Help Print this page 

Document 62016CC0419

Title and reference
Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali N. Wahl, ippreżentati fit-13 ta’ Settembru 2017.
  • ECLI identifier: ECLI:EU:C:2017:677
Languages and formats available
Multilingual display
Text

Edizzjoni Provviżorja

KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

WAHL

ippreżentati fit-13 ta’ Settembru 2017(1)

Kawża C419/16

Sabine Simma Federspiel

vs

Provincia Autonoma di Bolzano

Equitalia Nord SpA

[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale di Bolzano/Landesgericht Bozen (qorti distrettwali ta’ Bolzano, l-Italja)]

“Libertà ta’ stabbiliment — Libertà li jiġu pprovduti servizzi — Tobba — Direttiva 75/363/KEE — Rikonoxximent reċiproku ta’ diplomi, ċertifikati u provi oħra ta’ kwalifiki formali fil-mediċina — Kisba tat-titlu ta’ speċjalista mediku — Remunerazzjoni matul il-perjodu ta’ taħriġ — Obbligu ta’ xogħol fis-servizz tas-saħħa pubblika għal perijodu ta’ mhux inqas minn 5 snin fi żmien 10 snin mill-kisba tal-kwalifika — Artikoli 45 u 49 TFUE — Kunċett ta’ restrizzjoni — Ġustifikazzjoni — Proporzjonalità”






I.      Introduzzjoni

1.        Din il-kawża ġejja minn tilwima bejn Sabine Simma Federspiel (iktar ’il quddiem “Federspiel”) u l-Provincia Autonoma di Bolzano (Provinċja Awtonoma ta’ Bolzano, l-Italja, iktar ’il quddiem il-“Provinċja”) dwar il-ħlas lura ta’ ammont ta’ EUR 68 515.24 u interessi legali.

2.        Federspiel kienet ingħatat borża ta’ studju mill-Provinċja għal taħriġ għal speċjalizzazzjoni medika full-time fl-Università ta’ Innsbruck fl-Awstrija. Biex tibbenefika mill-borża ta’ studju li kienet tippermettilha ssir speċjalista fin-newroloġija u fil-psikjatrija, Federspiel iffirmat dikjarazzjoni li biha ntrabtet li tipprattika fis-servizz tas-saħħa pubblika tal-Provinċja għal perijodu ta’ mhux inqas minn ħames snin wara li kienet tkun temmet it-taħriġ għal speċjalizzazzjoni tagħha fl-Awstrija. Hija aċċettat ukoll li f’każ li hija tonqos milli tosserva dak l-impenn, il-Provinċja setgħet titlob lura sa 70 % tal-ammont tal-borża ta’ studju mħallas.

3.        F’dan il-kuntest, id-domanda li tqum hija jekk kundizzjoni ta’ liġi nazzjonali, li tissuġġetta l-għoti ta’ borża ta’ studju għal taħriġ għal speċjalizzazzjoni medika għal ħames snin servizz fis-servizz tas-saħħa pubblika fil-Provinċja u, fin-nuqqas ta’ dan, għal obbligu ta’ ħlas lura ta’ parti mill-ammont tal-borża ta’ studju riċevuta, hijiex prekluża mid-dritt tal-Unjoni. B’mod iktar speċifiku, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk dik il-kundizzjoni hijiex kompatibbli, minn naħa, mad-Direttiva 75/363/KEE (2) u, min-naħa l-oħra, mal-Artikolu 45 TFUE.

4.        F’dan ir-rigward, din il-kawża toffri lill-Qorti tal-Ġustizzja opportunità biex tiddefinixxi l-limiti tal-obbligi li joriġinaw minn dik id-direttiva u terġa’ tqis il-kwistjoni ta’ x’jikkostitwixxi restrizzjoni fuq il-libertajiet fundamentali stabbiliti mit-Trattati.

II.    Il-kuntest ġuridiku

A.      Id-dritt tal-Unjoni

5.        Id-Direttiva 75/363 tikkoordina d-dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolamentari u amministrattivi dwar l-attivitajiet tat-tobba. Tistabbilixxi l-istandards li l-Istati Membri għandhom josservaw fl-organizzazzjoni ta’ taħriġ mediku fit-territorji rispettivi tagħhom.

6.        L-ewwel premessa tad-Direttiva 75/363 tispjega li biex jinkiseb ir-rikonoxximent reċiproku ta’ diplomi, ċertifikati u provi oħra ta’ kwalifiki formali fil-mediċina, kif stabbilit fid-Direttiva 75/362 (3), in-natura komparabbli ta’ korsijiet ta’ taħriġ fl-Istati Membri tfisser li l-koordinazzjoni f’dan il-qasam tista’ tkun limitata għall-ħtieġa li jkunu osservati standards minimi, li mbagħad tħalli lill-Istati Membri l-libertà li jorganizzaw it-tagħlim tagħhom.

7.        It-tieni premessa tagħmilha ċara li, biex jiġi żgurat ir-rikonoxximent reċiproku ta’ kwalifiki formali fil-mediċina speċjalizzata u biex il-membri kollha tal-professjoni ċittadini tal-Istati Membri jitqiegħdu fuq ċerta bażi ta’ parità mal-Unjoni kollha, hija meqjusa meħtieġa ċerta koordinazzjoni tal-ħtiġijiet għal taħriġ fil-mediċina speċjalizzata. Għal dan l-għan, l-istess premessa tispjega li għandhom ikunu stabbiliti ċerti kriterji minimi għal dan l-iskop dwar id-dritt li wieħed jieħu taħriġ speċjalizzat, il-perijodu minimu ta’ taħriġ, il-metodu li bih jingħata dan it-taħriġ u l-post fejn isir, kif ukoll is-superviżjoni li għandu jkun suġġett għaliha. Il-premessa tispeċifika wkoll li dawn il-kriterji jikkonċernaw biss l-ispeċjalitajiet komuni għall-Istati Membri kollha jew għal żewġ Stati Membri jew iktar.

8.        L-Artikolu 1 tad-Direttiva 75/363 jistabbilixxi r-rekwiżiti li bihom l-Istati Membri għandhom jobbligaw lil persuni li jkunu jixtiequ jibdew u jeżerċitaw professjoni medika.

9.        L-Artikolu 2 tad-Direttiva jiffissa r-rekwiżiti minimi li t-taħriġ fil-mediċina speċjalizzata għandhom jissodisfaw. B’mod iktar speċifiku l-paragrafu 1 tiegħu jipprovdi:

“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li t-taħriġ li jwassal għal diploma, ċertifikat jew provi oħra ta’ kwalifiki formali fil-mediċina speċjaliżżata jkun jissodisfa mill-inqas ir-rekwiżiti li ġejjin:

(a)      għandu jinkludi t-tmiem b’suċċess ta’ sitt snin studju fil-qafas tal-kors ta’ taħriġ imsemmi fl-Artikolu 1;

(b)      għandu jinkludi istruzzjoni teoretika u prattika;

(c)      għandu jkun kors full-time bis-superviżjoni tal-awtoritajiet jew tal-korpi kompetenti, skont il-punt 1 tal-Anness ta’ din id-Direttiva;

(d)      għandu jsir f’ċentru universitarju, fi sptar ta’ tagħlim jew, skont il-każ, fi stabbiliment tas-saħħa approvat għal dan l-għan mill-awtoritajiet jew mill-korpi kompetenti;

(e)      għandu jinvolvi l-parteċipazzjoni personali tat-tabib apprendist biex isir speċjalista fl-attività u fir-responsabbiltajiet tal-istabbilimenti kkonċernati.”

10.      L-Anness tad-direttiva, li kien żdied mid-Direttiva 82/76 mad-Direttiva 75/363, huwa dwar il-karatteristiċi tat-taħriġ full-time u part-time ta’ speċjalisti. Dan jgħid:

“1.      Taħriġ full-time ta’ speċjalisti

Taħriġ bħal dan għandu jsir f’postijiet speċifiċi rrikonoxxuti mill-awtorità kompetenti.

Huwa għandu jinvolvi l-parteċipazzjoni fl-attivitajiet mediċi kollha tad-dipartiment fejn isir it-taħriġ, inklużi d-dmirijiet “on-call”, biex l-ispeċjalista apprendist jiddedika għal dan it-taħriġ prattiku u teoritiku l-attività professjonali kollha tiegħu tul il-ġimgħa standard ta’ xogħol u tul is-sena kollha skont id-dispożizzjonijiet miftiehma mal-awtoritajiet kompetenti. Għalhekk dan it-taħriġ għandu, għalhekk, jingħatalu remunerazzjoni xierqa.

[...]”

11.      Id-Direttiva 75/363 kienet issostitwita mid-Direttiva 93/16/KEE (4) li tiġbor flimkien għadd ta’ direttivi fil-qasam tal-moviment liberu ta’ professjonisti mediċi. Dik il-bidla leġiżlattiva ma ġabitx xi bidliet sostantivi fir-rigward tad-dispożizzjonijiet rilevanti għal dawn il-finijiet.

B.      Id-dritt nazzjonali

12.      L-Artikolu 1 tal-Legge provinciale 3 gennaio 1986 (Liġi Provinċjali Nru 1/1986, iktar ’il quddiem il-“miżura kkontestataˮ) (5) jipprovdi:

“(1)      Minħabba li huwa impossibbli li jinkisbu kwalifiki ta’ speċjalista mediku fil-[Provinċja], il-ministru Provinċjali kompetenti jkun awtorizzat, wara deċiżjoni minn qabel tal-Gvern Provinċjali, jiffirma ftehimiet adatti biex jinħolqu postijiet addizzjonali għat-taħriġ ta’ speċjalisti mediċi ma’ universitajiet Taljani u mal-awtoritajiet pubbliċi kompetenti Awstrijaċi, skont il-liġijiet ta’ dak l-Istat fil-qasam inkwistjoni, bla ħsara għall-konformità mal-leġiżlazzjoni nazzjonali u Provinċjali.

(2)      Il-ftehim iffirmat mal-awtoritajiet pubbliċi Awstrijaċi skont il-paragrafu preċedenti jista’ jipprospetta li l-Provinċja tħallas lil dawk l-awtoritajiet ammont li ma jkunx jeċċedi dak massimu tal-borża ta’ studju kif stabbilit fl-Artikolu 3 iktar ’il quddiem, jekk huma jipprovdu għall-ħlas ta’ remunerazzjoni korrispondenti lill-ispeċjalista apprendist.”

13.      L-Artikolu 2(1) tal-miżura kkontestata jgħid:

“Ir-rekwiżit li speċjalisti mediċi jissodisfaw il-ħtiġijiet tas-servizz tas-saħħa provinċjali għandu jiġi ddeterminat, għal kull speċjalizzazzjoni, mill-Gvern Provinċjali skont l-għanijiet tal-pjan Provinċjali għas-saħħa wara li jisma’ l-opinjoni tal-Ordine dei medici (kulleġġ tat-tobba), u tal-Consiglio provinciale di sanità (kunsill Provinċjali għas-saħħa).”

14.      L-Artikolu 3 tal-miżura kkontestata jgħid dan li ġej:

“(1)      Il-Gvern Provinċjali għandu jkun awtorizzat jippubblika avviżi dwar kompetizzjonijiet għall-għoti ta’ boroż ta’ studju għal taħriġ speċjalizzat lil tobba residenti [fil-Provinċja] u ċċertifikati biex jipprattikaw bħala tobba bil-għan li jiksbu kwalifiki fl-ispeċjalitajiet li fihom ikun hemm nuqqas, kif elenkat fl-Artikolu 2. [...]

(2)      Il-boroż ta’ studju msemmija fil-paragrafu ta’ qabel dan għandhom jingħataw abbażi ta’ lista ta’ klassifikazzjoni skont kwalifiki magħmula f’konformità ma’ kriterji li jiġu stabbiliti b’deċiżjoni tal-Gvern Provinċjali [...]

(3)      L-ammont tal-borża ta’ studju ta’ speċjalizzazzjoni għandu jkun iddikjarat fl-avviż tal-kompetizzjoni u ma għandux jeċċedi s-salarju inizjali ta’ assistenti apprendisti fis-servizz tas-saħħa.

(4)      Ir-rebbieħa ta’ boroż ta’ studju ta’ speċjalizzazzjoni għandhom iqattgħu l-perijodu ta’ taħriġ speċjalizzat fl-isptarijiet imsemmija fl-avviż tal-kompetizzjoni.

[...]”

15.      L-Artikolu 7 tal-miżura kkontestata jipprovdi dan li ġej:

“(1)      Il-benefiċjarji msemmija fl-Artikolu 3 jew fl-Artikolu 6(1) u (2) ta’ din il-Liġi jintrabtu li jipprattikaw fis-servizz tas-saħħa pubblika [tal-Provinċja] għal perijodu li għandu jiġi stabbilit b’regolament tal-Gvern Provinċjali. Dak il-perijodu ma għandux ikun inqas minn ħames snin u għandu jintemm wara perijodu ta’ żmien li għandu jiġi stabbilit fl-istess regolament.

(2)      F’każ ta’ nuqqas li l-impenn imsemmi fil-paragrafu ta’ qabel dan ma jiġix osservat totalment jew parzjalment, għandha titħallas lura parti tal-borża ta’ studju ta’ speċjalizzazzjoni jew tal-kontribuzzjoni finanzjarja, flimkien ma’ interessi legali. Il-parti li għandha titħallas lura għandha tiġi stabbilita b’deċiżjoni tal-Gvern Provinċjali permezz ta’ regolament u ma għandhiex teċċedi 70 % tal-borża ta’ studju jew tal-kontribuzzjoni.”

16.      Ir-regolament li jimplementa l-Artikolu 7 tal-miżura kkontestata, jiġifieri d-Digriet tal-President tal-Gvern Provinċjali Nru 6/1988 (6), jgħid dan li ġej:

“(1)      Il-benefiċjarji tal-boroż ta’ studju ta’ speċjalizzazzjoni jew tal-kontribuzzjonijiet imsemmija fl-Artikoli 3 u 6(1) u (2) tal-Liġi Provinċjali Nru 1 tat-3 ta’ Jannar 1986 jintrabtu li jipprattikaw għal 5 snin fis-servizz tas-saħħa pubblika tal-[Provinċja], fuq bażi kuntrattwali, skont il-każ, fi żmien 10 snin mid-data li fiha wieħed ikun ikkwalifika għall-ispeċjalizzazzjoni jew minn meta wieħed ikun ikkonkluda l-perijodu ta’ taħriġ.

(2)      Il-ħlasijiet għal boroż ta’ studju u għal kontribuzzjonijiet ikunu b’kundizzjoni li l-persuna kkonċernata tipproduċi dikjarazzjoni fil-formula preskritta b’firma awtentikata li tkun tafferma l-impenn li hija tkun konformi mal-kundizzjoni stabbilita fil-paragrafu 1.

(3)      Il-benefiċjarji jkun jeħtiġilhom:

(a)      iħallsu lura sa 70 % tal-ammont totali tal-borża ta’ studju jew tal-kontribuzzjoni f’każ li jonqsu għalkollox milli josservaw l-impenn imsemmi fil-paragrafu 1;

(b)      iħallsu lura sa 14 % tal-ammont totali tal-borża ta’ studju jew tal-kontribuzzjoni għal kull sena jew parti ta’ iktar minn sitt xhur f’sena li fiha l-benefiċjarju jkun naqas milli jipprattika, sa massimu ta’ ħames snin, fil-każ ta’ nuqqas parzjali li josserva l-impenn.

(4)      Nuqqas totali jew parzjali fl-osservanza tal-impenn imsemmi fil-paragrafu 1 jiġi ddeterminat b’deċiżjoni tal-Gvern Provinċjali, wara proposta mill-ministru Provinċjali kompetenti, li tistabbilixxi l-ammont tal-borża ta’ studju jew tal-kontribuzzjoni li jkollu jitħallas lura, fil-limiti stabbiliti fil-paragrafu 3, meqjusa kull ġustifikazzjoni mogħtija mill-persuna kkonċernata.

(5)      Nuqqas tal-osservanza tal-impenn imsemmi fil-paragrafu 1 jitqies li ma jkunx seħħ jekk il-persuna kkonċernata tagħti prova li hija kienet applikat għal pożizzjoni fis-servizz tas-saħħa pubblika [tal-Provinċja] u, wara li kienet ħadet sehem fl-eżamijiet kompetittivi korrispondenti, kienet instabet li kienet adatta jew kienet tqiegħdet fil-listi ta’ klassifikazzjoni għal kuntratti iżda li ma kinitx issejħet biex tibda taħdem fis-servizz.

(6)      L-ammonti dovuti abbażi tad-deċiżjoni tal-Gvern Provinċjali msemmija fil-paragrafu 4 għandhom jiġu rkuprati permezz ta’ ordni ta’ ġbir maħruġa mill-President tal-Gvern Provinċjali skont id-Digriet Irjali Nru 639 tal-14 ta’ April 1910.”

III. Il-fatti, il-proċedura u d-domandi preliminari

17.      Federspiel hija ċittadina Taljana li ngħatat borża ta’ studju mill-Provinċja biex tagħmel taħriġ għal speċjalizzazzjoni fl-Università ta’ Innsbruck (l-Awstrija) bejn l-1992 u l-2000 biex tikkwalifika bħala speċjalista medika fin-newroloġija u l-psikjatrija.

18.      Minħabba li ma teżistix fakultà universitarja fil-mediċina fil-Provinċja li tagħti taħriġ għal speċjalizzazzjoni, il-Provinċja, abbażi tal-miżura kkontestata, iffirmat ftehimiet ma’, inter alia, universitajiet Taljani u mal-awtoritajiet pubbliċi Awstrijaċi bil-għan li jkunu stabbiliti postijiet addizzjonali għal taħriġ mediku speċjalizzat f’dawk il-pajjiżi. Ir-remunerazzjoni għal dawk il-postijiet hija permezz ta’ boroż ta’ studju mill-Provinċja. Bi tpattija għall-għoti ta’ borża ta’ studju, il-Provinċja titlob li t-tabib ikkonċernat jipprattika (jew, skont il-każ, jieħu l-passi meħtieġa biex jipprattika), wara li jkun ikkwalifika bħala speċjalista, fis-servizz tas-saħħa pubblika tal-Provinċja għal ċertu perijodu ta’ żmien.

19.      Fil-21 ta’ Diċembru 1992, Federspiel iffirmat dikjarazzjoni li biha ntrabtet li tipprattika għal 5 snin fis-servizz tas-saħħa pubblika tal-Provinċja fi żmien 10 snin minn meta tkun ikkonkludiet it-taħriġ tagħha għall-kwalifika bħala speċjalista. Skont il-kundizzjonijiet tad-dikjarazzjoni, jekk hija kienet tonqos milli tosserva dak l-impenn, hija kien ikollha tħallas lura sa 70 % tal-borża ta’ studju. Jekk kienet tonqos tosservah parzjalment, hija kien ikollha tħallas lura sa 14 % tal-borża ta’ studju għal kull sena jew parti ta’ iktar minn sitt xhur f’sena għal xogħol li hija ma tkunx għamlet.

20.      Wara li kisbet il-kwalifika tagħha mill-Università ta’ Innsbruck fl-2000, Federspiel marret tirrisjedi fi Bregenz (l-Awstrija) fejn hija pprattikat minn dak iż-żmien ’l hawn.

21.      Fl-20 ta’ Frar 2013, l-amministrazzjoni tal-Provinċja talbet lil Federspiel tipprovdi ċertifikat li jikkonferma li hija kienet ipprattikat fil-Provinċja skont id-dikjarazzjoni ffirmata fl-1992. Sussidjarjament, intalbet tagħti prova li hija kienet applikat għal pożizzjoni fis-servizz tas-saħħa pubblika tal-Provinċja u kienet instabet idonea, jew li kienet tqiegħdet fil-listi ta’ klassifikazzjoni għal kuntratti, iżda li ma kinitx issejħet biex tibda xogħolha fis-servizz.

22.      Bi tweġiba għal dik it-talba, Federspiel għarrfet lill-Provinċja li hija ma kinitx ipprattikat bħala tabiba fis-servizz tas-saħħa pubblika tal-Provinċja wara li kienet ikkonkludiet it-taħriġ għal speċjalizzazzjoni tagħha.

23.      Skont id-Digriet Nru 259/23.5 tal-5 ta’ Awwissu 2013 tal-Assessore (ministru) tal-Gvern Provinċjali (iktar ’il quddiem id-“Digriet”), l-amministrazzjoni tal-Provinċja talbet il-ħlas lura ta’ 70 % tar-remunerazzjoni mogħtija, jiġifieri, ammont prinċipali ta’ EUR 68 515.24, flimkien ma’ interessi ta’ EUR 51 418.63. Fi kliem ieħor, hija ntalbet tħallas lura total ta’ EUR 119 933.87.

24.      Quddiem il-qorti tar-rinviju Federspiel qiegħda titlob l-annullament ta’ dak id-Digriet minħabba li dak id-digriet ma huwiex kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni.

25.      Minħabba li kellha dubji f’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tirrinvija d-domandi li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari:

“(1)      L-Artikolu 2(1)(c) [tad-Direttiva 75/363], kif emendata [bid-Direttiva 82/76], u l-anness iċċitat magħha, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu li regola tad-dritt intern, bħal dik applikabbli fil-kawża prinċipali, li tissuġġetta l-għoti tar-remunerazzjoni intiża għat-tobba li jkunu qed jispeċjalizzaw għall-preżentazzjoni ta’ dikjarazzjoni ta’ impenn tat-tabib benefiċjarju li jwettaq tal-inqas [5] snin servizz fis-servizz sanitarju pubbliku [tal-Provinċja] mhux iktar tard minn [10] snin li għandhom jiddekorru mid-data ta’ kisba tal-ispeċjalizzazzjoni, u li, f’każ ta’ inosservanza totali ta’ dan l-obbligu, tippermetti espressament [lill-Provinċja], organu li jiffinanzja r-remunerazzjoni, li tikseb il-ħlas lura ta’ ammont sa 70 % tal-allowance mogħtija, minbarra l-interessi legali kkalkolati mill-mument li fih l-amministrazzjoni tkun ħallset il-kontribuzzjonijiet individwali?

(2)      Fil-każ li tingħata risposta negattiva għall-ewwel domanda, il-prinċipju ta’ moviment liberu tal-ħaddiema skont l-Artikolu 45 TFUE jipprekludi regola tad-dritt intern, bħal dik applikabbli fil-kawża prinċipali, li tissuġġetta l-għoti tar-remunerazzjoni intiża għat-tobba li jkunu qed jispeċjalizzaw għall-preżentazzjoni ta’ dikjarazzjoni ta’ impenn tat-tabib benefiċjarju li jwettaq tal-inqas [5] snin servizz fis-servizz sanitarju pubbliku [tal-Provinċja] mhux iktar tard minn [10] snin li għandhom jiddekorru mid-data ta’ kisba tal-ispeċjalizzazzjoni, u li, f’każ ta’ inosservanza totali ta’ dan l-obbligu, tippermetti espressament [lill-Provinċja], organu li jiffinanzja r-remunerazzjoni, li tikseb il-ħlas lura ta’ ammont sa 70 % tal-allowance mogħtija, minbarra l-interessi legali kkalkolati mill-mument li fih l-amministrazzjoni tkun ħallset il-kontribuzzjonijiet individwali?’

26.      Osservazzjonijiet bil-miktub kienu sottomessi minn Federspiel, mill-Provinċja u mill-Kummissjoni, li lkoll ippreżentaw sottomissjonijiet orali fis-seduta tal-15 ta’ Ġunju 2017.

IV.    Analiżi

A.      Kuntest

27.      Ma hemmx fakultà universitarja tal-mediċina fil-Provinċja li tista’ tipprovdi t-taħriġ għal speċjalizzazzjoni neċessarju biex ikun żgurat li jkun hemm persunal mediku adegwat u għarfien fil-Provinċja bilingwali (Taljan u Ġermaniż). Għal din ir-raġuni l-Provinċja tiffinanzja taħriġ għal speċjalizzazzjoni fi provinċji oħra tal-Italja, fil-Ġermanja u fl-Awstrija. Permezz tal-finanzjament ipprovdut mill-Provinċja nħolqu postijiet addizzjonali, inter alia, fl-Università ta’ Innsbruck għal tobba li jkunu kisbu borża ta’ studju mill-Provinċja biex jikkompletaw taħriġ għal speċjalizzazzjoni f’dik l-Università.

28.      Il-boroż ta’ studju mogħtija mill-Provinċja huma, madankollu, suġġetti għal kundizzjoni. It-tabib benefiċjarju jkun jeħtieġlu jaħdem (jew, skont il-każ, li jkun ħa l-passi neċessarji biex jaħdem) għal mill-inqas 5 snin fis-servizz tas-saħħa pubblika tal-Provinċja fi żmien 10 snin minn meta jkun temm it-taħriġ għal speċjalizzazzjoni offrut mill-Provinċja. Barra minn dan, jekk it-tabib ma jkunx ħa l-passi neċessarji biex jaħdem fil-Provinċja, il-Provinċja, bħala l-korp li jiffinanzja r-remunerazzjoni, tkun tista’ titlob sa 70 % tal-ammont tal-borża ta’ studju flimkien ma’ interessi legali kkalkolati mill-mument li fih l-amministrazzjoni tkun ħallset kull pagament rateali individwali (iktar ’il quddiem il-“kundizzjoni inkwistjoni”).

29.      Dik il-kundizzjoni — u l-kompatibbiltà tagħha mal-leġiżlazzjoni sekondarja (l-ewwel domanda) u mal-liġi primarja (it-tieni domanda) — hija l-qofol ta’ din il-kawża.

30.      Kif ser nispjega f’dan li ġej, il-kundizzjoni inkwistjoni hija kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni.

B.      Fuq l-ewwel domanda

31.      Permezz tal-ewwel domanda tagħha l-qorti nazzjonali tistaqsi jekk id-Direttiva 75/363 tipprekludix dispożizzjoni ta’ liġi nazzjonali li tissuġġetta l-għoti ta’ borża ta’ studju għal taħriġ mediku għal speċjalizzazzjoni għall-kundizzjoni inkwistjoni.

32.      Jiena tal-fehma li d-Direttiva 75/363 ma tistax tkun ta’ għajnuna għal Federspiel. Biex nispjega għaliex neħtieġ infakkar dwar il-motivazzjoni sottostanti d-Direttiva 75/363 u dwar is-sistema stabbilita b’dik id-direttiva.

1.      Il-motivazzjoni tad-Direttiva 75/363: rikonoxximent reċiproku ta’ kwalifiki biex ikun żgurat il-moviment liberu ta’ professjonisti mediċi

33.      Id-Direttiva 75/363 — u d-Direttiva 93/16 li ssostitwietha — huma mfassla biex ikun żgurat ir-rikonoxximent reċiproku ta’ diplomi, ċertifikati u provi oħra ta’ kwalifiki formali fil-mediċina fl-Unjoni Ewropea kollha. Biex dan l-għan jintlaħaq, id-Direttiva 93/16 tipprovdi għall-koordinazzjoni u l-armonizzazzjoni minima tal-leġiżlazzjoni tal-Istati Membri fil-qasam. B’mod iktar speċifiku, għandha l-għan li tarmonizza kundizzjonijiet relatati ma’ taħriġ u aċċess għall-ispeċjalitajiet mediċi differenti bil-ħsieb li jkun hemm rikonoxximent reċiproku ta’ kwalifiki formali fil-mediċina speċjalizzata.

34.      Fi kliem sempliċi, id-direttiva tistabbilixxi ċerti regoli li l-Istati Membri għandhom josservaw meta jorganizzaw il-programmi ta’ taħriġ mediku tagħhom.

35.      Fir-rigward ta’ mediċina speċjalizzata fl-oqsma koperti mid-direttiva (7), l-Artikolu 2 tagħha jistabbilixxi kriterji dwar id-dritt li wieħed jibda taħriġ speċjalizzat, il-perijodu minimu ta’ taħriġ, il-metodu li bih jingħata tali taħriġ u l-post fejn għandu jsir, kif ukoll is-superviżjoni li għandu jkun suġġett għaliha.

36.      Dawk il-kriterji huma intiżi li jiżguraw li, mingħajr programmi ta’ taħriġ kompletament armonizzati, kwalifiki jistgħu jkunu rikonoxxuti reċiprokament u li ċ-ċittadini tal-Unjoni jkunu fuq bażi ta’ parità mal-Unjoni Ewropea kollha fir-rigward ta’ kwalifiki professjonali fil-qasam tal-mediċina (8). Id-direttiva hija, għalhekk, imfassla biex tiffaċilita l-moviment liberu taċ-ċittadini tal-Unjoni li jkunu tal-professjoni medika. Fi kliem ieħor, tikkostitwixxi mezz għat-tisħiħ tal-libertà ta’ stabbiliment u tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi fil-qasam tal-mediċina.

37.      Għal dan l-għan partikolari, l-Anness tad-direttiva jiddeskrivi l-karatteristiċi ta’ taħriġ għal speċjalizzazzjoni full-time. Huwa f’dan il-kuntest li huwa stabbilit obbligu ġenerali li tingħata “remunerazzjoni xierqa”. Dan l-obbligu jikkostitwixxi korollarju loġiku għall-għan li t-taħriġ ikun okkupazzjoni full-time. Tabilħaqq, skont l-Anness, l-ispeċjalista apprendist għandu jiddedika l-attività professjonali kollha tiegħu għat-taħriġ prattiku u teoretiku tul il-ġimgħa kollha ta’ xogħol standard u tul is-sena kollha.

38.      Evidentement, dan ikun impossibbli mingħajr remunerazzjoni xierqa.

39.      Kif il-Qorti tal-Ġustizzja rriteniet, l-obbligu stabbilit bid-Direttiva 75/363 biex tingħata remunerazzjoni xierqa għal taħriġ speċjalizzat huwa neċessarju biex tiġi evitata sitwazzjoni fejn speċjalisti li jkunu qegħdin jitħarrġu jkollhom jagħmlu xogħol addizzjonali biex iħallsu għat-taħriġ tagħhom, u b’hekk jippreġudikawh (9). F’dan is-sens remunerazzjoni xierqa tikkostitwixxi prerekwiżit neċessarju għar-rikonoxximent reċiproku ta’ kwalifiki professjonali fl-Istati Membri (10).

40.      Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet ukoll li d-Direttiva 75/363 ma tiddefinixxix l-istituzzjoni li għandha tħallas ir-remunerazzjoni, x’jikkostitwixxi remunerazzjoni “xierqa” jew il-metodu li bih dik ir-rimunerazzjoni għandha tkun iffissata (11). Meqjus is-silenzju tad-direttiva dwar dawn il-kwistjonijiet, l-Istati Membri għandhom diskrezzjoni wiesgħa f’dan ir-rigward.

41.      B’mod iktar speċifiku l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-Direttiva 75/363 tistabbilixxi b’mod ċar u mingħajr ebda kundizzjoni obbligu fuq l-Istati Membri li jirremuneraw taħriġ mediku għal speċjalizzazzjoni. Madankollu tħalli l-kundizzjonijiet li bihom dik ir-remunerazzjoni għandha tingħata fid-diskrezzjoni tal-Istat Membru (12).

42.      Dan iġibni għall-każ inkunsiderazzjoni.

2.      Il-każ inkunsiderazzjoni

43.      Id-dubji li għandha l-qorti tar-rinviju dwar il-kompatibbiltà tal-kundizzjoni inkwistjoni mad-Direttiva 75/363 joriġinaw mill-fatt li l-borża ta’ studju offruta mill-Provinċja għal taħriġ full-time fl-Università ta’ Innsbruck biex wieħed isir speċjalista mediku hija suġġetta għal kundizzjoni: jekk il-benefiċjarju tal-borża ta’ studju ma jonorax l-impenn li jipprattika għall-inqas għal 5 snin fis-servizz tas-saħħa pubblika tal-Provinċja fi żmien 10 snin minn meta jtemm it-taħriġ bħala speċjalista, il-Provinċja jkollha d-dritt titlob lura 70 % tal-ammont tal-borża ta’ studju. F’dan is-sens wieħed jista’ jargumenta li dak is-70 % jikkostitwixxi biss self li jkollu jitħallas lura wara li t-tabib ikun temm b’suċċess il-programm ta’ taħriġ. Meqjusa minn din il-perspettiva wieħed jista’ jargumenta li l-borża ta’ studju mogħtija ma tissodisfax ir-rekwiżit ta’ remunerazzjoni “xierqa” għal taħriġ għal speċjalizzazzjoni full-time stabbilit mid-Direttiva 75/363.

44.      Madankollu, din il-konklużjoni hija bbażata fuq fallaċja.

45.      Qabel kollox, Federspiel temmet it-taħriġ mediku għal speċjalizzazzjoni tagħha fl-Università ta’ Innsbruck fl-Awstrija. Hija setgħet tagħmel dan abbażi ta’ ftehim bejn il-Provinċja u l-Land Tirol. Skont dak il-ftehim inħolqu postijiet addizzjonali fl-Università ta’ Innsbruck. Dawk il-postijiet huma rriżervati għal tobba li jkunu kisbu borża ta’ studju mill-Provinċja biex itemmu taħriġ għal speċjalizzazzjoni fl-Università.

46.      Wieħed jista’ jara mid-digriet tar-rinviju li l-Provinċja ħallset il-borża ta’ studju ta’ speċjalizzazzjoni lill-klinika tal-Università ta’ Innsbruck. Fil-prattika, għalhekk, il-ħlasijiet kienu saru lil Federspiel mill-klinika tal-Università, li mbagħad tħallsu lura mill-Provinċja. Barra minn dan, kien ikkonfermat fis-seduta li l-ispejjeż relatati mat-taħriġ kienu nqasmu bejn l-Università ta’ Innsbruck u l-Provinċja: fis-seduta Federspiel irrikonoxxiet li l-Provinċja kkontribwiet għall-ispejjeż tat-taħriġ b’madwar 39 % tal-ammont totali kull sena. Il-bqija għamlet tajjeb għalihom l-Università ta’ Innsbruck.

47.      Kif diġà semmejt iktar ’il fuq, id-Direttiva 75/363 tistabbilixxi regoli li l-Istati Membri għandhom josservaw meta jorganizzaw taħriġ mediku fit-territorji rispettivi tagħhom. Il-motivazzjoni għal dawk ir-regoli hija li jkun żgurat li l-kwalifiki formali miksuba b’dak il-mod ikunu jistgħu jiġu rrikonoxxuti fl-Istati Membri l-oħra. Għal raġunijiet ovvji huwa biss l-Istat Membru li fih isir it-taħriġ li jkun jista’ jieħu l-miżuri meħtieġa biex jissodisfa l-obbligi li joriġinaw mid-direttiva, meqjus li l-Istati Membri ma għandhomx awtorità fuq l-organizzazzjoni ta’ taħriġ fl-Istati Membri l-oħra.

48.      Ma nsib xejn fid-direttiva li jsostni l-propożizzjoni li hija tirregola wkoll ftehimiet li jistgħu jeżistu bejn l-Istati Membri (jew bejn l-Istati Membri u pajjiżi terzi, kif kien il-każ bejn l-Italja u l-Awstrija sal-1995) dwar aċċess għal taħriġ mediku għal speċjalizzazzjoni fi Stat ieħor u l-arranġamenti finanzjarji sottostanti tali kooperazzjoni.

49.      Biex il-konsistenza interna tas-sistema ta’ koordinazzjoni stabbilita mid-Direttiva 75/363 tkun ippreżervata, l-obbligu stabbilit fl-Anness tad-direttiva biex ikun żgurat li speċjalisti li jkunu qegħdin jitħarrġu jiġu rremunerati b’mod xieraq matul il-programm ta’ taħriġ għandu jkun tal-Istat Membru li fih isir it-taħriġ.

50.      F’din il-kawża, dak l-Istat Membru — wara l-adeżjoni tal-Awstrija ma’ dik li dak iż-żmien kienet il-Komunità Ewropea fl-1995 — huwa l-Awstrija.

51.      Kif il-Qorti tal-Ġustizzja osservat, ir-remunerazzjoni mitluba skont id-direttiva tingħata bi tpattija għal, u b’rikonoxximent għax-xogħol li jkun twettaq. Hija intiża għal speċjalisti mediċi li jkunu qegħdin jitħarrġu li jieħdu sehem fl-attivitajiet mediċi kollha tad-dipartiment fejn isir it-taħriġ (13). Dan isir biex ikun żgurat, kif diġà ssemma, li l-ispeċjalista apprendist ikun jista’ jiddedika l-ħin tiegħu kollu għat-taħriġ prattiku u teoretiku mingħajr ma jkollu jeżerċita xogħol addizzjonali.

52.      Dan, min-naħa tiegħu, huwa prerekwiżit għal komparabbiltà u rikonoxximent reċiproku.

53.      Ma hemm xejn fil-proċess x’jissuġġerixxi li dan ma huwiex il-każ hawnhekk. Għall-kuntrarju, il-partijiet kollha li ssottomettew osservazzjonijiet, inkluża Federspiel, jaqblu li r-remunerazzjoni li hija irċeviet biex ittemm it-taħriġ speċjalizzat tagħha fl-Awstrija kienet biżżejjed għal dak l-għan.

54.      Anki kieku Federspiel ippretendiet li r-rimunerazzjoni li rċeviet (kemm jekk mill-Provinċja jew mill-Università ta’ Innsbruck, jew mit-tnejn) matul il-programm ta’ taħriġ ma kinitx xierqa skont it-tifsira tad-Direttiva 75/363, jibqa’ l-fatt li l-Istat Membru responsabbli, skont id-direttiva, biex ikun żgurat li l-ispeċjalista apprendist jirċievi remunerazzjoni xierqa, huwa l-Istat Membru li fih issir l-ispeċjalizzazzjoni.

55.      Fi kliem ieħor, id-Direttiva ma tistax ikollha influwenza fuq il-validità tal-kundizzjoni inkwistjoni (14).

56.      Ir-riżultat oppost jestendi b’mod artifiċjali l-portata tad-Direttiva 75/363 lil hinn minn dak li kien intiż mil-leġiżlatura. Huwa importanti jiġi nnotat li, kif il-preambolu tad-Direttiva 75/363 jagħmilha ċara (15), dik id-direttiva ma kinitx tfasslet biex tarmonizza t-taħriġ mediku lil hinn minn dak li jkun meħtieġ għar-rikonoxximent reċiproku ta’ diplomi u ċertifikati, u lanqas biex tillimita d-diskrezzjoni tal-Istati Membri fid-determinazzjoni tal-kundizzjonijiet li jirregolaw ir-remunerazzjoni għal taħriġ full-time. Evidentement, l-Awstrija għamlet użu sħiħ minn dik il-possibbiltà permezz tal-ftehim ta’ finanzjament milħuq mal-Provinċja.

57.      Barra minn dan, b’riskju li ngħid l-ovvju, ma jista’ jkun hemm, f’ebda ċirkustanza, responsabbiltà konġunta bejn l-Istati Membri għat-twettiq tal-obbligi li joriġinaw mid-direttiva, kif kien issuġġerit mill-Kummissjoni fis-seduta. Dan huwa hekk irrispettivament mill-partikolaritajiet tal-arranġament li jkollu l-għan li jkun żgurat li l-ispeċjalista apprendist jirċievi remunerazzjoni xierqa. Ma hemmx għalfejn ngħid, li jekk jiġi aċċettat li Stat Membru jista’ jinżamm responsabbli għax jonqos milli jiżgura li Stat Membru ieħor jissodisfa l-obbligi li joriġinaw minn direttiva, dan ikollu konsegwenzi ta’ portata kbira fuq għadd ta’ prinċipji fundamentali tad-dritt tal-Unjoni, inklużi, iżda mhux biss, dawk ta’ effett dirett u ta’ responsabbiltà tal-Istat.

58.      Għalhekk inqis li r-risposta għall-ewwel domanda preliminari għandha tkun fis-sens li d-Direttiva 75/363, fiċ-ċirkustanzi tal-kawża pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju, ma tipprekludix dispożizzjoni ta’ liġi nazzjonali li tagħmel il-ħlasijiet tar-rimunerazzjoni għal tobba li jkunu qegħdin jistudjaw biex isiru speċjalisti suġġetti għal obbligu ta’ xogħol għal mill-inqas 5 snin fis-servizz tas-saħħa pubblika tal-Provinċja fi żmien 10 snin minn meta jkun intemm it-taħriġ biex isiru speċjalisti.

59.      Issa ngħaddi għat-tieni domanda, li tindirizza l-kompatibbiltà tal-kundizzjoni inkwistjoni mill-aspett tad-dritt primarju tal-Unjoni.

C.      Fuq it-tieni domanda preliminari

60.      Permezz tat-tieni domanda tagħha l-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk il-kundizzjoni inkwistjoni hijiex kompatibbli mat-Trattat FUE. F’dan ir-rigward il-qorti tar-rinviju tagħmel riferiment speċifikament għall-prinċipju ta’ moviment liberu tal-ħaddiema stabbilit fl-Artikolu 45 TFUE.

61.      Bħala punt preliminari, huwa ċar mid-digriet tar-rinviju li Federspiel hija residenti u tipprattika fi Bregenz (l-Awstrija). Madankollu, ma huwiex ċar jekk hija tipprattikax bħala impjegata jew bħala tabiba li taħdem għal rasha. Madankollu, kif il-Kummissjoni korrettement innotat, dik l-informazzjoni ma hijiex ta’ importanza deċiżiva. Tabilħaqq, l-eżami mill-ġdid ta’ miżuri nazzjonali skont l-Artikoli 45 u 49 TFUE (libertà ta’ stabbiliment) jibqa’ l-istess.

62.      Għal dan l-għan, bħala punt preliminari, għandu jiġi stabbilit jekk il-kundizzjoni inkwistjoni tikkostitwixxix restrizzjoni għall-moviment liberu. Jekk dan ikun il-każ, għandu jiġi deċiż jekk tistax tkun iġġustifikata u jekk hijiex proporzjonata għall-għan segwit.

1.      Il-kundizzjoni inkwistjoni tikkostitwixxi restrizzjoni?

63.      Bħall-qorti tar-rinviju, il-partijiet li ssottomettew osservazzjonijiet jieħdu bħala l-punt tat-tluq li l-kundizzjoni inkwistjoni tikkostitwixxi restrizzjoni għall-moviment liberu. Ma jaqblux, madankollu, dwar jekk din ir-restrizzjoni hijiex iġġustifikata.

64.      Ċertament, il-kundizzjoni inkwistjoni (l-obbligu li wieħed jipprattika full-time bħala speċjalista fis-servizz tas-saħħa pubblika tal-Provinċja għal mill-inqas 5 snin matul l-10 snin wara li jkun ikkwalifika bħala speċjalista jew, sussidjarjament, iħallas lura sa 70 % tal-ammont li jkun ingħata flimkien ma’ interessi legali), tidher, mad-daqqa t’għajn, li hija restrizzjoni ċara għall-moviment liberu tat-tabiba kkonċernata.

65.      Tabilħaqq, skont id-definizzjoni wiesgħa, li tinkludi kollox, tal-Qorti tal-Ġustizzja, id-dispożizzjonijiet li jipprekludu jew ifixklu ċittadin ta’ Stat Membru milli jħalli lill-pajjiż tal-oriġini tiegħu biex jeżerċita d-dritt tiegħu ta’ libertà tal-moviment jikkostitwixxu ostakolu għal din il-libertà, anki jekk ikunu applikati b’mod newtrali mingħajr ma titqies in-nazzjonalità. Il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet tgħid ukoll li l-Artikolu 45 TFUE jillimita l-applikazzjoni ta’ regoli nazzjonali li jfixklu l-libertà tal-moviment ta’ ċittadini ta’ dak l-Istat li jkunu jixtiequ jagħmlu xogħol bi qligħ fi Stat Membru ieħor (16).

66.      L-applikazzjoni ta’ dak it-test hawnhekk jidher, bla dubju, li hija biċċa xogħol sempliċi. Għalkemm ma tipprojbixxix b’mod formali lit-tabiba milli tagħmel hekk, il-kundizzjoni inkwistjoni tagħmel il-prospettiva ta’ prattika fi Stat Membru ieħor inqas attraenti matul il-perijodu ta’ 10 snin li jiġi wara li tkun intemmet l-ispeċjalizzazzjoni. Tabilħaqq, il-kundizzjoni inkwistjoni hija intiża biex tiżgura li l-benefiċjarji ta’ boroż ta’ studju jonoraw l-impenn li wieħed jipprattika fil-Provinċja għal mill-inqas ħames snin wara li tkun intemmet l-ispeċjalizzazzjoni.

67.      Madankollu, nixtieq mill-bidu nett nesprimi d-dubji tiegħi dwar jekk il-kundizzjoni inkwistjoni għandhiex tiġi interpretata bħala restrizzjoni għall-moviment liberu.

68.      Bħad-dikjarazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja, li għandhom dejjem jiġu interpretati f’kuntest, il-kundizzjoni inkwistjoni ma għandhiex titqies maqtugħa għaliha. Hija għandha tiġi eżaminata fil-kuntest usa’ tal-miżura kkontestata. Meqjusa minn dan l-aspett, il-kundizzjoni inkwistjoni tagħmel parti minn miżura usa’ u, bħala konsegwenza, hija għandha rabta intrinsika mal-ħolqien ta’ postijiet addizzjonali għal taħriġ mediku għal speċjalizzazzjoni barra mill-Provinċja. Dawk il-postijiet, li ma kinux ikunu disponibbli mingħajr il-finanzjament mill-Provinċja, jiġu offruti lill-benefiċjarji ta’ boroż ta’ studju bil-kundizzjoni inkwistjoni. Għalhekk, meta tobba jiġu offruti l-possibbiltà li jikkwalifikaw bħala speċjalisti mediċi (fi Stat Membru ieħor), il-miżura kkontestata tkun tikkostitwixxi prerekwiżit, iktar milli restrizzjoni, għall-moviment liberu ta’ professjonisti mediċi bħala speċjalisti (17). F’dan il-kuntest, il-kundizzjoni inkwistjoni sempliċement tikkostitwixxi korrispettiv (futur u inċert (18)) għall-possibbiltà offruta mill-Provinċja, billi niftakru li l-Provinċja ma tistax tibbenefika mix-xogħol tal-ispeċjalista apprendist matul il-programm ta’ taħriġ.

69.      Għalkemm għandha sinjifikat analitiku u teoretiku, il-kwistjoni jekk il-kundizzjoni inkwistjoni tikkostitwixxix restrizzjoni għall-moviment liberu ma hijiex, strettament, deċiżiva biex dan il-każ jiġi riżolt. Xhieda ta’ dan huwa l-fatt li la l-qorti tar-rinviju u lanqas il-partijiet li ssottomettew osservazzjonijiet, kif diġà ssemma qabel, ma qajmu l-kwistjoni. Filwaqt li nżommu dan f’moħħna, dan il-każ ma huwiex wieħed adattat għal diskussjoni iktar teoretika fuq is-sisien normattivi tal-kunċett ta’ restrizzjoni u, b’mod iktar speċifiku, dwar l-approċċ l-iktar xieraq biex ikunu identifikati restrizzjonijiet f’oqsma differenti tal-liġi dwar il-libertà ta’ moviment (19).

70.      Issa li ġie ċċarat dan, anki jekk wieħed jassumi li l-kundizzjoni inkwistjoni tikkostitwixxi restrizzjoni għall-moviment liberu, dan ma jfissirx awtomatikament li hija prekluża skont ir-regoli tal-Unjoni dwar il-moviment liberu. Skont il-formula magħrufa sewwa, miżuri restrittivi applikabbli mingħajr diskriminazzjoni abbażi ta’ nazzjonalità jistgħu jkunu ġġustifikati għal raġunijiet iktar importanti relatati mal-interess ġenerali, bil-kundizzjoni li r-restrizzjonijiet ikunu xierqa biex jiżguraw il-kisba tal-għan segwit u li ma jkunux imorru lil hinn minn dak li jkun meħtieġ biex jinkiseb dak l-għan (20).

71.      Minħabba li ma hemmx indikazzjoni fil-proċess li l-kundizzjoni inkwistjoni hija applikata b’mod diskriminatorju, ser inqis direttament il-ġustifikazzjoni li jista’ jkun hemm u l-proporzjonalità tal-kundizzjoni inkwistjoni.

2.      Ġustifikazzjoni

72.      Il-Provinċja tispjega li l-kundizzjoni inkwistjoni tipproteġi u tippromwovi s-saħħa pubblika. B’mod iktar speċifiku, hija mfassla biex tiżgura li l-popolazzjoni lokali tgawdi minn kura medika speċjalizzata ta’ kwalità għolja u stabbli, aċċessibbli għal kulħadd. Fl-istess waqt, il-kundizzjoni inkwistjoni hija intiża li jkun evitat riskju kunsiderevoli għall-istabbiltà finanzjarja tas-sistema tas-sigurtà soċjali. Barra minn dan, il-Provinċja ssostni li l-kundizzjoni inkwistjoni hija meħtieġa biex ikun żgurat li l-kura speċjalizzata tkun disponibbli fil-Provinċja bilingwali fiż-żewġ lingwi uffiċjali.

73.      Fil-qasam tas-saħħa pubblika u fil-provvista ta’ servizzi tas-saħħa, l-Istati Membri għandhom diskrezzjoni wiesgħa. Bħala prinċipju, għalhekk, u biex jinżamm livell ta’ awtonomija regolatorja, l-Istati Membri jistgħu jillimitaw il-moviment liberu minħabba s-saħħa pubblika (21).

74.      Pereżempju, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-għan li jinżamm servizz mediku u ta’ sptar ibbilanċjat, miftuħ għal kulħadd, jista’ jagħmel parti mid-derogi għal raġunijiet ta’ saħħa pubblika, sa fejn jikkontribwixxi għall-kisba ta’ livell għoli ta’ ħarsien tas-saħħa pubblika (22). Il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet ukoll li biex jinkiseb livell għoli ta’ ħarsien tas-saħħa pubblika, l-Istat Membru jitħalla jippjana l-organizzazzjoni tal-kura medika tiegħu. Dik il-politika għandha ssegwi għan doppju. Minn naħa, l-ippjanar għandu jiżgura “fuq it‑territorju tal‑Istat Membru kkonċernat aċċessibbiltà biżżejjed u permanenti għal gamma ekwilibrata ta’ kura ta’ kwalità”. Min-naħa l-oħra, l-Istati Membri għandhom “[jikkontrollaw] l-ispejjeż u [jevitaw] kemm jista’ jkun kull ħela ta’ riżorsi finanzjarji, tekniċi u umani” (23).

75.      F’din il-kawża l-Provinċja tissottometti li l-kundizzjoni inkwistjoni tikkostitwixxi l-miżura l-iktar adatta li tiżgura li l-kura tas-saħħa speċjalizzata tkun disponibbli fil-Provinċja kemm bil-Ġermaniż, kif ukoll bit-Taljan, u li ma tmurx lil hinn minn dak li huwa meħtieġ biex jinkiseb dak l-għan.

76.      Id-domanda li tqum, għalhekk, hija jekk dik il-pretensjoni hijiex minnha.

3.      Proporzjonalità

77.      Għalkemm, fl-aħħar mill-aħħar, huwa għall-qorti tar-rinviju li teżamina mill-ġdid il-proporzjonalità tal-kundizzjoni inkwistjoni, ser nagħmel l-osservazzjonijiet li ġejjin dwar l-elementi li dik il-qorti għandha tqis fl-evalwazzjoni tagħha.

78.      Fil-fehma tiegħi l-kundizzjoni inkwistjoni toħloq bilanċ ġust bejn il-preġudizzju għad-drittijiet għall-moviment liberu li jsegwi mill-miżura kkontestata u l-ħtieġa kollettiva li tinżamm sistema ta’ kura tas-saħħa bilanċjata u li tiffunzjona sewwa.

79.      F’dan ir-rigward, punt preliminari li rrid nagħmel huwa li l-eżami mill-ġdid tal-proporzjonalità (li nifhem li tinkludi l-evalwazzjoni tal-adegwatezza u l-proporzjonalità sensu stricto) għandu jkun ibbażat fuq evalwazzjoni globali taċ-ċirkustanzi li fihom il-leġiżlazzjoni restrittiva, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, kienet adottata u implementata.

80.      Il-Qorti tal-Ġustizzja ripetutament iddeċidiet li, fil-qasam tas-saħħa pubblika, l-Istati Membri għandhom jitħallew ikollhom diskrezzjoni. Dan hu hekk, essenzjalment, minħabba li huwa għall-Istat Membru li għandu jiddetermina l-livell ta’ ħarsien li huwa jkun jixtieq jagħti lis-saħħa pubblika u l-mod li bih dak il-livell għandu jintlaħaq (24).

81.      Mingħajr ma ninsew dan, għandhom ikunu osservati l-punti li ġejjin dwar l-evalwazzjoni tal-aspetti differenti tal-proporzjonalità.

82.      L-ewwel nett, jidhirli li l-miżura hija adatta biex jinkiseb l-għan tal-ħarsien u tal-promozzjoni tas-saħħa pubblika.

83.      Minn naħa, il-Provinċja ffinanzjat il-ħolqien ta’ postijiet supplimentari għal taħriġ mediku għal speċjalizzazzjoni fl-Università ta’ Innsbruck. Dawk il-postijiet huma rriżervati għal tobba li jkunu ngħataw borża ta’ studju mill-Provinċja. Min-naħa l-oħra, il-kundizzjoni inkwistjoni bla dubju tinkuraġġixxi speċjalisti mediċi li jkunu bbenefikaw minn tali borża ta’ studju biex jaħdmu hemmhekk. Meqjusa minn dan l-aspett, jidhirli li huwa ċar li l-kundizzjoni inkwistjoni, bħala parti mill-miżura kkontestata, tikkontribwixxi biex ikun żgurat li fil-Provinċja jkun hemm disponibbli għadd biżżejjed ta’ speċjalisti mediċi.

84.      It-tieni nett, dwar il-ħtieġa tal-miżura kkontestata u kemm din hija raġonevoli, naqbel mal-Kummissjoni u mal-Provinċja.

85.      Obbligu li jkun limitat għal xogħol bi ħlas għal 5 snin fil-Provinċja fi żmien 10 snin minn meta jkun intemm it-taħriġ għal speċjalizzazzjoni jidher raġonevoli.

86.      Tabilħaqq, ta’ min jiftakar li, għalkemm il-Provinċja tiżgura li t-tobba kkonċernati jirċievu remunerazzjoni matul it-taħriġ għal speċjalizzazzjoni, il-Provinċja ma tistax tibbenefika mix-xogħol tal-ispeċjalisti apprendisti matul il-programm ta’ taħriġ.

87.      Barra minn dan, punt li ma għandux jintesa huwa li dan l-obbligu huwa temporanju minn żewġ aspetti. Minn naħa, it-tabib ikun jeħtieġlu jaħdem fil-Provinċja għal mhux inqas minn ħames snin. Min-naħa l-oħra, l-obbligu jolqot l-ewwel 10 snin wara li jkun intemm il-programm ta’ taħriġ u, għalhekk, b’mod predominanti jolqot tobba li jkunu fil-bidu tal-karriera tagħhom.

88.      L-obbligu ta’ xogħol fil-Provinċja huwa mmitigat ukoll mill-fatt li għandha tkun disponibbli pożizzjoni fil-Provinċja, u li tkun ġiet offruta lit-tabib, fil-mument rilevanti fi żmien partikolari. Dan jidher li jiżgura b’mod adegwat li l-kundizzjoni inkwistjoni tiġi invokata biss meta jkun hemm il-ħtieġa ta’ speċjalisti mediċi: jirriżulta mill-proċess u mill-ispjegazzjonijiet mogħtija mill-Provinċja fis-seduta li l-Provinċja ssejjaħ tobba biex jipprattikaw hemmhekk, abbażi tal-kundizzjoni inkwistjoni, biss fejn tkun osservata ħtieġa reali f’qasam partikolari ta’ kura medika speċjalizzata.

89.      Għalhekk, il-Provinċja stabbilixxiet, abbażi tal-miżura kkontestata, riżerva ta’ tobba li jistgħu jissejħu biex jipprattikaw f’każ ta’ ħtieġa. Jekk ma jkunx hemm pożizzjonijiet x’jimtlew, it-tabib/a jkunu ħielsa jsegwu l-karriera tagħhom mingħajr restrizzjonijiet.

90.      It-tielet nett, dwar li jkun hemm miżuri alternattivi, inqas invażivi, ċertament huwa minnu li persunal ikkwalifikat jista’ wkoll jiġi mħajjar jipprattika fil-Provinċja b’mezzi finanzjarji. Madankollu, ma huwiex inkonċepibbli li tali miżura jista’ jkollha impatt kunsiderevoli fuq il-finanzi pubbliċi. F’dan ir-rigward, ikun biżżejjed jiġi nnotat li l-Qorti tal-Ġustizzja ma injoratx sottomissjonijiet li għandhom x’jaqsmu mal-ħtieġa li jkunu kkontrollati l-ispejjeż fil-provvista ta’ servizzi tas-saħħa pubblika (25).

91.      F’dan il-kuntest ma għandux jintesa li fil-Provinċja tapplika sistema lingwistika partikolari. Il-ħtieġa li jkun żgurat li kura tas-saħħa ta’ kwalità għolja tkun disponibbli fiż-żewġ lingwi bla dubju tfixkel l-ingaġġ ta’ speċjalisti mediċi kwalifikati. B’teħid inkunsiderazzjoni ta’ dan, huwa diffiċli li wieħed jipprospetta alternattivi għall-miżura kkontestata li jistgħu jiżguraw b’mod ugwali li l-Provinċja tkun tista’ tingaġġa għadd biżżejjed ta’ speċjalisti mediċi li jkunu kapaċi jipprattikaw bil-Ġermaniż u bit-Taljan.

92.      Fl-aħħar nett, bħala konklużjoni, nosserva li biex jintlaħaq l-għan tal-miżura kkontestata, jiġifieri biex ikun żgurat li l-kura speċjalizzata tas-saħħa pubblika tkun disponibbli fil-Provinċja fiż-żewġ lingwi uffiċjali, huwa raġonevoli li l-ħolqien ta’ postijiet addizzjonali għal taħriġ għal speċjalizzazzjoni fl-Awstrija għal benefiċjarji ta’ boroż ta’ studju mill-Provinċja jkun akkumpanjat minn mekkaniżmu li jiżgura l-osservanza tal-kundizzjonijiet tal-ftehim. Jekk ma jkunx hekk, ma jkunx jagħmel sens li l-Provinċja “tikseb” postijiet għal taħriġ għal speċjalizzazzjoni fl-Università ta’ Innsbruck.

93.      F’dan ir-rigward, id-dubji dwar il-kompatibbiltà tal-kundizzjoni inkwistjoni mad-dritt tal-Unjoni espressi mill-qorti tar-rinviju jidhru, għall-inqas parzjalment, li joriġinaw mill-fatt li l-ammont totali li għandu jitħallas lura minn Federspiel jeċċedi l-ammont tal-borża ta’ studju mogħtija lilha għat-taħriġ. F’każ ta’ nuqqas li jonora l-impenn ta’ xogħol fil-Provinċja, il-benefiċjarju tal-borża ta’ studju ikun jeħtieġlu jħallas lura mhux biss 70 % tal-ammont li jkun ingħata, iżda wkoll interessi legali li jibdew jiddekorru mid-data tal-ħlas ta’ kull pagament rateali. Għalhekk, bħal fil-każ ta’ Federspiel, it-tabib ikkonċernat jista’ jintalab iħallas lura somma li nominalment tista’ tkun ogħla mill-ammont oriġinarjament imħallas.

94.      F’dan ir-rigward ikun biżżejjed jiġi nnotat li f’każ li t-tabib jonqos mili jonora l-impenn ta’ xogħol fil-Provinċja, dan ikun sempliċement jeħtieġlu jħallas lura 70 % tal-borża ta’ studju. Meqjus dan f’dan id-dawl, it-tabib fil-fatt ikun irċieva 30 % tal-borża ta’ studju għal ebda korrispettiv ta’ xejn. Barra minn dan, it-tabib jikseb speċjalizzazzjoni fil-mediċina li, wieħed jista’ jassumi b’ċertezza, għandha tiffaċilita l-eżerċizzju tal-moviment liberu. Min-naħa l-oħra, irrid nenfasizza li ma hemmx indikazzjoni li l-interessi mitluba jkunu irraġonevoli. Ir-rekwiżit ta’ ħlas ta’ interessi (legali) qiegħed hemm sempliċement minħabba ħlas li jsir tard u, bħala tali, huwa konsegwenza loġika għal nuqqas li wieħed jissodisfa l-obbligu (kuntrattwali) li wieħed jintrabat li jaħdem fil-Provinċja jew, sussidjarjament, li jħallas lura l-borża ta’ studju fi żmien xieraq.

95.      Għaldaqstant, ir-risposta għat-tieni domanda preliminari għandha tkun fis-sens li l-Artikoli 45 u 49 TFUE ma jipprekludux dispożizzjoni ta’ liġi nazzjonali bħal dik applikabbli fil-kawża prinċipali, li tagħmel il-ħlasijiet tar-remunerazzjoni għal tobba li jkunu qegħdin jistudjaw biex isiru speċjalisti suġġetti għal obbligu ta’ xogħol għal mill-inqas 5 snin fis-servizz tas-saħħa pubblika tal-Provinċja fi żmien 10 snin minn meta jtemmu t-taħriġ bħala speċjalisti u li, f’każ ta’ nuqqas totali li dak l-impenn jiġi osservat, espressament tippermetti lill-Provinċja, bħala l-korp li jkun iffinanzja r-remunerazzjoni, titlob lura sa 70 % tal-allowance imħallsa flimkien ma’ interessi legali.

V.      Konklużjoni

96.      Fid-dawl tal-argumenti ppreżentati, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi d-domandi magħmula mit-Tribunale di Bolzano/Landesgericht Bozen (qorti distrettwali ta’ Bolzano, l-Italja) kif ġej:

Id-Direttiva tal-Kunsill 75/363/KEE, tas-16 ta’ Ġunju 1975, dwar il-koordinazzjoni ta’ dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolamentari jew amministrattivi dwar attivitajiet ta’ tobba, kif emendata mid-Direttiva tal-Kunsill 82/76/KEE, tas-26 ta’ Jannar 1982, li temenda d-Direttiva 75/362/KEE dwar ir-rikonoxximent reċiproku ta’ diplomi, ċertifikati u provi oħra ta’ kwalifiki formali fil-mediċina, inklużi miżuri li jiffaċilitaw l-eżerċizzju effettiv tad-dritt ta’ stabbiliment u tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, u d-Direttiva 75/363, ma tipprekludix, fiċ-ċirkustanzi tal-kawża pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju, dispożizzjoni ta’ liġi nazzjonali li tagħmel il-ħlasijiet tar-remunerazzjoni għal tobba li jkunu qegħdin jistudjaw biex isiru speċjalisti suġġetti għal obbligu ta’ xogħol għal mill-inqas 5 snin fis-servizz tas-saħħa pubblika tal-Provinċja fi żmien 10 snin minn meta jtemmu t-taħriġ bħala speċjalisti u li, f’każ ta’ nuqqas totali li jiġi osservat dak l-impenn, espressament tippermetti lill-Provinċja, bħala l-korp li jiffinanzja dik ir-remunerazzjoni, titlob lura sa 70 % tal-allowance imħallsa flimkien ma’ interessi legali.

L-Artikoli 45 u 49 TFUE ma jipprekludux dispożizzjoni ta’ liġi nazzjonali, bħal dik applikabbli fil-kawża prinċipali, li tagħmel il-ħlasijiet tar-remunerazzjoni għal tobba li jkunu qegħdin jistudjaw biex isiru speċjalisti suġġetti għal obbligu ta’ xogħol għal mill-inqas 5 snin fis-servizz tas-saħħa pubblika tal-Provinċja fi żmien 10 snin minn meta jtemmu t-taħriġ bħala speċjalisti u li, f’każ ta’ nuqqas totali li jiġi osservat dak l-impenn, espressament tippermetti lill-Provinċja, bħala l-korp li jiffinanzja r-remunerazzjoni, titlob lura sa 70 % tal-allowance imħallsa flimkien ma’ interessi legali.


1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż.


2      Id-Direttiva tal-Kunsill, tas-16 ta’ Ġunju 1975, dwar il-koordinazzjoni ta’ dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolamentari u amministrattivi dwar attivitajiet tat-tobba (ĠU 1975, L 167, p. 14), kif emendata mid-Direttiva tal-Kunsill 82/76/KEE, tas-26 ta’ Jannar 1982, li temenda d-Direttiva 75/362/KEE dwar ir-rikonoxximent reċiproku ta’ diplomi, ċertifikati u provi oħra ta’ kwalifiki formali fil-mediċina, inklużi miżuri li jiffaċilitaw l-eżerċizzju effettiv tad-dritt ta’ stabbiliment u tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, u d-Direttiva 75/363 (ĠU 1982, L 43, p. 21).


3      Direttiva tal-Kunsill, tas-16 ta’ Ġunju 1975, dwar ir-rikonoxximent reċiproku ta’ diplomi, ċertifikati u provi oħra ta’ kwalifiki formali fil-mediċina, inklużi miżuri li jiffaċilitaw l-eżerċizzju effettiv tad-dritt ta’ stabbiliment u tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi (ĠU 1975, L 167, p. 1).


4      Direttiva tal-Kunsill, tal-5 ta’ April 1993, biex tiffaċilità l-moviment liberu tat-tobba u r-rikonoxximent tad-diplomi, ċertifikati u prova oħra ta’ kwalifiki formali tagħhom (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 86).


5      N. 1. (B.U. 14 gennaio 1986, n. 2).


6      Decreto del Presidente della giunta provinciale 29 marzo 1988, n. 6.


7      In-newroloġija u l-psikjatrija huma koperti mid-Direttiva 75/363, skont l-Artikolu 7 tad-Direttiva 75/362.


8      Ara dwar dan is-sentenza tal-25 ta’ Frar 1999, Carbonari et (C-131/97, EU:C:1999:98, punt 38).


9      Ara s-sentenza tal-25 ta’ Frar 1999, Carbonari et (C‑131/97, EU:C:1999:98, punt 40).


10      Ara s-sentenzi tal-25 ta’ Frar 1999, Carbonari et (C‑131/97, EU:C:1999:98, punti 42 u 43), u tat-3 ta’ Ottubru 2000, Gozza et (C‑371/97, EU:C:2000:526, punt 34).


11      Ara, dwar dan, is-sentenza tal-25 ta’ Frar 1999, Carbonari et (C‑131/97, EU:C:1999:98, punt 45), u tat-3 ta’ Ottubru 2000, Gozza et (C‑371/97, EU:C:2000:526, punt 36).


12      Ara s-sentenza tal-25 ta’ Frar 1999, Carbonari et (C‑131/97, EU:C:1999:98, punti 44 u 45). Ara wkoll is-sentenza tat-3 ta’ Ottubru 2000, Gozza et (C‑371/97, EU:C:2000:526, punt 34).


13      Ara s-sentenza tat-3 ta’ Ottubru 2000, Gozza et (C‑371/97, EU:C:2000:526, punt 43).


14      Dwar dan irrid niċċara li, għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-Direttiva 75/363, huwa għalkollox irrilevanti jekk, fil-fatt, l-ispeċjalista li jkun qiegħed jitħarreġ jirċevix il-borża ta’ studju direttament mill-Provinċja jew mill-università li fiha ssir l-ispeċjalizzazzjoni (bħalma huwa l-każ hawnhekk).


15      Ara, b’mod partikolari, l-ewwel premessa tad-Direttiva 75/363.


16      Ara, fost ħafna, is-sentenzi tal-15 ta’ Diċembru 1995, Bosman (C‑415/93, EU:C:1995:463, punti 94 sa 96 u l-ġurisprudenza ċċitata); tas-27 ta’ Jannar 2000, Graf (C‑190/98, EU:C:2000:49, punti 21 u 22); u tas-16 ta’ Marzu 2010, Olympique Lyonnais (C‑325/08, EU:C:2010:143, punti 33 u 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).


17      Filwaqt li niżbalja jekk nislet parallel dirett, nosserva li, f’ċerti ċirkustanzi l-Qorti tal-Ġustizzja qieset l-effett restrittiv tal-miżura nazzjonali kkontestata għall-moviment liberu bħala improbabbli ħafna, inċert u insinjifikattiv biex jikkostitwixxi restrizzjoni għall-moviment liberu skont it-tifsira tad-dispożizzjonijiet rilevanti tat-Trattat. Ara, pereżempju, is-sentenza tas-27 ta’ Jannar 2000, Graf, C‑190/98, EU:C:2000:49, punt 25. Ara wkoll is-sentenzi tas-7 ta’ Marzu 1990, Krantz, C‑69/88, EU:C:1990:97, punt 11 u tat-23 ta’ Ottubru 2007, Morgan u Bucher, C‑11/06 u C‑12/06, EU:C:2007:626, punt 32.


18      Ara l-punt 88 iktar ’il quddiem.


19      Dwar l-inkoerenza inerenti fl-approċċ(i) għal restrizzjonijiet potenzjali fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, ara Azoulai, L., “La formule de l’entrave” f’Azoulai, L., (ed.), L’entrave dans le droit du marché intérieur, Bruylant, Brussell, 2011, p. 1-21.


20      Ara, fost ħafna, is-sentenzi tat-30 ta’ Novembru 1995, Gebhard (C‑55/94, EU:C:1995:411, punt 37); tal-10 ta’ Marzu 2009, Hartlauer (C‑169/07, EU:C:2009:141, punt 44); tad-19 ta’ Mejju 2009, Apothekerkammer des Saarlandes et (C‑171/07 u C‑172/07, EU:C:2009:316, punt 25) u tal-1 ta’ Ġunju 2010, Blanco Pérez u Chao Gómez (C‑570/07 u C‑571/07, EU:C:2010:300, punt 61).


21      Sentenza tat-28 ta’ April 1998, Kohll (C‑158/96, EU:C:1998:171, punt 45). Ara wkoll, inter alia, is-sentenzi tas-16 ta’ Mejju 2006, Watts (C‑372/04, EU:C:2006:325, punt 104); tal-10 ta’ Marzu 2009, Hartlauer (C‑169/07, EU:C:2009:141, punt 46); u tad-19 ta’ Mejju 2009, Apothekerkammer des Saarlandes et (C‑171/07 u C‑172/07, EU:C:2009:316, punt 27).


22      Sentenza tat-28 ta’ April 1998, Kohll (C‑158/96, EU:C:1998:171, punt 50).


23      Ara, fost ħafna, is-sentenza tal-5 ta’ Ottubru 2010, Il-Kummisjoni vs Franza (C‑512/08, EU:C:2010:579, punt 33).


24      Ara, pereżempju, is-sentenzi tal-11 ta’ Settembru 2008, Il-Kummissjoni vs Il‑Ġermanja (C‑141/07, EU:C:2008:492, punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tal-10 ta’ Marzu 2009, Hartlauer (C‑169/07, EU:C:2009:141, punt 30).


25      Ara, inter alia, is-sentenzi tat-13 ta’ Mejju 2003, Müller-Fauré u van Riet (C‑385/99, EU:C:2003:270, punt 80); tas-16 ta’ Mejju 2006, Watts (C‑372/04, EU:C:2006:325, punt 109); u tad-19 ta’ Mejju 2009, Apothekerkammer des Saarlandes et (C‑171/07 u C‑172/07, EU:C:2009:316, punt 33).

Top