Help Print this page 
Title and reference
Zakaźne encefalopatie gąbczaste (TSE)

Summaries of EU legislation: direct access to the main summaries page.
Languages and formats available
BG ES CS DA DE ET EL EN FR GA HR IT LV LT HU MT NL PL PT RO SK SL FI SV
HTML html ES html CS html DA html DE html EL html EN html FR html IT html HU html NL html PL html PT html RO html FI html SV
Multilingual display
Text

Zakaźne encefalopatie gąbczaste (TSE)

Unia Europejska (UE) określa przepisy dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania przenośnych gąbczastych encefalopatii u zwierząt. Jej celem jest zapobieganie powtarzaniu się kryzysów żywnościowych, takich jak w latach 90., i zapewnienie wysokiego poziomu zdrowia publicznego i bezpieczeństwa żywności.

AKT

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001 z dnia 22 maja 2001 r. ustanawiające zasady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych przenośnych gąbczastych encefalopatii [Zob. akt(-y) zmieniający(-e)].

STRESZCZENIE

Na początku lat 80. XX wieku pojawienie się wielu przenośnych gąbczastych encefalopatii (TSE) zostało stwierdzone osobno u ludzi (choroba Creutzfeldta-Jakoba i jej odmiany) i zwierząt (gąbczasta encefalopatia bydła lub BSE).

ZAKRES ZASTOSOWANIA

Niniejsze rozporządzenie określa przepisy dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania przenośnych gąbczastych encefalopatii u zwierząt. Rozporządzenie dotyczy produkcji, wprowadzenia na rynek i, w pewnych przypadkach, eksportu żywych zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego.

Rozporządzenie nie ma zastosowania do:

  • produktów kosmetycznych, leków, surowców lub innych produktów pochodzenia zwierzęcego wykorzystywanych do ich produkcji,
  • surowców lub innych produktów pochodzenia zwierzęcego niewykorzystywanych w produkcji żywności, pasz czy nawozów,
  • produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do stosowania jako eksponaty, materiały dydaktyczne, do badań naukowych, do badań specjalnych lub do analizy, pod warunkiem, że produkty te nie zostaną ostatecznie spożyte lub zużyte przez ludzi bądź zwierzęta,
  • zwierząt żywych używanych w badaniach naukowych lub przeznaczonych do takich badań.

OKREŚLENIE STATUSU BSE

Komisja przygotowuje hierarchiczną listę klasyfikującą państwa członkowskie, państwa trzecie lub ich regiony w różnych kategoriach w zależności od poziomu ryzyka związanego z BSE. Europejski system klasyfikacji krajów według ich stopnia ryzyka jest podobny do systemu zalecanego przez Światową Organizację Zdrowia Zwierząt (OIE).

Istnieją trzy poziomy klasyfikacji statusu kraju lub jego regionu w odniesieniu do statusu BSE:

  • poziom 1: kraje lub regiony o znikomym ryzyku występowania BSE,
  • poziom 2: kraje lub regiony o kontrolowanym ryzyku występowania BSE,
  • poziom 3: kraje lub regiony o nieustalonym ryzyku występowania BSE.

ZAPOBIEGANIE TSE

System monitorujący

Każde z państw członkowskich przeprowadzi roczny program monitorujący BSE oraz trzęsawkę owiec, obejmujący procedury przesiewowe z zastosowaniem szybkich testów. Załącznik III opisuje szczegółowo system monitoringu, który należy wdrożyć dla obu wymienionych chorób. Oprócz obowiązkowych testów dla wszystkich zwierząt wykazujących objawy sugerujące TSE wczesne wykrywanie poubojowe musi być również prowadzone w odniesieniu do znacznej liczby zwierząt (głównie bydła, owiec i kóz), w tym (ale nie wyłącznie) w przypadku gdy są one przeznaczone do spożycia przez ludzi.

Najpóźniej do dnia 31 marca każdego roku państwa członkowskie przedstawiają Komisji sprawozdanie roczne, zawierające informacje dotyczące liczby podejrzanych przypadków dla danego gatunku zwierzęcia, które są objęte zakazem przemieszczania. W ciągu trzech miesięcy od otrzymania sprawozdań Komisja przedkłada sprawozdanie zbiorcze na temat sytuacji epidemiologicznej w Unii.

Państwa członkowskie informują również Komisję i pozostałe państwa członkowskie o pojawieniu się na ich terytorium innych przypadków TSE.

W 2013 r. w załączniku III, podobnie jak w pozostałych załącznikach do tego rozporządzenia, wprowadzono zmiany w celu uwzględnienia nowych danych naukowych dotyczących TSE oraz objaśnienia nadmiernie skomplikowanej procedury.

Zakazy dotyczące żywienia zwierząt

Przepisy zakazują stosowania białek zwierzęcych oraz pasz zawierających takie białka w żywieniu przeżuwaczy. W żywieniu zwierząt gospodarskich, z wyjątkiem mięsożernych zwierząt futerkowych, zabronione jest stosowanie przetworzonego białka zwierzęcego, żelatyny wytworzonej z przeżuwaczy, produktów krwiopochodnych, hydrolizowanego białka oraz fosforanów dwuwapniowych i fosforanów trójwapniowych pochodzenia zwierzęcego.

W zmienionym w 2013 r. załączniku IV do rozporządzenia określono warunki, po spełnieniu których można jednak stosować niektóre białka zwierzęce w żywieniu przeżuwaczy, zwierząt innych niż przeżuwacze i ryb. Od 1 listopada 2003 r. państwa członkowskie przekazują innym państwom członkowskim i Komisji aktualny wykaz rzeźni zaakceptowanych przez UE, w których nie prowadzi się uboju przeżuwaczy. Przedstawiają one również wykaz zakładów uprawnionych do produkcji pasz zwierzęcych i białek wymienionych powyżej.

Eksport do krajów trzecich przetworzonych białek zwierzęcych pochodzących od przeżuwaczy oraz produktów zawierających takie białka musi być zgodny z prawem obowiązującym na terytorium Unii Europejskiej. Odbiorca trzeci zobowiązuje się, z wyprzedzeniem i na piśmie, do wykorzystania i/lub powrotnego wywozu produktów zgodnie z zastosowaniem, do którego produkty te są przeznaczone. Państwo członkowskie udzielające zgody na wywóz informuje o tym inne państwa członkowskie oraz Komisję.

Określony materiał niebezpieczny

Państwa członkowskie o znikomym ryzyku BSE nadal podlegają obowiązkowi usuwania materiału szczególnego ryzyka (SRM).

W przypadku krajów lub regionów o kontrolowanym lub nieokreślonym ryzyku BSE, kości bydła, owiec i kóz nie są wykorzystywane do produkcji mięsa odkostnionego mechanicznie. Mięso z głowy i kręgosłupy bydła powyżej 30 miesięcy oraz języki bydła w każdym wieku są zbierane zgodnie z właściwymi metodami.

Materiały szczególnego ryzyka są usuwane w ubojni i w zakładach tnących w przypadku kręgosłupów bydła i, w stosownych przypadkach, w zatwierdzonych zakładach przewidzianych w rozporządzeniu (WE) nr 1069/2009 w sprawie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi. Po usunięciu wszystkie SRM lub ich produkty pochodne są oznaczane farbą lub markerem. Są one poddawane utylizacji i niszczone zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1069/2009. Państwa członkowskie prowadzą częste urzędowe kontrole w celu sprawdzenia przestrzegania tych przepisów i sprawdzają, czy środki podejmowane w celu zapobieżenia zakażeniom są stosowane w całym łańcuchu dostaw.

Programy edukacyjne

Państwa członkowskie zapewnią, aby personel właściwego organu, laboratoriów diagnostycznych i uczelni rolniczych oraz weterynaryjnych, urzędowi weterynarze, personel rzeźni oraz hodowcy zwierząt zostali przeszkoleni w zakresie objawów klinicznych i epidemiologii TSE. Wspólnota może przyznać pomoc finansową na ten cel.

KONTROLA I ZWALCZANIE TSE

Przepisy odnoszące się do zwierząt podejrzanych o zakażenie TSE

Bez uszczerbku dla środków europejskich dotyczących powiadamiania o chorobach, państwa członkowskie podejmują stosowne kroki, aby każde zwierzę podejrzane o zakażenie TSE było zgłaszane odpowiednim władzom. O wykrytych przypadkach państwa członkowskie powiadamiają regularnie pozostałe państwa członkowskie i Komisję.

Zwierzę podejrzane o zakażenie TSE poddaje się urzędowemu ograniczeniu przemieszczania się do czasu poznania wyników badań klinicznych i epidemiologicznych lub jest ono poddawane ubojowi w celu przeznaczenia do badania laboratoryjnego pod kontrolą urzędową. Wszystkie inne przeżuwacze z tego gospodarstwa poddaje się także urzędowemu ograniczeniu przemieszczania się do czasu poznania wyników badań.

Jeśli okaże się, że podejrzane zwierzę zostało narażone na kontakt z TSE w gospodarstwie innym niż gospodarstwo, w którym podejrzenie miało miejsce, właściwy organ może postanowić, że tylko podejrzane zwierzę podlega ograniczeniu przemieszczania się i może także wprowadzić nadzór nad innymi gospodarstwami.

Środki stosowane w przypadku stwierdzeniu obecności TSE

W przypadku oficjalnego stwierdzenia obecności TSE stosuje się wymienione poniżej środki:

  • przeprowadza się dochodzenie celem identyfikacji możliwego źródła choroby oraz wszystkich zwierząt i produktów pochodzących od zwierząt, które mogą być zakażone,
  • w przypadku potwierdzenia BSE u bydła, ubój i całkowite zniszczenie sztuk bydła zidentyfikowanych w dochodzeniu jako zagrożone (łącznie ze zwierzętami z kohorty, w której zakażone zwierzę zostało urodzone lub w której było hodowane),
  • w przypadku potwierdzenia BSE u owiec i kóz, ubój i całkowite zniszczenie wszystkich owiec i kóz w stadzie,
  • w przypadku potwierdzenia TSE u owiec lub kóz, w sytuacji, gdy BSE jest wykluczone, zabicie i całkowite zniszczenie wszystkich sztuk owiec i kóz w stadzie lub, tylko w przypadku owiec, selektywny ubój i zniszczenie sztuk z genotypem wrażliwym na BSE. Jeśli zakażone zwierzę pochodzi z innego gospodarstwa, państwo członkowskie może dodatkowo lub zamiennie podjąć decyzję o zastosowaniu środków zwalczania w gospodarstwie pochodzenia.

W oczekiwaniu na wyniki badań gospodarstwo, w którym zakażenie zostało potwierdzone, umieszcza się pod urzędowym nadzorem, a jakiekolwiek przemieszczenie zwierząt podatnych (i produktów pochodzenia zwierzęcego) do tego gospodarstwa lub z niego musi być ściśle zatwierdzone przez właściwy organ. Ten środek zapewnia skuteczną identyfikację i śledzenie przemieszczania zwierząt (lub produktów pochodnych). Jeśli okaże się, że gospodarstwo, w którym potwierdzono wystąpienie TSE nie jest gospodarstwem, w którym zwierzę zostało narażone na czynnik odpowiedzialny za wywołanie TSE, władze mogą umieścić pod nadzorem więcej gospodarstw oprócz tego, w którym zwierzę zostało narażone.

Jednak od tych ogólnych zasad mogą zostać przyznane odstępstwa, a ich zakres zmieniał się z czasem, uwzględniając nowe badania naukowe dotyczące TSE.

Właściciele, którzy stracili zwierzęta lub produkty pochodzenia zwierzęcego, otrzymują bezzwłocznie odszkodowania.

Państwa członkowskie opracowują wytyczne określające środki krajowe, które należy wdrożyć, jak również zakres kompetencji i odpowiedzialności w przypadku wystąpienia TSE.

WPROWADZANIE NA RYNEK, IMPORT ORAZ EKSPORT

Żywe zwierzęta, ich nasienie, zarodki oraz komórki jajowe

Gdy dozwolony jest ich import, wprowadzenie na rynek lub eksport, zwierzęta żywe, ich zarodki i komórki jajowe powinny posiadać odpowiednie świadectwa sanitarne. W przypadku owiec i kóz świadectwa potwierdzają, że pochodzą one z gospodarstw, w których nigdy nie został zdiagnozowany żaden przypadek trzęsawki owiec lub, w przypadku owiec, że mają one genotyp odporny na TSE.

Należy zabronić wprowadzania na rynek ostatniego potomstwa urodzonego przez samice bydła, owiec czy kóz zakażone TSE w ciągu okresu poprzedzającego wystąpienie pierwszych objawów klinicznych choroby.

Wprowadzanie na rynek i import produktów pochodzenia zwierzęcego

Niniejsze rozporządzenie nakłada wymóg wysokiego poziomu bezpieczeństwa w odniesieniu do BSE. Rozporządzenie wymaga zastosowania dla przywozu wołowiny do UE środków takich samych jak środki stosowane w UE, z wyjątkiem krajów o niskim ryzyku występowania BSE. Na przykład wprowadza zakaz importu z krajów trzecich o kontrolowanym ryzyku występowania BSE określonych materiałów niebezpiecznych oraz produktów mięsnych zawierających SRM. W związku z tym zainteresowane państwa muszą dbać o to, by techniki uboju zwierząt były zgodne z przepisami europejskimi.

Zasady te stosuje się również do listy produktów pochodzących od bydła, owiec i kóz z państw trzecich.

Środki zabezpieczające

Rozporządzenie przewiduje środki zabezpieczające, które mogą być stosowane w handlu wewnątrz Europy i w handlu z państwami trzecimi. Środki te pochodzą głównie z istniejących dyrektyw obejmujących tę kwestię (w szczególności z dyrektyw 89/662/EWG, 90/425/EWG, 91/496/EWG i 97/78/WE). Na przykład, jeśli importujące państwo członkowskie przywozu podczas kontroli urzędowych stwierdza obecność choroby stanowiącej poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi lub zwierząt, władze mogą podjąć bardziej restrykcyjne środki, w tym kwarantannę zwierząt. Takie środki może również przedsięwziąć Komisja.

Laboratoria referencyjne, pobieranie próbek, badanie oraz kontrole

Dla zapewnienia spójności analizy naukowej i wiarygodności wyników na poziomie krajowym i europejskim wyznaczono laboratoria referencyjne. Jeśli to konieczne, eksperci Komisji mogą kontrolować prawidłowe działanie ich urządzeń.

Krajowe laboratoria referencyjne są odpowiedzialne przede wszystkim za weryfikację metod diagnostycznych stosowanych w laboratoriach regionalnych i za koordynację w państwie członkowskim. Krajowe laboratoria referencyjne współpracują z europejskim laboratorium referencyjnym.

Państwa członkowskie bez krajowego laboratorium referencyjnego muszą mieć możliwość korzystania z europejskiego laboratorium lub z laboratorium innego państwa członkowskiego.

Europejskie laboratorium referencyjne koordynuje, w porozumieniu z Komisją, metody stosowane w państwach członkowskich do diagnostyki BSE i uczestniczy w identyfikacji ognisk TSE. Ułatwia szkolenia ekspertów naukowych w celu harmonizacji technik diagnostycznych na terenie całej Wspólnoty.

Stosowane metody analityczne i metody pobierania próbek spełniają normy określone w instrukcji Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt. Dotyczą one między innymi procedur stosowanych w przypadku podejrzenia zwierząt oraz w ramach rocznego programu monitorowania.

Środki instytucjonalne

Komisja jest wspomagana przez Stały Komitet ds. Łańcucha Żywnościowego i Zdrowia Zwierząt oraz odpowiednie komitety naukowe w sprawach środków mogących mieć wpływ na zdrowie publiczne.

ODNIESIENIA

Akt

Wejście w życie

Termin transpozycji przez państwa członkowskie

Dziennik Urzędowy

Rozporządzenie (WE) nr 999/2001

1.7.2001

-

Dz.U. L 147 z 31.5.2001

Akt(-y) zmieniający(-e)

Wejście w życie

Termin transpozycji przez państwa członkowskie

Dziennik Urzędowy

Rozporządzenie (WE) nr 1128/2003

18.7.2003

-

Dz.U. L 160 z 28.6.2003

Rozporządzenie (WE) nr 932/2005

1.7.2005

-

Dz.U. L 163 z 23.6.2005

Rozporządzenie (WE) nr 1923/2006

19.1.2007

-

Dz.U. L 404 z 30.12.2006

Rozporządzenie (WE) nr 220/2009

20.4.2009

-

Dz.U. L87 z 31.3.2009

Rozporządzenie (UE) nr 956/2010

12.11.2012

-

Dz.U. L279 z 23.10.2010

Rozporządzenie (UE) nr 189/2011

18.3.2011

-

Dz.U. L53 z 26.2.2011

Rozporządzenie (UE) nr 56/2013

13.2.2013

-

Dz.U. L21 z 24.1.2013

Rozporządzenie (UE) nr 630/2013

19.7.2013

-

Dz.U. L179 z 29.6.2013

Kolejne zmiany i poprawki do rozporządzenia (WE) nr 999/2001 zostały włączone do tekstu podstawowego. Niniejszy tekst skonsolidowany ma jedynie wartość dokumentalną.

AKTY POWIĄZANE

Decyzja Komisji 2002/1003/WE z 18 grudnia 2002 r. ustanawiająca minimalne wymogi w zakresie badania genotypów białka prionowego u owiec [Dz.U. L 349 z 24.12.2002].

Do dnia 1 lipca 2003 r. wszystkie państwa członkowskie przeprowadzą badanie genotypu białka prionowego u wszystkich krajowych ras owiec, lub ras stanowiących znaczny odsetek pogłowia owiec na ich terytorium. Sprawozdanie dla Komisji należy przedstawić najpóźniej do dnia 1 października 2003 r.

Komunikat Komisji z dnia 15 lipca 2005: Mapa drogowa dla TSE [ COM(2005) 322 – nieopublikowany w Dzienniku Urzędowym].

Decyzja Komisji 2007/453/WE z 29 czerwca 2007 r. ustanawiająca status BSE państw członkowskich i krajów trzecich lub ich regionów zgodnie z ryzykiem wystąpienia BSE [Dz.U. L 172 z 30.6.2007].

Komunikat Komisji z dnia 16 lipca 2010 r. Druga mapa drogowa dla TSE – Dokument strategiczny w sprawie pasażowalnych encefalopatii gąbczastych na lata 2010–2015 [ KOM(2010) 384 wersja ostateczna – nieopublikowany w Dzienniku Urzędowym].

Większość działań w krótkiej i średniej perspektywie rozważanych w pierwszej mapie drogowej dla TSE została zakończona z sukcesem. Od tego czasu kontynuowany jest pozytywny trend zaobserwowany już w 2005 r. podczas epidemii BSE. Celem na najbliższe lata jest kontynuacja przeglądu środków przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu bezpieczeństwa żywnościowego. Zasady dotyczące TSE są i będą w przyszłości stopniowo zmieniane w oparciu o solidne podstawy naukowe. UE jest bliska całkowitego zwalczenia BSE w populacji bydła, należy jednak nadal monitorować sytuację w przypadku ewentualnego potencjalnego pojawienia się BSE lub pojawienia się nowego czynnika TSE w populacji bydła. Zasadnicza część przeglądu powinna koncentrować się na kwestiach naukowych i technicznych związanych z monitorowaniem i wdrażaniem nowych środków.

Ostatnia aktualizacja: 10.04.2014

Top