Help Print this page 
Title and reference
Karta praw podstawowych

Summaries of EU legislation: direct access to the main summaries page.
Multilingual display
Text

Karta praw podstawowych

Karta praw podstawowych uznaje szereg osobistych, obywatelskich, politycznych, gospodarczych i społecznych praw obywateli UE i osób zamieszkałych na jej terytorium, obejmując je ochroną prawem unijnym.

STRESZCZENIE

Na posiedzeniu Rady Europejskiej w Kolonii w czerwcu 1999 r. postanowiono, że aby prawa podstawowe stosowane na szczeblu Unii Europejskiej (UE) były bardziej wyraźne, powinny zostać utrwalone w karcie praw. Ambicją głów państw/premierów było włączenie do karty ogólnych zasad określonych w konwencji o ochronie praw człowieka z 1950 r. oraz tych wynikających ze wspólnej tradycji konstytucyjnej krajów UE. W karcie miały się ponadto znaleźć prawa podstawowe mające zastosowanie wobec obywateli UE oraz prawa gospodarcze i społeczne zawarte w Europejskiej karcie społecznej Rady Europy i we Wspólnotowej karcie socjalnych praw podstawowych pracowników. Miała ona być również odzwierciedleniem zasad wynikających z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Karta sporządzona została przez konwent składający się z jednego przedstawiciela każdego kraju UE i przedstawiciela Komisji Europejskiej oraz członków Parlamentu Europejskiego i parlamentów narodowych. Została uroczyście proklamowana w Nicei w grudniu 2000 r. przez Parlament Europejski, Radę Europejską i Komisję.

Wraz z wejściem w życie traktatu lizbońskiego w grudniu 2009 r. karcie nadano wiążącą moc prawną, jaką mają TUE i TFUE. W tym celu została zmieniona i ogłoszona po raz drugi w grudniu 2007 r.

Treść

Karta pozwoliła zebrać w jednym dokumencie prawa, które wcześniej znajdowały się w różnych dokumentach ustawodawczych, takich jak przepisy krajowe i unijne, oraz międzynarodowych konwencjach Rady Europy, Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) i Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP). Przedstawienie praw podstawowych w bardziej precyzyjny i wyraźny sposób daje bezpieczeństwo prawne w ramach Unii.

Karta praw podstawowych składa się z preambuły i 54 artykułów zebranych w siedmiu rozdziałach:

  • rozdział I: Godność (godność człowieka, prawo do życia, prawo człowieka do integralności, zakaz tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, zakaz niewolnictwa i pracy przymusowej),
  • rozdział II: Wolności (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego, poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego, ochrona danych osobowych, prawo do zawarcia małżeństwa i prawo do założenia rodziny, wolność myśli, sumienia i religii, wolność wypowiedzi i informacji, wolność zgromadzania się i stowarzyszania się, wolność sztuki i nauki, prawo do nauki, wolność wyboru zawodu i prawo do podejmowania pracy, wolność prowadzenia działalności gospodarczej, prawo własności, prawo do azylu, ochrona w przypadku usunięcia z terytorium państwa, wydalenia lub ekstradycji),
  • rozdział III: Równość (równość wobec prawa, niedyskryminacja, różnorodność kulturowa, religijna i językowa, równość kobiet i mężczyzn, prawa dziecka, prawa osób w podeszłym wieku, integracja osób niepełnosprawnych),
  • rozdział IV: Solidarność (prawo pracowników do informacji i konsultacji w ramach przedsiębiorstwa, prawo do rokowań i działań zbiorowych, prawo dostępu do pośrednictwa pracy, ochrona w przypadku nieuzasadnionego zwolnienia z pracy, należyte i sprawiedliwe warunki pracy, zakaz pracy dzieci i ochrona młodocianych w pracy, życie rodzinne i zawodowe, zabezpieczenie społeczne i pomoc społeczna, ochrona zdrowia, dostęp do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, ochrona środowiska, ochrona konsumentów),
  • rozdział V: Prawa obywatelskie (prawo głosowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego, prawo głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych, prawo do dobrej administracji, prawo dostępu do dokumentów, Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich, prawo petycji, swoboda przemieszczania się i pobytu, opieka dyplomatyczna i konsularna),
  • rozdział VI: Wymiar sprawiedliwości (prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu, domniemanie niewinności i prawo do obrony, zasady legalności oraz proporcjonalności kar do czynów zabronionych pod groźbą kary, zakaz ponownego sądzenia lub karania w postępowaniu karnym za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary),
  • rozdział VII: Postanowienia ogólne dotyczące wykładni i stosowania karty.

Zakres

Karta ma zastosowanie do instytucji europejskich, które podlegają zasadzie pomocniczości, i nie może w żadnym wypadku rozszerzyć zakresu kompetencji nadanych im przez TUE i TFUE ani zadań im przez te traktaty powierzonych. Karta ma ponadto zastosowanie do krajów UE w zakresie, w jakim stosują one prawo UE.

Jeżeli którekolwiek z praw zawartych w karcie odpowiada prawom zagwarantowanym w europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka, ich znaczenie i zakres są takie same jak praw określonych w konwencji, przy czym ochrona, jaką przyznaje prawo unijne, może być szersza. Żadnego z praw wynikających ze wspólnej tradycji konstytucyjnej krajów UE nie można interpretować zgodnie z tymi tradycjami.

Według postanowień, zawartych w załączonym do TUE i TFUE protokole nr 30 w sprawie stosowania karty do Polski i Zjednoczonego Królestwa, interpretacja karty jest ograniczona przez Trybunał Sprawiedliwości i sądy krajowe tych dwóch krajów, zwłaszcza w zakresie praw dotyczących solidarności (rozdział IV).

AKTY POWIĄZANE

Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Sprawozdanie ze stosowania Karty praw podstawowych UE za 2013 r. [ COM(2014) 224 final z dnia 14.4.2014 r. - nieopublikowane w Dzienniku Urzędowym].

To czwarte roczne sprawozdanie dotyczące stosowania Karty praw podstawowych UE zawiera przegląd w zakresie wdrażania praw podstawowych w UE w roku 2013.

Raport prezentuje, między innymi, w jaki sposób prawa określone w karcie wsparły instytucje unijne przy wysuwaniu i przyjmowaniu przepisów (za sprawą listy kontrolnej praw podstawowych) oraz jaką rolę prawa zapisane w karcie odegrały w postępowaniach w sprawie uchybienia zobowiązaniom państw członkowskich, które wszczęła Komisja. W orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Åkerberga Franssona z 2013 r. Trybunał wyjaśnił, że do rozpoczęcia stosowania karty na poziomach krajowych, wystarczającym może być sam fakt dążenia państw członkowskich do osiągnięcia celu określonego w traktatach UE lub prawach wtórnych, a nie transpozycja przepisów unijnych.

Ostatnia aktualizacja: 18.06.2014

Top