Help Print this page 
Title and reference
Prawo obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich

Summaries of EU legislation: direct access to the main summaries page.
Multilingual display
Text

Prawo obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich

Dyrektywa Unii Europejskiej (UE) w sprawie prawa obywateli UE i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium krajów UE łączy fragmentaryczne środki zawarte w złożonej podstawie prawnej, która wcześniej regulowała tę kwestię. Opracowano środki, między innymi po to, by zachęcić obywateli do korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terenie krajów UE, zredukować formalności administracyjne do formy podstawowej, stworzyć lepszą definicję statusu członka rodziny, ograniczyć zakres odmowy prawa wjazdu lub utraty prawa pobytu oraz wprowadzić nowe prawo pobytu stałego.

AKT

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/38/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniająca rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylająca dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG oraz 93/96/EWG.

STRESZCZENIE

Dyrektywa łączy w jeden instrument wszystkie przepisy dotyczące prawa wjazdu i pobytu obywateli UE, obejmujące dwa rozporządzenia i dziewięć dyrektyw. Celem tego uproszczenia jest ułatwienie obywatelom korzystania ze swoich praw. Dyrektywa ustanawia także ograniczenie do absolutnego minimum formalności, jakie obywatele UE i członkowie ich rodzin muszą dopełnić, by skorzystać z prawa pobytu.

Przepisy ogólne

Dyrektywa ta powstała, by regulować:

  • warunki regulujące korzystanie z prawa swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium krajów UE przez obywateli Unii i członków ich rodziny, niezależnie od ich narodowości,
  • prawo stałego pobytu,
  • ograniczenia w powyższych prawach uzasadnione względami porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia publicznego.

Prawo wjazdu i pobytu przez okres nieprzekraczający trzech miesięcy

Wszyscy obywatele UE posiadają prawo wjazdu na terytorium innego kraju UE z racji posiadania ważnego dowodu tożsamości lub paszportu. Przy wjeździe do bądź wyjeździe z innego państwa członkowskiego w żadnym wypadku nie może być wymagana wiza. W przypadku obywateli nieposiadających dokumentów podróży, przyjmujący kraj, przed odesłaniem ich z powrotem, zapewnia takim osobom wszelkie racjonalne możliwości uzyskania niezbędnych dokumentów.

Członkowie rodziny nieposiadający obywatelstwa danego kraju UE mają takie same prawa jak obywatel, któremu towarzyszą lub do którego dołączają. Mogą oni podlegać wymogowi wiz krótkoterminowych zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 539/2001. Karta pobytowa będzie uznawana za odpowiednik wiz krótkoterminowych.

W przypadku pobytów krótszych niż trzymiesięczne, jedynym wymogiem wobec obywateli UE i członków ich rodziny, którzy im towarzyszą lub do nich dołączają, jest posiadanie ważnego dowodu tożsamości lub paszportu. Przyjmujący kraj może wymagać od zainteresowanych osób zgłoszenia swojej obecności na jego terytorium w racjonalnym i niedyskryminującym terminie.

Prawo pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące

Prawo pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące podlega określonym warunkom. Osoby zainteresowane muszą:

  • być pracownikami najemnymi lub osobami pracującymi na własny rachunek w kraju przyjmującym,
  • lub posiadać wystarczające środki dla siebie i członków swojej rodziny, aby nie stanowić obciążenia dla systemu pomocy społecznej kraju przyjmującego w okresie pobytu, a także być objęte pełnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Kraje UE nie mogą ustanowić określonej kwoty, którą uznają za wystarczające środki, lecz muszą uwzględnić osobistą sytuację danej osoby,
  • lub odbywać naukę, w tym kształcenie zawodowe, jako student i posiadać wystarczające środki oraz być objęte pełnym ubezpieczeniem zdrowotnym, aby nie stanowić obciążenia dla systemu pomocy społecznej kraju przyjmującego w okresie pobytu,
  • lub być członkiem rodziny obywatela UE, któremu towarzyszą lub do którego dołączają, który spełnia jeden z powyższych warunków.

Pozwolenia na pobyt zostały zniesione dla obywateli UE. Jednakże kraje UE mogą wymagać od nich zarejestrowania się u właściwych władz w terminie nie krótszym niż trzy miesiące od dnia przyjazdu. Zaświadczenie o rejestracji jest wydawane niezwłocznie po okazaniu:

  • ważnego dowodu tożsamości lub paszportu,
  • udokumentowanego dowodu, że warunki zostały spełnione (zob. art. 8 dyrektywy dotyczący wymaganego dowodu).

Członkowie rodziny obywateli UE niebędący obywatelami kraju UE muszą ubiegać się o kartę pobytową członka rodziny obywatela UE (warunki wydawania kart pobytowych opisano w art. 10 dyrektywy). Karta pobytowa jest ważna przez pięć lat od dnia wydania.

Zachowanie prawa pobytu

Z reguły obywatele UE zachowują prawo pobytu przez okres pierwszych trzech miesięcy, pod warunkiem że nie staną się nieracjonalnym obciążeniem dla systemu pomocy społecznej w kraju przyjmującym. Po upływie trzech miesięcy muszą nadal spełniać warunki ich pobytu (art. 7), jednak kraje UE mogą nie przeprowadzać systematycznej weryfikacji, czy warunki te są spełnione. Korzystanie z systemu pomocy społecznej może prowadzić do zastosowania środka wydalenia, jednak nie jako automatycznej konsekwencji.

W określonych warunkach, śmierć obywatela UE, jego wyjazd z kraju przyjmującego, rozwód, unieważnienie małżeństwa lub ustanie zarejestrowanego związku partnerskiego nie naruszają prawa członków jego/jej rodziny, którzy nie są obywatelami kraju UE, do dalszego przebywania na terenie danego kraju. Pracownicy najemni lub osoby pracujące na własny rachunek zachowują swój status jeżeli, przykładowo, są okresowo niezdolni do pracy w wyniku choroby lub wypadku albo pozostają bez pracy w sposób niezamierzony, co jest należycie odnotowane, po okresie zatrudnienia przekraczającym jeden rok, przy czym są zarejestrowani jako bezrobotni (więcej przykładów w art. 7 ust. 3).

Prawo stałego pobytu

Obywatele UE i członkowie ich rodziny, którzy legalnie zamieszkują w kraju przyjmującym przez nieprzerwany okres pięciu lat, mają prawo stałego pobytu w tym kraju, o ile nie zastosowano wobec nich środka wydalenia. Prawo do stałego pobytu nie podlega już żadnym warunkom. Po nabyciu prawa stałego pobytu można je utracić jedynie w wyniku nieobecności w kraju przyjmującym przez okres przekraczający dwa kolejne lata.

W szczególnych przypadkach osoby mogą uzyskać prawo do stałego pobytu w kraju UE przed upływem pięciu lat pobytu w danym kraju.

Przepisy wspólne dla prawa pobytu i prawa stałego pobytu

Obywatele UE kwalifikujący się do prawa pobytu lub prawa do stałego pobytu oraz członkowie ich rodzin są traktowani na równi z obywatelami tego państwa członkowskiego w zakresie ustanowionym w Traktacie. Jednakże państwo przyjmujące nie jest zobowiązane do przyznania uprawnienia do pomocy społecznej w ciągu pierwszych trzech miesięcy pobytu dla osób niebędących pracownikami najemnymi, osób pracujących na własny rachunek i członków ich rodziny. Jednocześnie państwo przyjmujące nie jest zobowiązane – przed nabyciem prawa stałego pobytu – do udzielania pomocy dla pokrycia kosztów utrzymania w czasie studiów, włącznie z kształceniem zawodowym, w postaci stypendiów lub pożyczek studenckich, dla wspomnianych osób. Członkowie rodziny, niezależnie od narodowości, mają prawo do bycia pracownikami najemnymi lub osobami pracującymi na własny rachunek.

Ograniczenia w prawie wjazdu i prawie pobytu uzasadnione względami porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia publicznego

Obywatele UE lub członkowie ich rodzin mogą zostać wydaleni z państwa przyjmującego ze względów porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia publicznego. W żadnym wypadku na względy te nie można się powoływać do celów gospodarczych. Środki wpływające na swobodę przemieszczania się i zamieszkania muszą być zgodne z zasadą proporcjonalności i opierać się wyłącznie na indywidualnym zachowaniu danej osoby. Takie zachowanie musi stanowić autentyczne, aktualne i dostatecznie poważne zagrożenie narażające jeden z podstawowych interesów społecznych.

Wcześniejsza karalność nie może sama w sobie stanowić podstaw do wydalenia. Sam fakt upłynięcia terminu ważności dokumentów zezwalających na wjazd używanych przez daną osobę nie stanowi podstaw do podjęcia takich środków.

W każdym przypadku, przed podjęciem decyzji o wydaleniu, państwo uwzględnia informacje dotyczące długości pobytu danej osoby na jego terytorium, jego/jej wieku, stanu zdrowia, stopnia integracji społecznej i sytuacji rodzinnej i ekonomicznej w państwie przyjmującym oraz stopień jego więzi z krajem pochodzenia. Poziom ochrony obywateli UE przed wydaleniem zwiększa się wraz z długością pobytu. W związku z tym jeżeli obywatele UE zamieszkiwali w państwie przyjmującym przez dziesięć lat (lub są nieletni), decyzja o wydaleniu może zostać podjęta jedynie w oparciu o istotne względy bezpieczeństwa publicznego.

Zdrowie publiczne może zostać wykorzystane jako uzasadnienie wprowadzenia środków ograniczających swobodę przemieszczania się, jeżeli dotyczy chorób potencjalnie epidemicznych (zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia) oraz innych chorób zakaźnych lub zakaźnych chorób pasożytniczych.

Osoby zainteresowane są powiadamiane o decyzji odmowy wjazdu lub pobytu na terenie kraju UE w formie pisemnej, w taki sposób, aby były w stanie zrozumieć treść powiadomienia i jego implikacje. Osoby zainteresowane są informowane o względach, na podstawie których podjęto decyzję w ich przypadku, oraz o dostępnych procedurach odwoławczych. Z wyjątkiem należycie uzasadnionych pilnych przypadków, czas przyznany na opuszczenie terytorium nie może być krótszy niż jeden miesiąc od daty powiadomienia.

W żadnym wypadku zabrania się wydawania dożywotniego wydalenia. Osoby zainteresowane mogą domagać się dokonania rewizji każdej decyzji podjętej wobec nich po trzech latach od jej zapadnięcia. Dyrektywa zawiera także przepisy obejmujące szereg zabezpieczeń proceduralnych. W szczególności osoby zainteresowane posiadają możliwość odwołania się na drodze sądowej i, w określonym przypadku, administracyjnej w przyjmującym państwie członkowskim.

Przepisy końcowe

Kraje UE mogą przyjąć niezbędne środki w celu odmowy, zniesienia lub wycofania jakiegokolwiek prawa przyznanego niniejszą dyrektywą w przypadku nadużycia praw lub oszustw, na przykład małżeństw fikcyjnych.

Dyrektywa ta nie zapobiega stosowaniu przepisów krajowych bądź środków administracyjnych w celu zapewnienia bardziej przychylnego traktowania.

ODNIESIENIA

Akt

Wejście w życie

Termin transpozycji przez państwa członkowskie

Dziennik Urzędowy

Dyrektywa 2004/38/WE

30.4.2004

30.4.2006

Dz.U. L 158 z 30.4.2004

AKTY POWIĄZANE

Komunikat Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 2 lipca 2009 r. w sprawie wytycznych w celu skuteczniejszej transpozycji i stosowania dyrektywy 2004/38/WE w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich [ COM(2009) 313 wersja ostateczna -nieopublikowany w Dzienniku Urzędowym].

Komunikat ten udostępnia państwom członkowskich wytyczne w zakresie skuteczniejszego stosowania dyrektywy 2004/38/WE.

Wytyczne wyjaśniają prawa obywateli i członków ich rodzin oraz określają środki, jakie mają podejmować państwa członkowskie, zwłaszcza w celu zapobieżenia nadużyciom praw oraz oszustwom, takim jak małżeństwa fikcyjne.

Aby zagwarantować właściwe zastosowanie dyrektywy 2004/38/WE, Komisja podjęła się wdrożenia następujących inicjatyw:

  • aktualizacji wytycznych dla obywateli dających im możliwość pełniejszego zrozumienia przysługujących im praw,
  • organizacji dwustronnych posiedzeń z państwami członkowskimi.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/54/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie środków ułatwiających korzystanie z praw przyznanych pracownikom w kontekście swobodnego przepływu pracowników(Dz.U. L 128 z 30.4.2014, s. 8-14).

04.08.2014

Top