Help Print this page 

Summaries of EU Legislation

Title and reference
Orzeczenia w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej: jurysdykcja, uznawanie i wykonywanie (Bruksela IIa)

Summaries of EU legislation: direct access to the main summaries page.
Languages and formats available
Multilingual display
Text

Orzeczenia w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej: jurysdykcja, uznawanie i wykonywanie (Bruksela IIa)

STRESZCZENIE DOKUMENTU:

Rozporządzenie (WE) nr 2201/2003 dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej

STRESZCZENIE

Jeden instrument, który ma pomóc parom międzynarodowym w rozwiązywaniu sporów, prowadzonych z udziałem więcej niż jednego kraju, w sprawach rozwodowych i dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej.

JAKIE SĄ CELE NINIEJSZEGO ROZPORZĄDZENIA?

Ustanawia ono:

przepisy określające, który sąd jest właściwy do orzekania w sprawach małżeńskich i sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej w sporach, w których zaangażowany jest więcej niż jeden kraj;

przepisy ułatwiające uznawanie i wykonywanie orzeczeń wydanych w jednym kraju UE w innym kraju;

procedurę rozwiązywania spraw dotyczących uprowadzenia dziecka przez jednego z rodziców z jednego kraju EU i wywiezienia go do innego kraju.

Nie dotyczy spraw z zakresu rodzinnego prawa rzeczowego. Za prowadzenie takich spraw odpowiadają poszczególne kraje UE.

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Rozporządzenie ma zastosowanie do spraw w zakresie prawa cywilnego z udziałem więcej niż jednego kraju, które dotyczą:

rozwodu;

separacji;

unieważnienia małżeństwa;

wszystkich aspektów odpowiedzialności rodzicielskiej (np. prawa do opieki i prawa do kontaktów z dzieckiem).

Jednym z jego głównych celów jest zapewnienie poszanowania prawa dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców, nawet gdy żyją oni w separacji lub mieszkają w innych krajach UE.

Rozporządzenie nie ma zastosowania w sprawach dotyczących:

ustalenia przyczyn rozwodu ani prawa mającego zastosowanie w sprawach rozwodowych;

kwestii związanych z rozwodem, takich jak obowiązek zapewnienia utrzymania;

ustalenia i podważenia ojcostwa;

decyzji w sprawie adopcji i powiązanych środków przygotowawczych;

unieważnienia lub cofnięcia adopcji;

nazwiska i imion dziecka;

usamodzielnienia się dziecka od rodziców lub opiekunów;

powiernictwa i dziedziczenia;

środków podejmowanych w wyniku przestępstw popełnionych przez dzieci.

Sprawy małżeńskie

Nie ma ogólnej zasady dotyczącej jurysdykcji w sprawach małżeńskich. W celu ustalenia kraju UE, którego sądy są uprawnione do wydawania orzeczenia w sprawie, rozporządzenie określa siedem alternatywnych podstaw jurysdykcji w oparciu o obywatelstwo małżonków lub miejsce, w którym zwykle zamieszkują.

Odpowiedzialność rodzicielska

Ma zastosowanie do:

prawa do opieki i prawa do kontaktów z dzieckiem;

kurateli i instytucji podobnych;

wyznaczenia i działań osoby lub instytucji, do której należy opieka nad dzieckiem lub jego mieniem, reprezentującej dziecko lub pomagającej mu;

umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczej;

środków ochrony dziecka odnoszących się do zarządzania, zachowania lub dysponowania majątkiem dziecka.

Takie sprawy na ogół podlegają jurysdykcji sądów w krajuUE, w którym dziecko zwykle zamieszkuje . Jeżeli nie można ustalić miejsca stałego zamieszkania dziecka (co może mieć miejsce w przypadku uchodźców), właściwe do orzekania są sądy kraju UE, w którym dziecko aktualnie przebywa.

Uprowadzenie dziecka

Rozporządzenie określa zasady dotyczące postępowania w przypadku bezprawnego zabrania lub zatrzymania dziecka.

Sądy kraju UE, w którym dziecko zwykle zamieszkiwało bezpośrednio przed uprowadzeniem, utrzymują swoją właściwość do momentu, w którym inny kraj UE nie stanie się miejscem stałego pobytu dziecka.

Uznawanie

Na mocy rozporządzenia każdy kraj UE ma obowiązek automatycznie uznać orzeczenia wydane w innym kraju UE w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej. Orzeczenie może nie zostać uznane, jeżeli:

uznanie byłoby jawnie sprzeczne z porządkiem publicznym;

pozwanemu nie doręczono w należyty sposób pisma wszczynającego postępowanie w czasie umożliwiającym mu przygotowanie obrony (w przypadku, gdy orzeczenie zostało wydane pod nieobecność pozwanego);

orzeczenia nie da się pogodzić z innym orzeczeniem wydanym między tymi samymi stronami.

Orzeczenie odnoszące się do odpowiedzialności rodzicielskiej może również nie zostać uznane, jeżeli:

zostało wydane bez wysłuchania dziecka;

na wniosek każdego, kto powołuje się, że orzeczenie narusza jego odpowiedzialność rodzicielską, jeżeli zostało wydane bez wysłuchania tej osoby.

Wykonywanie

Orzeczenia w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej za dziecko wydane w jednym kraju UE i w tym kraju wykonalne są wykonalne w innym kraju UE, jeżeli ich wykonalność w nim zostanie stwierdzona na wniosek uprawnionego. Jednak takie stwierdzenie nie jest wymagane w przypadku orzeczeń dotyczących prawa do kontaktów z dzieckiem i orzeczeń pociągających za sobą powrót dziecka, jeżeli zostało uwierzytelnione przez orzekającego sędziego zgodnie z rozporządzeniem.

Współpraca między organami centralnymi w sprawach z zakresu odpowiedzialności rodzicielskiej

Każdy kraj UE wyznacza jeden lub kilka organów centralnych, których zadania obejmują:

udzielanie pomocy rodzicom starającym się o powrót dziecka, które zostało uprowadzone przez drugiego rodzica i wywiezione do innego kraju UE;

promowanie wymiany informacji na temat prawa krajowego i procedur;

ułatwianie komunikacji między sądami;

udzielanie pomocy rodzicom lub opiekunom wnioskującym o uznanie i wykonanie orzeczeń;

ułatwianie porozumienia między rodzicami lub opiekunami poprzez inne środki, np. mediację.

Organy centralne spotykają się regularnie na posiedzeniach jako członkowie Europejskiej Sieci Sądowej w sprawach cywilnych i handlowych.

Istniejące układy

Co do zasady niniejsze rozporządzenie zastępuje istniejące konwencje dotyczące tych samych spraw z udziałem dwóch lub większej liczby krajów UE. W stosunkach między krajami UE niniejsze rozporządzenie ma pierwszeństwo przed następującymi konwencjami wielostronnymi:

Konwencją haską z 1961 r. dotyczącą prawa stosowanego w odniesieniu do ochrony nieletnich;

Konwencją luksemburską z 1967 r. w sprawie uznawania decyzji odnoszących się do ważności małżeństw;

Konwencją haską z 1970 r. o uznawaniu rozwodów i separacji;

Europejską konwencją z 1980 r. o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń dotyczących pieczy nad dzieckiem oraz o przywracaniu pieczy nad dzieckiem;

Konwencją haską z 1980 r. o cywilnych aspektach uprowadzenia dziecka za granicę.

W odniesieniu do konwencji haskiej z 19 października 1996 r. w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej oraz środków ochrony dziecka niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie, jeżeli dziecko zwykle zamieszkuje w kraju UE.

Wyłączenia i przepisy szczególne

Dania nie uczestniczy w przyjęciu niniejszego rozporządzenia i dlatego nie jest objęta jego stosowaniem.

Przepisy szczególne mają zastosowanie do:

stosunków Finlandii i Szwecji z Danią, Islandią i Norwegią w zakresie stosowania Konwencji nordyckiej o związkach małżeńskich z 6 lutego 1931 r.;

stosunków pomiędzy Stolicą Apostolską a Portugalią, Włochami, Hiszpanią i Maltą.

Więcej informacji:

AKT

Rozporządzenie Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000

ODNIESIENIA

Akt

Wejście w życie

Termin transpozycji przez państwa członkowskie

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

Rozporządzenie (WE) nr 2201/2003

1.8.2004

-

Dz.U. L 338 z 23.12.2003, s. 1-29

Akt(-y) zmieniający(-e)

Wejście w życie

Termin transpozycji przez państwa członkowskie

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

Rozporządzenie (WE) nr 2116/2004

3.1.2005

-

Dz.U. L 367, 14.12.2004, s. 1-2

AKTY POWIĄZANE

Decyzja Rady 2010/405/UE z dnia 12 lipca 2010 r. w sprawie upoważnienia do podjęcia wzmocnionej współpracy w dziedzinie prawa właściwego dla rozwodów i separacji (Dz.U. L 189 z 22.7.2010, s. 12-13)

Rozporządzenie Rady (UE) nr 1259/2010 z dnia 20 grudnia 2010 r. w sprawie wprowadzenia w życie wzmocnionej współpracy w dziedzinie prawa właściwego dla rozwodu i separacji prawnej (Dz.U. L 343 z 29.12.2010, s. 10-16)

Decyzja Komisji 2012/714/UE z dnia 21 listopada 2012 r. potwierdzająca udział Litwy we wzmocnionej współpracy w dziedzinie prawa właściwego dla rozwodów i separacji (Dz.U. L 323 z 22.11.2012, s. 18-19)

Decyzja Komisji 2014/39/UE z dnia 27 stycznia 2014 r. potwierdzająca udział Grecji we wzmocnionej współpracy w dziedzinie prawa właściwego dla rozwodów i separacji (Dz.U. L 23 z 28.1.2014, s. 41-42)

Ostatnia aktualizacja: 24.09.2015

Top