaten in geval van schending van de verplichtingen die uit hoofde van de Verdragen op hen rusten),

• beroep tot nietigverklaring (van rechtsinstrumenten van de communautaire instellingen),
• beroep wegens nalaten (tegen een communautaire instelling in geval deze nalaat maatregelen te nemen),
• beroep tot schadevergoeding (beoogt schadevergoeding voor een onrechtmatige handeling of nalaten door een instelling van de Gemeenschap),
• beroep inzake contractuele aansprakelijkheid (geschillen betreffende door de Gemeenschap gesloten publiek- of privaatrechtelijke overeenkomsten),
• ambtenarenzaken (geschillen tussen de Gemeenschap en haar ambtenaren en functionarissen),
• prejudiciële beslissing (op verzoek van de rechterlijke instanties van de lidstaten doen het Hof en het Gerecht van eerste aanleg uitspraak over de uitlegging van het Gemeenschapsrecht of over de geldigheid van de besluiten die door de instellingen en door de Europese Centrale Bank worden genomen).

Het Hof is bevoegd voor klachten ingediend door communautaire instellingen of door de lidstaten tegen handelingen van de instellingen of foutief handelen door de lidstaten. Het Hof is bevoegd om kennis te nemen van verzoeken om prejudiciële beslissingen, behalve op specifieke gebieden waar de bevoegdheid aan het Gerecht van eerste aanleg is verleend. Het Gerecht behandelt beroepen die door natuurlijke en rechtspersonen zijn ingesteld tegen beslissingen van communautaire instellingen. Tegen de beslissingen van het Gerecht van eerste aanleg kan een tot rechtsvragen beperkte hogere voorziening worden ingesteld bij het Hof van Justitie.

De Rekenkamer bestaat uit één onderdaan van iedere lidstaat, die wordt gekozen uit personen die in hun respectieve land voor externe controle-instanties werken of hebben gewerkt of bijzonder geschikt zijn voor deze taken en die alle waarborgen van onafhankelijkheid bieden. De leden van de Rekenkamer worden door de Raad met gekwalificeerde meerderheid na raadpleging van het Europees Parlement voor zes jaar benoemd.

De Europese Rekenkamer heeft tot taak alle ontvangsten en uitgaven van de Gemeenschap en van alle Gemeenschapsinstellingen te onderzoeken en ziet erop toe dat de Europese Unie bij het uitgeven van haar middelen de begrotingsvoorschriften in acht neemt waaraan administratieve en boekhoudkundige beginselen ten grondslag liggen. De deugdelijkheid van het financieel beheer moet worden gewaarborgd.

Aan de controle door de Rekenkamer zijn onderworpen de Gemeenschapsinstellingen en de lidstaten alsook elk orgaan dat ontvangsten of uitgaven in naam van de Gemeenschap beheert en iedere natuurlijke of rechtspersoon die middelen uit de Gemeenschapsbegroting ontvangt. De controles in de lidstaten worden uitgevoerd in samenwerking met de bevoegde nationale instanties of instellingen. De lidstaten zijn verplicht alle gevraagde documenten en informatie aan de Rekenkamer te overhandigen.

De Rekenkamer legt ieder jaar aan de Raad en het Europees Parlement een verklaring voor over de betrouwbaarheid van de boekhouding en over de wettigheid en de regelmatigheid van de transacties die eraan ten grondslag liggen. De Rekenkamer stelt een jaarverslag op waarin haar opmerkingen over het beheer van de Gemeenschapsfinanciën worden uiteengezet; dit verslag wordt aan de instellingen van de Gemeenschap toegezonden en in het Publicatieblad bekendgemaakt. In het verslag wordt met name op de gebieden gewezen waar verbeteringen mogelijk en zelfs wenselijk zijn. De antwoorden van de instellingen op de opmerkingen van de Rekenkamer worden eveneens in het Publicatieblad bekendgemaakt.

De Rekenkamer heeft voorts een adviserende bevoegdheid: de instellingen van de EU kunnen — en zijn in bepaalde gevallen zelfs hiertoe verplicht — de Rekenkamer om advies vragen.

Ten slotte kan de Rekenkamer over bepaalde kwesties speciale verslagen indienen, die eveneens in het Publicatieblad worden gepubliceerd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité bestaat uit vertegenwoordigers van de verschillende economische en sociale geledingen van de georganiseerde civiele samenleving, met name van producenten, landbouwers, vervoerders, werknemers, handelaren en ambachtslieden, vrije beroepen, consumenten en het algemeen belang.

De leden van het Economisch en Sociaal Comité worden door de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen voor vier jaar benoemd. Zij zijn in drie groepen onderverdeeld waarin respectievelijk werkgevers, werknemers en andere sociaal-economische categorieën zijn vertegenwoordigd.

Het Comité van de Regio's bestaat uit vertegenwoordigers van lokale en regionale overheden. De leden van het Comité worden, tezamen met eenzelfde aantal plaatsvervangers, door de Raad met gekwalificeerde meerderheid — overeenkomstig de voorstellen van de lidstaten — voor vier jaar benoemd.

De Europese Centrale Bank bestaat uit twee organen:

• de raad van bestuur, die bestaat uit de leden van de directie van de ECB en de presidenten van de nationale centrale banken van de eurozone;
• de directie, die bestaat uit de president, de vice-president en vier andere leden die in onderlinge overeenstemming, op aanbeveling door de Raad en na raadpleging van het Europees Parlement, door de lidstaten worden benoemd. Zij worden voor een periode van acht jaar benoemd en zijn niet herbenoembaar.

Beide organen nemen besluiten met gewone meerderheid van stemmen, waarbij elk lid één stem heeft en in geval van staking van stemmen de stem van de voorzitter de doorslag geeft.

De Europese Centrale Bank (ECB) staat in het centrum van de Economische en Monetaire Unie (EMU).

Zij is verantwoordelijk voor de stabiliteit van de euro en moet de circulatie van deze valuta in goede banen leiden en bepaalt, tezamen met de andere nationale banken, het monetaire beleid van de Unie en geeft er uitvoering aan.

Met het oog op het vervullen van haar taken heeft zij een groot aantal bevoegdheden:

• zij controleert de liquiditeit via de aan- en verkoop van waardepapieren, via kredietoperaties met de banken of de deelnemers aan de geldmarkt of via vastlegging van de verplichte reserve die de kredietinstellingen op rekeningen bij de nationale centrale banken of bij de ECB moeten hebben;
• zij oefent prudentieel toezicht uit op de kredietinstellingen.

Aan de ECB zijn ook raadgevende en wetgevende taken toevertrouwd:

op de gebieden die onder haar bevoegdheid vallen wordt de bank door de Europese instellingen of door de autoriteiten van de lidstaten bij de uitoefening van hun respectieve wetgevende taken geraadpleegd. Zij kan ook adviezen uitbrengen aan de communautaire instellingen over kwesties die op die gebieden betrekking hebben;/p>

de ECB kan het initiatief nemen inzake wetgeving op gebieden die betrekking hebben op het monetair beleid en stelt voorzover nodig verordeningen vast om specifieke taken die aan haar zijn toevertrouwd te vervullen;

om het de ECB mogelijk te maken haar taken uit te voeren is er een aantal bepalingen die haar onafhankelijkheid waarborgen: het is de ECB niet toegestaan instructies te vragen dan wel te aanvaarden van instellingen, lidstaten of van enig ander orgaan.