Help Print this page 

Summaries of EU Legislation

Title and reference
Trzeci etap unii gospodarczej i walutowej

Summaries of EU legislation: direct access to the main summaries page.
Languages and formats available
Multilingual display
Text

Trzeci etap unii gospodarczej i walutowej

 

STRESZCZENIE DOKUMENTÓW:

Artykuł 119 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Artykuł 140 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

JAKI JEST CEL TRZECIEGO ETAPU UNII GOSPODARCZEJ I WALUTOWEJ UE?

Trzeci etap unii gospodarczej i walutowej (UGW) UE stanowi wprowadzenie waluty euro i realizację wspólnej polityki pieniężnej w krajach UE.

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

UGW to proces, którego celem jest zharmonizowanie polityki gospodarczej i pieniężnej krajów UE. Proces ten składa się z następujących trzech etapów:

  • pierwszy etap (od 1 lipca 1990 r. do 31 grudnia 1993 r.): swobodny przepływ kapitału między krajami UE,
  • drugi etap (od 1 stycznia 1994 r. do 31 grudnia 1998 r.): koordynacja polityki pieniężnej krajów UE i zwiększenie współpracy między krajowymi bankami centralnymi krajów UE i wzmocnienie konwergencji gospodarczej pomiędzy krajami UE,
  • trzeci etap (od 1 stycznia 1999 r.): stopniowe wprowadzanie euro i realizacja wspólnej polityki pieniężnej przez Europejski Bank Centralny (EBC).

Dwa pierwsze etapy UGW zostały zakończone, a trzeci, i jednocześnie ostatni, jest wciąż w trakcie realizacji. Jego celem jest przede wszystkim wprowadzenie euro jako wspólnej waluty w krajach UE. Obecnie euro zostało przyjęte w 19 krajach UE, które wspólnie tworzą „strefę euro”.

Wprowadzanie euro

Kraj UE musi spełniać pewną ilość wymogów gospodarczych i prawnych przed przejściem do trzeciego etapu UGW.

Wymogi gospodarcze nazywane są kryteriami konwergencji. Mają one stanowić gwarancję posiadania przez UE stabilnej gospodarki i znajdowania się w bezpiecznej sytuacji finansowej, aby w ten sposób zabezpieczyć stabilność strefy euro.

Według wymogów prawnych prawo krajowe powinno być zgodne z traktatami UE, w szczególności w kwestii zagadnień dotyczących krajowego banku centralnego oraz waluty.

Spełnienie tych wszystkich wymogów otwiera krajowi UE drogę do uczestnictwa w trzecim etapie UGW i przyjęcia euro jako wspólnej waluty. Euro zastępuje wówczas dotychczasową walutę krajową i staje się oficjalną walutą kraju.

Europejski Bank Centralny

Europejski Bank Centralny odgrywa kluczową rolę w ramach UGW. Opracowuje politykę pieniężną krajów strefy euro i jako jedyny może zezwolić na emisję banknotów euro. Kraje UE mogą emitować monety euro, ale to EBC musi wcześniej wydać zezwolenie na określoną ilość wyemitowanych monet rocznie.

Pierwsze kraje strefy euro

Data 3 maja 1998 r. stanowi historyczne rozpoczęcie trzeciego etapu unii gospodarczej i walutowej. W tym dniu Rada przyjęła decyzję, zgodnie z którą uznała, że 11 krajów UE spełnia niezbędne warunki przyjęcia wspólnej waluty wraz z dniem 1 stycznia 1999 r. (Belgia, Niemcy, Irlandia, Hiszpania, Francja, Włochy, Luksemburg, Holandia, Austria, Portugalia i Finlandia).

Wprowadzenie euro odbyło się następnie w dwóch etapach:

  • 1 stycznia 1999 r.: wprowadzenie euro w formie zapisu księgowego i ustalenie kursu wymiany dotychczasowych walut krajowych, które stały się tym samym niedziesiętnymi jednostkami podpodziału euro,
  • 1 stycznia 2002 r.: wprowadzenie na terytorium krajów UE monet i banknotów euro. Od tego czasu europejscy obywatele i przedsiębiorstwa mogli realizować płatności gotówkowe w euro.

Grecja, która w 1998 r. nie spełniała kryteriów konwergencji, zwróciła się w 2000 r. o ponowną ocenę swojej sytuacji. Komisja Europejska wydała wówczas pozytywną opinię i Grecja oficjalnie weszła do trzeciego etapu UGW 1 stycznia 2001 r.

Rozszerzenia strefy euro

Zasadniczo zakłada się, że wszystkie kraje UE wejdą do trzeciego etapu UGW, a więc przyjmą euro (art. 119 Traktatu o funkcjonowaniu UE). Ponieważ niektóre z nich nie spełniają jednak jeszcze niezbędnych warunków gospodarczych i finansowych, stosuje się wobec nich odstępstwa o charakterze przejściowym do czasu, kiedy będą w stanie wejść do strefy euro. Z uczestnictwa w strefie euro wyłączona jest Dania i Zjednoczone Królestwo (klauzula „opt-out”) (zob. poniżej).

Co najmniej co dwa lata Komisja i EBC dokonują oceny postępów krajów UE, wobec których stosuje się odstępstwo od kryteriów konwergencji i wymogów prawnych. Jeżeli wydana przez nie ocena dotycząca zdolności kraju do rozpoczęcia trzeciego etapu UGW jest pozytywna, Rada przyjmuje decyzję dotyczącą przystąpienia tego kraju do strefy euro.

W ramach tej procedury strefa euro została kilkakrotnie rozszerzona o nowe kraje:

Obecnie w 19 na 28 krajów UE stosuje się euro jako wspólną walutę.

Wyłączenia

W związku z tym że Zjednoczone Królestwo i Dania wyraziły wolę nieprzystąpienia do trzeciego etapu UGW i tym samym nieprzyjęcia euro, wyłączone są z uczestnictwa w UGW na mocy klauzuli „opt-out”. Zasady stosowania wyłączeń opisane są w protokołach nr 15 i 16 załączonych do traktatów ustanawiających UE. Zjednoczonemu Królestwu i Danii pozostawiona jest możliwość rezygnacji z wyłączenia i przedstawienia swojej kandydatury do rozpoczęcia trzeciego etapu UGW.

KONTEKST

Więcej informacji:

GŁÓWNY DOKUMENT

Artykuł 119 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Artykuł 140 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Ostatnia aktualizacja: 01.08.2016

Top