Help Print this page 

Summaries of EU Legislation

Title and reference
Dyrektywy Unii Europejskiej

Summaries of EU legislation: direct access to the main summaries page.
Languages and formats available
Multilingual display
Text

Dyrektywy Unii Europejskiej

Dyrektywy stanowią jeden z instrumentów prawnych, z których mogą korzystać instytucje unijne w celu realizacji polityk Unii Europejskiej. Są to elastyczne instrumenty stosowane głównie w formie środka harmonizacji prawa krajowego. Zgodnie z daną dyrektywą kraje UE są zobowiązane do osiągnięcia określonego wyniku, ale mogą tego dokonać w dowolny sposób.

STRESZCZENIE

Dyrektywy stanowią jeden z instrumentów prawnych, z których mogą korzystać instytucje unijne w celu realizacji polityk Unii Europejskiej. Są to elastyczne instrumenty stosowane głównie w formie środka harmonizacji prawa krajowego. Zgodnie z daną dyrektywą kraje UE są zobowiązane do osiągnięcia określonego wyniku, ale mogą tego dokonać w dowolny sposób.

Dyrektywy stanowią część prawa wtórnego UE. Z tego powodu przyjmowane są przez instytucje unijne zgodnie z traktatami założycielskimi. Po przyjęciu na szczeblu UE dyrektywy podlegają transpozycji przez kraje UE do prawa wewnętrznego, co umożliwia ich stosowanie.

Przykładowo dyrektywa w sprawie organizacji czasu pracy określa minimalne dozwolone w UE okresy odpoczynku i maksymalną liczbę godzin pracy. Jednak każdy kraj musi wypracować własne przepisy dotyczące sposobów wdrożenia tych zasad.

Wiążący akt o zastosowaniu ogólnym

Zgodnie z artykułem 288 Traktatu o funkcjonowaniu UE dyrektywa jest wiążąca dla krajów, do których się odnosi (jednego, kilku lub wszystkich) w odniesieniu do rezultatu, który ma zostać osiągnięty, a jednocześnie pozostawia organom krajowym swobodę wyboru formy i środków.

Dyrektywa różni się jednak od rozporządzenia lub decyzji:

  • w przeciwieństwie do rozporządzeń, które mają natychmiastowe zastosowanie w prawie wewnętrznym krajów UE zaraz po ich wejściu w życie, dyrektywy nie są stosowane bezpośrednio w krajach UE. Rządy, przedsiębiorstwa i podmioty prawne mogą zacząć korzystać z ich zapisów dopiero po dokonaniu transpozycji do prawa krajowego,
  • w przeciwieństwie do decyzji dyrektywa jest tekstem o zastosowaniu ogólnym dla wszystkich krajów UE.

Dyrektywę przyjmuje się po przeprowadzeniu procedury ustawodawczej. Stanowi ona akt ustawodawczy przyjmowany przez Radę i Parlament zgodnie ze zwykłą lub specjalną procedurą ustawodawczą.

Obowiązkowa transpozycja

Aby dyrektywa weszła w życie na poziomie krajowym, kraje UE muszą przyjąć prawo umożliwiające jej transpozycję. Te krajowe środki muszą osiągnąć cele wyznaczone w dyrektywie. Organy krajowe muszą powiadamiać o tych środkach Komisję Europejską.

Kraje UE mają możliwość manewru w ramach procesu transpozycji. Dzięki temu mogą uwzględnić specyfikę krajową. Transpozycji dokonuje się w terminie określonym podczas przyjmowania dyrektywy (przeważnie w ciągu dwóch lat).

W przypadku, gdy dany kraj nie dokona transpozycji dyrektywy, Komisja może wszcząć postępowanie o naruszenie i rozpocząć postępowanie przeciwko temu krajowi przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej (niewykonanie wyroku może w tym przypadku doprowadzić do wydania nowego wyroku, który może skutkować karami).

Ochrona podmiotów prywatnych w przypadku nieprawidłowej transpozycji dyrektyw

Zasadniczo dyrektywa wchodzi w życie wyłącznie po jej transpozycji. Trybunał Sprawiedliwości UE jest jednak zdania, że dyrektywa, która nie została transponowana, może wywierać określone bezpośrednie skutki, jeżeli:

  • transpozycja do prawa krajowego nie miała miejsca lub została przeprowadzona nieprawidłowo,
  • przepisy dyrektywy są bezwarunkowe i wystarczająco przejrzyste i precyzyjne,
  • przepisy dyrektywy nadają prawa podmiotom prywatnym.

Jeżeli powyższe warunki są spełnione, podmioty prawne mogą powołać dyrektywę wobec kraju UE przed sądem. Osoby prywatne nie mogą jednak powołać dyrektywy wobec innego podmiotu prywatnego w odniesieniu do skutku bezpośredniego dyrektywy, jeżeli nie uległa ona transpozycji (zob. wyrok z 14 lipca 1994 r. w sprawie C-91/92 Paola Faccini Dori przeciwko Recreb Srl).

Trybunał Sprawiedliwości zezwala też, pod określonymi warunkami, podmiotom prywatnym na uzyskiwanie odszkodowania w związku z niewystarczającą lub opóźnioną transpozycją (wyrok z 19 listopada 1991 r. w sprawach C-6/90 i C-9/90 Francovich i Bonifaci).

Przeciwdziałanie opóźnieniom transpozycji

Opóźnienia transpozycji dyrektyw przez kraje UE wciąż stanowią problem, który uniemożliwia obywatelom i przedsiębiorstwom korzystanie z wymiernych korzyści wynikających z prawa UE.

UE określiła cel redukcji deficytu transpozycji do 1%. Opublikowana w lipcu 2014 r. przez Komisje Europejską tabela z danymi o transpozycji unijnych dyrektyw mających wpływ na jednolity rynek pokazuje, że jedynie 5 krajów nie było w stanie osiągnąć tego celu. Natomiast 12 krajom udało się obniżyć deficyt w dostosowywaniu prawa krajowego do poziomu poniżej 0,5%, zgodnie z propozycją zawartą w akcie o jednolitym rynku z kwietnia 2011 r.

Więcej informacji można znaleźć na stronie Unii Europejskiej dotyczącej prawa UE.

Ostatnia aktualizacja: 30.08.2015

Top