Help Print this page 
Title and reference
Europejski nakaz aresztowania

Summaries of EU legislation: direct access to the main summaries page.
Languages and formats available
BG ES CS DA DE ET EL EN FR GA HR IT LV LT HU MT NL PL PT RO SK SL FI SV
HTML html ES html CS html DA html DE html EL html EN html FR html IT html HU html NL html PL html PT html RO html FI html SV
Multilingual display
Text

Europejski nakaz aresztowania

Decyzja ramowa Unii Europejskiej odnośnie do nakazu aresztowania i procedur przekazywania pomiędzy państwami UE upraszcza i przyspiesza procedury, zgodnie z którymi obywatel UE, który popełnił poważne przestępstwo w innym państwie UE, może zostać przekazany temu państwu, by stanąć przed wymiarem sprawiedliwości.

AKT

Decyzja ramowa rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między Państwami Członkowskimi.

STRESZCZENIE

Przyjęty w 2002 r. europejski nakaz aresztowania zastępuje system ekstradycji zobowiązując wszystkie krajowe organy sądownicze (wykonujący nakaz organ sądowy) do uznania i wykonania, w ściśle określonym terminie i przy minimalnej kontroli, wniosku o wydanie osoby, sformułowanego przez organ sądowy innego państwa UE (wydający nakaz organ sądowy). Decyzja ramowa weszła w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. i zastąpiła wcześniejsze przepisy UE w tej kwestii.

Państwa UE mają jednak swobodę stosowania i zawierania dwustronnych lub wielostronnych porozumień, o ile porozumienia te dodatkowo ułatwiają bądź upraszczają procedury wydawania.

Zasady ogólne

Decyzja ramowa definiuje europejski nakaz aresztowania jako każdą decyzję sądową wydaną przez państwo UE dla aresztowania lub przekazania przez inne państwo UE danej osoby w celu:

  • przeprowadzenia sądowego postępowania karnego,
  • wykonania kary pozbawienia wolności lub środka zabezpieczającego.

Stosowanie

Nakaz stosuje się w przypadku:

  • przestępstwa, za popełnienie którego przewidziana jest kara pozbawienia wolności lub zastosowania środka zabezpieczającego o maksymalnym wymiarze powyżej 1 roku,
  • prawomocnego skazania na karę pozbawienia wolności lub orzeczenia środka zabezpieczającego w wymiarze co najmniej 4 miesięcy.

Przekazanie następuje pod warunkiem, że czyn, za który przekazanie jest wymagane, stanowi przestępstwo w rozumieniu prawa wykonującego nakaz państwa UE (zasada podwójnej odpowiedzialności karnej).

Przestępstwami podlegającymi w państwie UE wydającym nakaz karze o wymiarze co najmniej 3 lat, mogącymi stanowić podstawę do wydania bez weryfikacji pod kątem podwójnej odpowiedzialności karnej za popełniony czyn, są między innymi: terroryzm, handel ludźmi, korupcja, udział w organizacjach przestępczych, fałszowanie walut, zabójstwo, rasizm i ksenofobia, gwałt, handel kradzionymi pojazdami, nadużycia finansowe, w tym mające negatywny wpływ na interesy finansowe UE.

Europejski nakaz aresztowania powinien zawierać informacje dotyczące tożsamości danej osoby, organu sądowego wydającego nakaz, prawomocnego orzeczenia, charakteru przestępstwa, kary itd. Egzemplarz formularza znajduje się w załączniku do decyzji ramowej.

Procedury

Organ wydający nakaz przekazuje go na ogół bezpośrednio wykonującemu nakaz organowi sądowemu. Przewiduje się współpracę z systemem informacyjnym Schengen (SIS) oraz ze służbami Interpolu. Jeśli organy państwa członkowskiego wykonującego nakaz nie są znane, europejska sieć sądowa i Eurojust ma za zadanie pomóc państwu członkowskiemu wydającemu nakaz.

Każde państwo UE powinno zapewnić, że zastosowanie przez nie nakazu jest adekwatne. Innymi słowy powinny uwzględnić wagę popełnionego przestępstwa, orzeczenie oraz koszty i korzyści wykonania nakazu. Gdy poszukiwana osoba zostaje zatrzymana, ma ona prawo do informacji o treści nakazu.

3 dyrektywy w sprawie praw proceduralnych przyjęte od 2010 r. gwarantują, że osoba aresztowana w celach wykonania europejskiego nakazu aresztowania ma prawo do korzystania z pomocy prawnej i z pomocy tłumacza oraz do uzyskania informacji dotyczących przysługujących jej praw.

W listopadzie 2013 r. Komisja zaproponowała kolejne 3 dyrektywy. Dyrektywy te, po ich przyjęciu, usprawnią system europejskiego nakazu aresztowania, szczególnie pod względem procedur pomocy prawnej.

Organ wykonujący nakaz ma we wszystkich przypadkach prawo decydowania, czy dana osoba powinna pozostać zatrzymana, czy może być zwolniona przy zachowaniu pewnych warunków.

Do czasu podjęcia decyzji organ wykonawczy (zgodnie z rozporządzeniami krajowymi) poddaje przesłuchaniu osobę, której dotyczy wniosek. Sądowy organ wykonawczy musi podjąć ostateczną decyzję odnośnie wykonania europejskiego nakazu najpóźniej w ciągu sześćdziesięciu dni po aresztowaniu. W przypadku gdy osoba aresztowana wyraża zgodę na jej przekazanie, ostateczna decyzja w sprawie wykonania nakazu aresztowania zostaje podjęta w terminie 10 dni od wyrażenia zgody.

Powody odmowy wykonania nakazu

Państwo UE nie wykonuje europejskiego nakazu aresztowania, jeśli:

  • jedno z państw UE wydało już prawomocne orzeczenie co do tego samego przestępstwa popełnionego przez tę samą osobę (zasada ne bis in idem, tj. nikt nie może być ścigany, sądzony ani karany dwa razy za ten sam czyn ani działalność karalną),
  • przestępstwo jest objęte amnestią w państwie członkowskim wykonującym nakaz,
  • osoba podlegająca nakazowi aresztowania nie może być pociągnięta do odpowiedzialności w wykonującym go państwie członkowskim z uwagi na jej wiek.

Wobec innych warunków (ustawowy zakaz ścigania karnego lub ukarania - tj. niemożność wniesienia sprawy do sądu, ponieważ upłynęło zbyt wiele czasu - zgodnie z prawodawstwem wykonującego nakaz państwa UE, prawomocne orzeczenie w innym państwie odnośnie do tych samych czynów itd.) wykonujące nakaz państwo UE może odmówić jego wykonania. Może również odmówić wykonania nakazu, jeśli osoba, której on dotyczy, nie stawiła się osobiście na proces, podczas którego wydano decyzję, chyba że przewidziano odpowiednie gwarancje. W każdym przypadku odmowa powinna być uzasadniona przed państwem wydającym nakaz.

Każde państwo UE zezwala na tranzyt przez swoje terytorium osoby, która ma być wydana, po przekazaniu pewnych informacji (związanych z nakazem aresztowania, charakterem przestępstwa, tożsamością tej osoby itd.).

Nakaz jest tłumaczony na język urzędowy państwa UE, które go wykonuje. Jest on ponadto wysyłany z użyciem dowolnych środków, pod warunkiem że zapewniają one zachowanie zapisu pisemnego i pozwalają wykonującemu nakaz państwu UE na stwierdzenie jego autentyczności.

Dalsze informacje są dostępne na stronie internetowej Dyrekcji Generalnej ds. Sprawiedliwości.

ODNIESIENIA

Akt

Wejście w życie

Termin transpozycji przez państwa członkowskie

Dz.U.

Decyzja ramowa 2002/584/WSiSW

7.8.2002

31.12.2003

Dz.U. L 190, 18.7.2002

Akt(-y) zmieniający(-e)

Wejście w życie

Termin transpozycji przez państwa członkowskie

Dz.U.

Decyzja ramowa 2009/299/WSiSW

28.3.2009

28.3.2011

Dz.U. L 81, 27.3.2009

AKTY POWIĄZANE

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/64/UE w sprawie prawa do tłumaczenia ustnego i tłumaczenia pisemnego w postępowaniu karnym (Dz.U. L 280 z 26.10.2010).

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/13/EU w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym (Dz.U. L 142 z 1.6.2012).

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/48/UE w sprawie prawa dostępu do adwokata w postępowaniu karnym i w postępowaniu dotyczącym europejskiego nakazu aresztowania oraz w sprawie prawa do poinformowania osoby trzeciej o pozbawieniu wolności i prawa do porozumiewania się z osobami trzecimi i organami konsularnymi w czasie pozbawienia wolności(Dz.U. L 294 z 6.11.2013).

Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 kwietnia 2011 r. w sprawie wdrażania od 2007 r. decyzji ramowej Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi ( COM(2011) 175 wersja ostateczna - nieopublikowane w Dzienniku Urzędowym).

Sprawozdanie to podsumowuje 7 lat wdrażania europejskiego nakazu aresztowania. Inicjatywa okazuje się sukcesem w kwestii operacyjnej: wydano 54 689 nakazów i wykonano 11 630 z nich. Ekstradycja między państwami UE zajmuje dziś od czternastu do siedemnastu dni, jeśli osoba nią objęta wyraża zgodę na swoje przekazanie, lub czterdzieści osiem dni w przypadku braku takiej zgody. Okres ten wynosił wcześniej ponad rok. Dzięki temu mechanizmowi, mającemu zapobiegać wykorzystywaniu otwartych granic przez osoby chcące zbiec przed wymiarem sprawiedliwości, swoboda przepływu osób w obrębie UE jest wzmocniona. Komisja ukazuje jednak pewne niedociągnięcia, zwłaszcza w kwestii poszanowania praw podstawowych. Wnioskuje, aby państwa członkowskie dostosowały swoje ustawodawstwo do decyzji ramowej 2002/584/WSiSW, gdy nie miało to miejsca, oraz aby wdrożyły przyjęte już instrumenty dla usprawnienia działania nakazu. Sprawozdanie pokazuje także, iż zbyt wiele nakazów wydaje się za przestępstwa mniejszej wagi i zachęca państwa członkowskie wystawiające nakaz do stosowania zasady proporcjonalności.

Sprawozdanie Komisji z dnia 24 stycznia 2006 r. oparte na art. 34 decyzji ramowej Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi (wersja poprawiona) [ COM(2006) 8 wersja ostateczna - nieopublikowane w Dzienniku Urzędowym].

Sprawozdanie w wersji poprawionej odnosi się przede wszystkim do ustawodawstwa włoskiego, przyjętego po przedstawieniu początkowej wersji sprawozdania. Według oceny Komisji europejski nakaz aresztowania jest w większości przypadków wdrożony w państwach członkowskich pomimo początkowego opóźnienia.

Sprawozdanie Komisji z dnia 23 lutego 2005 r. oparte na art. 34 decyzji ramowej Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi [ COM(2005) 63 wersja ostateczna - nieopublikowane w Dzienniku Urzędowym].

Z oceny sporządzonej przez Komisję w sprawozdaniu wynika, że od czasu wprowadzenia z dniem 1 stycznia 2004 r. europejski nakaz aresztowania wywarł pozytywny skutek zarówno w kwestii odpolitycznienia i skuteczności, jak i szybkości procedury przekazania przy jednoczesnym poszanowaniu praw podstawowych osób objętych nakazem.

Deklaracje przewidziane w ustępie 2 artykułu 31 decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi [Dz.U. L 246 z 29.9.2003].

Dania, Finlandia i Szwecja oświadczają, że ich jednolite obowiązujące ustawodawstwo pozwala na pogłębienie przepisów niniejszej decyzji ramowej. Państwa te będą utrzymywać jednolite obowiązujące ustawodawstwo z:

  • Danią: nordycka ustawa o ekstradycji (ustawa nr 27 z dnia 3 lutego 1960 r. w wersji zmienionej),
  • Finlandią: nordycka ustawa o ekstradycji (270/1960),
  • Szwecją: ustawa (1959:254) odnośnie ekstradycji do Danii, Finlandii, Islandii i Norwegii za przestępstwa kryminalne.

Ostatnia aktualizacja: 29.04.2014

Top