Help Print this page 

Document 62015CJ0355

Title and reference
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tmien Awla) tal-21 ta’ Diċembru 2016.
Bietergemeinschaft 1. Technische Gebäudebetreuung GesmbH, 2. Caverion Österreich GmbH vs Universität für Bodenkultur Wien u VAMED Management und Service GmbH & Co KG.
Talba għal deċiżjoni preliminari imressqa minn Verwaltungsgerichtshof.
Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kuntratti pubbliċi – Direttiva 89/665/KEE Proċeduri ta’ reviżjoni fir-rigward tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi – Artikolu 1(3) – Interess ġuridiku – Artikolu 2a(2) – Kunċett ta’ ‘offerent ikkonċernat’ – Dritt ta’ offerent definittivament eskluż mill-awtorità kontraenti li jitlob reviżjoni tad-deċiżjoni sussegwenti tal-għoti tal-kuntratt.
Kawża C-355/15.

Digital reports (Court Reports - general)
  • ECLI identifier: ECLI:EU:C:2016:988
Languages and formats available
Language of the case
BG ES CS DA DE ET EL EN FR GA HR IT LV LT HU MT NL PL PT RO SK SL FI SV
HTML html BG html ES html CS html DA html DE html ET html EL html EN html FR html HR html IT html LV html LT html HU html MT html NL html PL html PT html RO html SK html SL html FI html SV
PDF pdf DE pdf FR
 Document published in the digital reports
Multilingual display
Text

SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tmien Awla)

tal-21 ta’ Diċembru 2016 (*)

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kuntratti pubbliċi – Direttiva 89/665/KEE Proċeduri ta’ reviżjoni fir-rigward tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi – Artikolu 1(3) – Interess ġuridiku – Artikolu 2a(2) – Kunċett ta’ ‘offerent ikkonċernat’ – Dritt ta’ offerent definittivament eskluż mill-awtorità kontraenti li jitlob reviżjoni tad-deċiżjoni sussegwenti tal-għoti tal-kuntratt”

Fil-Kawża C‑-355/15,

li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Verwaltungsgerichtshof (qorti amministrattiva, l-Awstrija), permezz ta’ deċiżjoni tal-20 ta’ Mejju 2015, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit-13 ta’ Lulju 2015, fil-proċedura

Bietergemeinschaft Technische Gebäudebetreuung GesmbH und Caverion Österreich GmbH

vs

Universität für Bodenkultur Wien,

VAMED Management und Service GmbH & Co. KG in Wien

IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tmien Awla),

komposta minn M. Vilaras, President tal-Awla, M. Safjan u D. Šváby (Relatur), Imħallfin,

Avukat Ġenerali: M. Wathelet,

Reġistratur: A. Calot Escobar,

wara li rat il-proċedura bil-miktub,

wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:

–        għal Bietergemeinschaft Technische Gebäudebetreuung GesmbH und Caverion Österreich GmbH, minn J. Schramm, avukat,

–        għall-Universität für Bodenkultur Wien, minn O. Sturm, avukat,

–        għall-Gvern Awstrijak, minn M. Fruhmann, bħala aġent,

–        għall-Gvern Taljan, minn G. Palmieri, bħala aġent, assistita minn S. Varone, avvocato dello Stato,

–        għall-Gvern Pollakk, minn B. Majczyna, bħala aġent,

–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn B.‑R. Killmann u A. Tokár, bħala aġenti,

wara li rat id-deċiżjoni, meħuda wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li l-kawża tinqata’ mingħajr konklużjonijiet

tagħti l-preżenti

Sentenza

1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1(3) tad-Direttiva tal-Kunsill 89/665/KEE, tal-21 ta’ Diċembru 1989, dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal xogħlijiet] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 246), kif emendata bid-Direttiva 2007/66/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-11 ta’ Diċembru 2007, (ĠU 2007, L 335, p. 31) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 89/665”).

2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, Bietergemeinschaft Technische Gebäudebetreuung GesmbH und Caverion Österreich GmbH (iktar ’il quddiem, flimkien, il-“grupp”) u, min-naħa l-oħra, l-Universität für Bodenkultur Wien (università tar-riżorsi naturali u tax-xjenzi tal-ħajja ta’ Vjenna, l-Awstrija, iktar ’il quddiem il-“BOKU Wien”) dwar l-għoti minn din tal-aħħar lil VAMED Management und Service GmbH & Co. KG in Wien (iktar ’il quddiem “Vamed”) ta’ ftehim qafas li jirrigwarda kuntratti pubbliċi għal servizzi.

 Il-kuntest ġuridiku

 Id-dritt tal-Unjoni

 Id-Direttiva 89/665

3        Skont il-premessi 3, 4, 6, 8, 18, 25 u 27 tad-Direttiva 2007/66, direttiva ta’ emenda li fuqha hija bbażata d-Direttiva 89/665:

“(3)      Il-konsultazzjoni tal-partijiet interessati u l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja wrew ċertu numru ta’ nuqqasijiet fil-mekkaniżmi ta’ reviżjoni fl-Istati Membri. Minħabba dawn in-nuqqasijiet, il-mekkaniżmi stabbiliti [b’mod partikolari mid-Direttiva 89/665] mhux dejjem jippermettu l-konformità mal-liġi Komunitarja, b’mod partikolari fi stadju fejn il-ksur ikun għadu jista’ jissewwa. […]

(4)      In-nuqqasijiet li ġew nnutati jinkludu, b’mod partikolari, in-nuqqas ta’ perijodu li jippermetti reviżjoni effettiva bejn id-deċiżjoni dwar l-għoti tal-kuntratt u l-konklużjoni tal-kuntratt ikkonċernat. Xi kultant dan jirriżulta f’ċirkostanzi fejn l-awtoritajiet kontraenti u l-entitajiet kontraenti li jixtiequ jagħmlu irriversibbli l-konsegwenzi tad-deċiżjoni li hija s-suġġett tad-disputa biex jipproċedu malajr għall-iffirmar tal-kuntratt. Sabiex jagħmel tajjeb għal dan in-nuqqas, li huwa ostaklu serju għall-ħarsien ġudizzjarju effettiv ta’ l-offerenti kkonċernati, jiġifieri, dawk l-offerenti li għadhom ma ġewx esklużi b’mod definittiv, jeħtieġ li jkun provdut perijodu minimu sospensiv li matulu tiġi sospiża l-konklużjoni tal-kuntratt ikkonċernat […]

[…]

(6)      Il-perijodu sospensiv għandu jagħti lill-offerenti kkonċernati biżżejjed żmien biex jeżaminaw id-deċiżjoni ta’ l-għoti ta’ kuntratt u biex jevalwaw jekk ikunx hemm skop li tinbeda proċedura ta’ reviżjoni. Meta deċiżjoni dwar l‑għoti ta’ kuntratt tkun innotifikata lilhom, l-offerenti kkonċernati għandhom jingħataw l-informazzjoni rilevanti, li hi essenzjali għalihom biex ifittxu reviżjoni effettiva. […]

[…]

(8)      […] [M]hux meħtieġ perijodu sospensiv jekk l-uniku offerent ikkonċernat ikun dak li jingħata l-kuntratt u m’hemmx kandidati kkonċernati. F’dan il-każ m’hemm ebda persuna oħra li tkun għadha fil-proċedura ta’ appalti b’interess li tirċievi n-notifika u li tibbenefika mill-perijodu sospensiv sabiex tkun permessa reviżjoni effettiva.

[…]

(18)      Sabiex jiġi evitat il-ksur serju ta’ l-obbligu ta’ perijodu sospensiv u s-sospensjoni awtomatika, li huma pre-rekwiżiti għal reviżjoni effettiva, għandhom jiġu applikati sanzjonijiet effettivi. Il-kuntratti li jsiru bi ksur tal-perijodu sospensiv jew is-sospensjoni awtomatika għandhom għalhekk jitqiesu li huma fil-prinċipju ineffettivi jekk ikun sar ukoll ksur [b’mod partikolari, tad-Direttiva 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004, fuq kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 132)] sal-punt li dan il-ksur ikun affettwa l-opportunita’ ta’ l-offerent li qed japplika għal reviżjoni sabiex jikseb il-kuntratt.

[…]

(25)      […] [I]l-bżonn li maż-żmien tkun żgurata ċ-ċertezza ġuridika tad-deċiżjonijet meħuda mill-awtoritajiet kontraenti u mill-entitajiet kontraenti jeħtieġ l-istabbiliment ta’ perijodu minimu raġonevoli ta’ limitazzjoni fuq reviżjonijiet li jkunu qed ifittxu li jistabbilixxu li kuntratt hu ineffettiv.

[…]

(27)      […] Għal raġunijiet ta’ ċertezza legali l-infurzabbiltà ta’ l-ineffettività ta’ kuntratt hija limitata għal ċertu perijodu. L-effettività ta’ dawn it-termini ta’ żmien għandha tkun rispettata.”

4        L-Artikolu 1 tad-Direttiva 89/665 huwa fformulat kif ġej:

“1.      Din id-Direttiva tapplika għal kuntratti msemmija fid-Direttiva  [2004/18] sakemm tali kuntratti ma jkunux esklużi skond l-Artikoli 10 sa 18 ta’ din id-Direttiva.

[…]

L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiżguraw li, fir-rigward ta’ kuntratti li jaqgħu taħt id-Direttiva [2004/18], id-deċiżjonijiet meħuda mill-awtoritajiet kontraenti jkunu jistgħu jiġu riveduti b’mod effettiv u, b’mod partikolari, malajr kemm jista’ jkun skond il-kondizzjonijiet stabbiliti fl-Artikoli 2 sa 2f ta’ din id-Direttiva, għar-raġuni li dawn id-deċiżjonijiet ikunu kisru l-liġi Komunitarja fil-qasam tal-appalti pubbliċi jew ir-regoli nazzjonali li jittrasponu dik il-liġi.

[…]

3.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-proċeduri ta’ reviżjoni jkunu disponibbli, taħt regoli dettaljati li l-Istati Membri jistgħu jistabbilixxu, lil kwalunkwe persuna li jkollha jew kellha interess tikseb kuntratt partikolari u li jkun sarilha jew tkun tinsab fir-riskju li jsirilha dannu minħabba ksur allegat.

[…]”

5        Id-Direttiva 89/665 tipprevedi diversi ċirkustanzi li fihom, wara l-adozzjoni tad-deċiżjoni tal-għoti tal-kuntratt, l-awtorità kontraenti tkun momentarjament ipprojbita milli tikkonkludi kuntratt mal-entità li ngħatat il-kuntratt. Tali projbizzjoni tirriżulta b’mod partikolari mill-effett sospensiv awtomatiku marbut mal-eventwali talbiet għal reviżjoni mressqa minn qabel quddiem l-awtorità kontraenti, konformement mal-Artikolu 1(5) ta’ din id-direttiva, u mat-talbiet quddiem korp responsabbli mill-proċeduri ta’ reviżjoni tal-ewwel istanza, konformement mal-Artikolu 2(3) tal-imsemmija direttiva. Dawn il-projbizzjonijiet jikkompletaw l-obbligu impost fuq l-awtorità kontraenti mill-Artikolu 2a ta’ din l-istess direttiva, li tosserva terminu ta’ sospensjoni bejn l-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ għoti ta’ kuntratt u l-konklużjoni tal-kuntratt ma’ dak li jkun ingħatalu dan il-kuntratt. L-imsemmi Artikolu 2a jipprovdi:

“1.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-persuni msemmija fl-Artikolu 1(3) ikollhom żmien biżżejjed għal reviżjoni effettiva tad-deċiżjonijiet ta’ l-għoti ta’ kuntratt meħuda mill-awtoritajiet kontraenti, billi jadottaw id-dispożizzjonijiet meħtieġa li jirrispettaw il-kondizzjonijiet minimi stabbiliti fil-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu u fl-Artikolu 2ċ.

2.       Kuntratt ma jistax jiġi konkluż wara d-deċiżjoni li jingħata kuntratt li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva [2004/18] qabel l-iskadenza ta’ perijodu ta’ mill-inqas għaxart ijiem kalendarju b’effett mill-jum wara d-data li fiha d-deċiżjoni ta’ l-għoti tal-kuntratt tintbagħat lill-offerenti u l-kandidati kkonċernati jekk jintuża faks jew mezzi elettroniċi jew, jekk jintużaw mezzi oħra ta’ komunikazzjoni, qabel l-iskadenza ta’ perijodu jew ta’ mill-inqas 15-il jum kalendarju b’effett mill-jum wara d-data li fiha d-deċiżjoni ta’ għoti ta’ kuntratt tiġi mibgħuta lill-offerenti u l-kandidati kkonċernati jew mill-inqas għaxart ijiem kalendarju b’effett mill-jum wara d-data ta’ meta tkun ġiet irċevuta d-deċiżjoni ta’ l-għoti tal-kuntratt.

L-offerenti għandhom jitqiesu li huma kkonċernati jekk ikun għadhom ma ġewx definittivament esklużi. Esklużjoni tkun definittiva jekk tkun ġiet notifikata lill-offerent ikkonċernat u tkun jew ġiet ikkunsidrata legali minn korp ta’ reviżjoni indipendenti jew ma tkunx għadha tista’ tiġi soġġetta għal proċedura ta’ reviżjoni.

[…]

Il-komunikazzjoni tad-Deċiżjoni ta’ għoti lil kull offerent u kandidat ikkonċernat għandha tkun akkumpanjata b’dan li ġej:

–        sommarju tar-raġunijiet rilevanti [...], u

–        dikjarazzjoni preċiża tal-perijodu eżatt ta’ waqfien applikabbli b’konformità mad-dispożizzjonijiet tal-liġi nazzjonali li jittrasponu dan il-paragrafu.”

6        Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 2b tad-Direttiva 89/665:

“L-Istati Membri jistgħu jipprovdu li l-perijodi msemmija fl-Artikolu 2a(2) ta’ din id-Direttiva ma japplikawx fil-każi li ġejjin:

[…]

b)      jekk l-uniku offerent ikkonċernat fis-sens ta’ l-Artikolu 2a(2) ta’ din id-Direttiva huwa dak li jingħata l-kuntratt u m’hemmx kandidati kkonċernati;

[…]”

7        L-Artikolu 2d(1) ta’ din id-direttiva jipprevedi li:

“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li kuntratt ikun meqjus bħala ineffettiv minn korp ta’ reviżjoni indipendenti mill-awtorità kontraenti jew li l-ineffettività tiegħu hija r-riżultat ta’ deċiżjoni ta’ tali korp ta’ reviżjoni f’xi wieħed mill-każi li ġejjin:

[…]

(b)      fil-każ ta’ ksur ta’ l-Artikolu 1(5), l-Artikolu 2(3) jew l-Artikolu 2a(2) ta’ din id-Direttiva, jekk dan il-ksur ikun ċaħħad lill-offerent milli jitlob reviżjoni tal-possibbiltà ta’ rimedji pre-kuntrattwali, fejn dak il-ksur ikun sar flimkien ma’ ksur tad-Direttiva 2004/18/KE, jekk dan il-ksur ikun affettwa l-opportunità ta’ l-offerent li qed japplika għal reviżjoni, biex jikseb il-kuntratt;

[…]”

 Id-Direttiva 2004/18

8        Konformement mal-Artikolu 7(b) tad-Direttiva 2004/18, kif emendata bir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 1251/2011, tat-30 ta’ Novembru 2011, (ĠU 2011, L 319, p. 17) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2004/18”), din tapplika għall-kuntratti pubbliċi għal servizzi mogħtija mill-awtoritajiet kontraenti għajr awtoritajiet governattivi ċentrali, li l-valur stmat tagħhom mingħajr it-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) huwa daqs jew ogħla minn EUR 200 000.

9        L-Artikolu 44(1) tal-imsemmija direttiva jipprovdi:

“Kuntratti għandhom jingħataw fuq il-bażi tal-kriterji imniżżlin fl-Artikoli 53 u 55, jittieħed akkont l-Artikolu 24, wara li l-adattabilità ta’ operaturi ekonomiċi mhux eklużi taħt l-Artikoli 45 u 46 ikun ġie mixtarr mill-awtoritajiet kontrattwanti skont il-kriterji ta’ permessi ekonomiċi u finanzjarji, ta’ stabilità professjonali u teknika jew abilità li sar riferiment għalihom fl-Artikoli 47 sa 52, u, fejn xieraq, mar-regoli non-diskriminatorji u kriterji li sar riferiment għalihom fil-paragrfu 3.”

 Id-dritt Awstrijak

10      L-Artikolu 331 tal-Bundesvergabegesetz 2006 (liġi federali dwar il-kuntratti pubbliċi tal-2006, BGBl. I, 17/2006), fil-verżjoni tagħha applikabbli fil-proċedura prinċipali, jinsab fil-parti ta’ din il-liġi dwar il-proċeduri dikjaratorji. Skont il-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu:

“Kull imprenditur li kellu interess fil-konklużjoni ta’ kuntratt suġġett għall-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-liġi federali jista’, meta l-illegalità allegata għamlitlu dannu jew jinsab f’riskju li tagħmillu dannu, jitlob li jiġi kkonstatat […]”

 Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari

11      Matul ix-xahar ta’ Ottubru 2012, BOKU Wien bdiet proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku, fil-forma tal-proċedura negożjata b’publikazzjoni ta’ avviż minn qabel, bl-iskop tal-konklużjoni, ma’ offerent rebbieħ wieħed, ta’ ftehim qafas dwar il-ġestjoni, il-manutenzjoni u t-tiswija teknika tat-tagħmir tekniku tal-binjiet u tal-installazzjonijiet ta’ laboratorju tagħha.

12      Kienu biss il-grupp u Vamed li ressqu offerta fit-terminu stabbilit.

13      Permezz ta’ deċiżjoni tal-20 ta’ Diċembru 2013, innotifikata lill-grupp, dan tal-aħħar ġie eskluż mill-imsemmija proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt, għar-raġuni li l-oriġinal tal-prova tal-kostituzzjoni ta’ garanzija bankarja ma kinitx ġiet prodotta fit-terminu stabbilit.

14      Ir-rikors ippreżentat mill-grupp kontra din id-deċiżjoni ġie miċħud permezz ta’ sentenza tal-Bundesverwaltungsgericht (qorti amministrattiva federali, l-Awstrija) tal-31 ta’ Jannar 2014. Ir-rikors straordinarju fuq punt ta’ fatt jew ta’ liġi ppreżentat kontra din is-sentenza wkoll ġie miċħud permezz ta’ digriet tal-Verwaltungsgerichtshof (qorti amministrattiva, l-Awstrija) tal-25 ta’ Mejju 2014.

15      Permezz ta’ deċiżjoni ta’ għoti tal-14 ta’ Marzu 2014, innotifikata lil Vamed, BOKU Wien laqgħet l-offerta tagħha. Sussegwentement, il-ftehim qafas ġie konkluż u Vamed bdiet twettaq is-servizzi kkonċernati.

16      Il-grupp ippreżenta rikors kontra din id-deċiżjoni ta’ għoti quddiem il-Bundesverwaltungsgericht (qorti amministrattiva federali). Dan ir-rikors ġie miċħud permezz ta’ sentenza tat-8 ta’ Awwissu 2014 għar-raġuni li d-drittijiet ta’ offerent li l-offerta tiegħu ġiet legalment eskluża ma jistgħux jiġu affettwati ħażin mill-fatt li l-għażla ta’ offerta oħra għall-finijiet tal-għoti kienet affettwata minn illegalitajiet.

17      Fil-kuntest tar-rikors fuq punt ta’ fatt jew ta’ liġi ppreżentat kontra din l-aħħar sentenza quddiem il-qorti tar-rinviju, il-grupp isostni li s-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali u l-ipoteżi li wasslet għas-sentenza tal-4 ta’ Lulju 2013, Fastweb (C‑100/12, EU:C:2013:448), huma simili. Fil-fatt, fiż-żewġ każijiet, żewġ offerenti biss kienu preżenti u, għalkemm il-grupp effettivament ġie eskluż, huwa jsostni li l-offerta ta’ Vamed kellha tiġi eskluża, għaliex il-kalkoli dwar punti essenzjali ta’ din l-offerta ma kinux la spjegabbli u lanqas jinftiehmu fuq livell ekonomiku. Għalhekk, bħal fil-kuntest ta’ din is-sentenza, hemm żewġ offerenti li kull wieħed minnhom għandu interess ekonomiku ekwivalenti fl-esklużjoni tal-offerta tal-ieħor u jista’ jinvokah anki jekk l-offerta tiegħu stess għandha tiġi eskluża.

18      Il-qorti tar-rinviju tesponi li, konformement mal-Artikolu 331 tal-liġi federali dwar il-kuntratti pubbliċi tal-2006, l-ammissibbiltà ta’ rikors intiż sabiex tiġi kkonstatata l-irregolarità ta’ deċiżjoni fil-qasam ta’ kuntratt pubbliku hija suġġetta għall-fatt li l-operatur ekonomiku rikorrent kellu interess fil-konklużjoni tal-kuntratt ikkonċernat u li din l-irregolarità għamlitlu dannu jew jinsab f’riskju li tagħmillu dannu.

19      Fl-eżami tas-sentenza tal-4 ta’ Lulju 2013, Fastweb (C‑100/12, EU:C:2013:448), il-qorti tar-rinviju tosserva li, fil-kuntest ta’ din is-sentenza, l-irregolarità tal-offerta tal-offerent awtur tal-azzjoni ġudizzjarja kienet ġiet ikkonstatata mhux mill-awtorità kontraenti fil-kuntest tal-proċedura tal-għoti tal-kuntratt ikkonċernat, iżda fil-kuntest tal-proċedura ġudizzjarja mressqa minn dan l-offerent sabiex jikkontesta d-deċiżjoni tal-għoti ta’ dan il-kuntratt lil offerent ieħor. Din il-qorti tirrileva li, fil-punt 33 ta’ din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li, fl-ipoteżi fejn ir-regolarità tal-offerta ta’ kull wieħed mill-offerenti tiġi kkontestata fil-kuntest tal-istess proċedura, għal raġunijiet ta’ natura identika, kull wieħed minnhom jista’ jinvoka interess leġittimu ekwivalenti fl-esklużjoni tal-offerta tal-ieħor. Minn dan jirriżulta li, f’din is-sitwazzjoni, l-offerent li l-offerta tiegħu ma ġietx aċċettata jibbenefika minn protezzjoni ġudizzjarja anki jekk din l-offerta ma hijiex konformi mal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi tal-kuntratt inkwistjoni.

20      Il-qorti tar-rinviju tiddubita li t-tagħlim li ħareġ mis-sentenza tal-4 ta’ Lulju 2013, Fastweb (C‑100/12, EU:C:2013:448), huwa applikabbli wkoll meta żewġ offerenti inizjalment ressqu offerta u l-esklużjoni tal-offerent li beħsiebu jikkontesta d-deċiżjoni ta’ għoti kienet ġiet preċedentement u definittivament ikkonstatata mill-awtorità kontraenti stess. Id-dubji tagħha huma bbażati fuq diversi elementi individwati fid-Direttiva 89/665, li fosthom, fuq quddiem, hemm il-kunċett ta’ “offerent ikkonċernat” fis-sens tal-Artikolu 2a(2) ta’ din id-direttiva.

21      Madankollu, għalkemm jidhrilha li din id-direttiva ma tipproteġix lill-offerenti definittivament esklużi kontra l-irregolaritajiet li jistgħu jivvizzjaw id-deċiżjoni tal-għoti tal-kuntratt wara l-esklużjoni definittiva tagħhom, hija tistaqsi jekk il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament applikabbli għall-offerenti jistax jiġġustifika li xorta waħda jingħata lil tali offerent definittivament eskluż, dritt għal azzjoni legali kontra din id-deċiżjoni meta din tibbenefika lill-uniku offerent ieħor li qed jikkompeti.

22      Barra minn hekk, fl-ipoteżi li jkollu jitqies li l-offerent definittivament eskluż mill-proċedura ta’ aġġudikazzjoni għandu xorta waħda dritt għal azzjoni legali kontra d-deċiżjoni ta’ għoti, il-qorti tar-rinviju tesponi, minn naħa, li l‑Bundesverwaltungsgericht (qorti amministrattiva federali) ikkunsidrat ukoll li ma kienx hemm lok li tieħu inkunsiderazzjoni r-raġunijiet għall-esklużjoni tal-offerta ta’ Vamed allegati mill-grupp peress li ma jirriżultawx b’mod evidenti mill-fajl tal-proċedura. Issa, tali pożizzjoni tista’ tkun iġġustifikata mill-ħtieġa li r-reviżjonijiet isiru malajr kemm jista’ jkun, imsemmija fl-Artikolu 1(1) u (3) tad-Direttiva 89/665. Min-naħa l-oħra, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar l-importanza, fil-kuntest tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, tal-fatt li r-raġunijiet li għalihom iż-żewġ offerti preżenti għandhom ikunu esklużi jkunu tal-istess natura jew ta’ natura differenti.

23      F’dan il-kuntest, il-Verwaltungsgerichtshof (qorti amministrattiva) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:

“1)      L-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 89/665 għandu, fid-dawl [tas-]sentenza [tal-4 ta’ Lulju 2013,] Fastweb (C‑100/12, EU:2013:448), jiġi interpretat fis-sens li offerent li l-offerta tiegħu tkun ġiet definittivament miċħuda mill-awtorità kontraenti u li, b’hekk, ma jkunx offerent ikkonċernat fis-sens tal-Artikolu 2a tad-Direttiva 89/665, jista’ jiġi mċaħħad mill-possibbiltà ta’ rimedju [reviżjoni] kontra d-deċiżjoni tal-għoti tal-kuntratt (deċiżjoni dwar il-konklużjoni ta’ ftehim qafas) u kontra l-konklużjoni tal-kuntratt (inkluż għall-għoti tad-danni rikjesti skont l-Artikolu 2(7) tad-Direttiva), anki meta jkunu biss żewġ offerenti li ressqu offerti u l-offerta tal-offerent li lilu ngħata l-kuntratt kellha, skont l-offerent mhux ikkonċernat [li talab din ir-reviżjoni], tiġi wkoll miċħuda?

Fil-każ ta’ risposta negattiva għad-domanda 1:

2)      L-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 89/665 għandu, fid-dawl [tas-]sentenza [tal-4 ta’ Lulju 2013,] Fastweb (C‑100/12, EU:C:2013:448), jiġi interpretat fis-sens li l-offerent mhux ikkonċernat (fis-sens tal-Artikolu 2a tad-Direttiva) għandu jingħata aċċess għal rimedju biss

a)      jekk jirriżulta b’mod ċar mill-proċess tal-proċedura ta’ reviżjoni li r-regolarità tal-offerta tal-offerent li lilu ngħata l-kuntratt ma hijiex ikkostitwita?

b)      jekk huwa għal raġunijiet ta’ natura identika li r-regolarità tal-offerta tal-offerent li lilu ngħata l-kuntratt ma hijiex ikkostitwita?”

 Fuq id-domandi preliminari

24      Preliminarjament, għandu jitfakkar li, konformement mal-Artikolu 1(1) tagħha, id-Direttiva 89/665 hija applikabbli biss għal reviżjonijiet dwar proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku msemmija fid-Direttiva 2004/18 u mhux esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din l-aħħar direttiva mill-Artikoli 10 sa 18 tagħha.

25      Għalkemm id-deċiżjoni tar-rinviju ma fiha l-ebda indikazzjoni dwar il-valur tal-ftehim qafas inkwistjoni fil-kawża prinċipali fir-rigward tal-limitu għall-applikazzjoni tad-Direttiva 2004/18, stabbilit għal EUR 200 000 għall-kuntratti pubbliċi għal servizzi mogħtija minn awtoritajiet kontraenti li ma humiex awtoritajiet tal-gvern ċentrali, konformement mal-Artikolu 7(b) ta’ din id-direttiva, jirriżulta minn diversi dokumenti tal-fajl tal-proċedura nazzjonali li dan il-limitu huwa maqbuż sewwa fir-rigward ta’ dan il-ftehim qafas, fatt li madankollu għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.

26      Peress li, barra minn hekk, l-imsemmi ftehim qafas ma jaqax, min-natura tiegħu, taħt l-esklużjonijiet previsti fl-Artikoli 10 sa 18 tad-Direttiva 2004/18, ma hemm xejn li jżomm lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tagħti risposta għad-domandi magħmula.

 Fuq l-ewwel domanda

27      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju, essenzjalment, tistaqsi, jekk l-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 89/665 għandux, fid-dawl tas-sentenza tal-4 ta’ Lulju 2013, Fastweb (C‑100/12, EU:C:2013:448), jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li offerent li kien ġie eskluż minn proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku permezz ta’ deċiżjoni tal-awtorità kontraenti li saret definittiva u li, għalhekk, ma huwiex offerent ikkonċernat fis-sens tal-Artikolu 2a ta’ din id-direttiva, jiġi mċaħħad mill-aċċess għar-reviżjoni tad-deċiżjoni tal-għoti tal-kuntratt pubbliku kkonċernat u tal-konklużjoni tal-kuntratt meta jkunu biss dan l-offerent eskluż u dak li ngħatalu dan il-kuntratt li jkunu ressqu offerti u l-imsemmi offerent isostni li l-offerta ta’ dak li ngħatalu l-kuntratt kellha tiġi eskluża wkoll.

28      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont id-dispożizzjonijiet tat-tielet subparagrafu tal-Artikolu 1(1) u tal-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 89/665, sabiex ir-reviżjonijiet tad-deċiżjonijiet meħuda minn awtorità kontraenti jkunu jistgħu jitqiesu effikaċi, il-proċeduri ta’ reviżjoni għandhom ikunu aċċessibbli tal-inqas għal kwalunkwe persuna li għandha jew li kellha interess tikseb kuntratt partikolari u li jkun sarilha jew tkun tinsab fir-riskju li jsirilha dannu minħabba ksur allegat (ara s-sentenza tal-5 ta’ April 2016, PFE, C‑689/13, EU:C:2016:199, punt 23).

29      Fil-punti 26 u 27 ta’ din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li s-sentenza tal-4 ta’ Lulju 2013, Fastweb (C‑100/12, EU:C:2013:448) kienet tikkostitwixxi konkretizzazzjoni tar-rekwiżiti tad-dispożizzjonijiet tat-tielet subparagrafu tal-Artikolu 1(1) u tal-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 89/665, f’ċirkustanzi fejn, b’konsegwenza ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku, żewġ offerenti jressqu rikorsi għal reviżjoni intiżi għall-esklużjoni reċiproka tagħhom. F’sitwazzjoni bħal din, fil-fatt, kull wieħed miż-żewġ offerenti għandu interess li jikseb kuntratt partikolari.

30      Madankollu, is-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tiddistingwi ruħha nettament ħafna mis-sitwazzjonijiet inkwistjoni fiż-żewġ kawżi li wasslu għas-sentenzi tal-4 ta’ Lulju 2013, Fastweb (C‑100/12, EU:C:2013:448), u tal-5 ta’ April 2016, PFE (C-689/13, EU:C:2016:199).

31      Minn naħa, l-offerti tal-offerenti kkonċernati fil-kawżi li wasslu għal dawn iż-żewġ sentenzi ma kinux is-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ esklużjoni min-naħa tal-awtorità kontraenti, b’differenza għall-offerta mressqa mill-grupp fil-kawża prinċipali.

32      Min-naħa l-oħra, huwa fil-kuntest tal-unika u tal-istess proċedura ta’ reviżjoni dwar id-deċiżjoni tal-għoti tal-kuntratt li, f’dawn iż-żewġ kawżi, kull wieħed mill-offerenti kkontesta r-regolarità tal-offerta tal-ieħor, peress li kull wieħed kellu interess leġittimu ekwivalenti fl-esklużjoni tal-offerta tal-ieħor u dawn il-kontestazzjonijiet setgħu jwasslu għall-konstatazzjoni tal-impossibbiltà, għall-awtorità kontraenti, li tipproċedi bl-għażla ta’ offerta regolari (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-4 ta’ Lulju 2013, Fastweb, C‑100/12, EU:C:2013:448, punt 33, u tal-5 ta’ April 2016, PFE, C‑689/13, EU:C:2016:199, punt 24). F’din il-kawża fil-kawża prinċipali, għall-kuntrarju, il-grupp ippreżenta rikors l-ewwel kontra d-deċiżjoni ta’ esklużjoni adottata fir-rigward tiegħu, imbagħad kontra d-deċiżjoni tal-għoti tal-kuntratt, u huwa fil-kuntest tat-tieni proċedura li huwa jinvoka l-irregolarità tal-offerta tal-offerent rebbieħ.

33      Minn dan isegwi li l-prinċipju ta’ ġurisprudenza li wassal għas-sentenzi tal-4 ta’ Lulju 2013, Fastweb (C‑100/12, EU:C:2013:448), u tal-5 ta’ April 2016, PFE (C-689/13, EU:C:2016:199), ma huwiex applikabbli għas-sitwazzjoni proċedurali u kontenzjuża inkwistjoni fil-kawża prinċipali.

34      Barra minn hekk, għandu jiġi rrilevat li, kif jirriżulta mill-Artikolu 1(3) u mill-Artikolu 2a tad-Direttiva 89/665, din tiggarantixxi reviżjoni effettiva tad-deċiżjonijiet irregolari li jittieħdu fil-kuntest ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku, billi tippermetti lil kull offerent eskluż jikkontesta mhux biss id-deċiżjoni ta’ esklużjoni, iżda wkoll, sakemm din il-kontestazzjoni ma tkunx ġiet solvuta, id-deċiżjonijiet sussegwenti li jikkawżawlu dannu fil-każ li l-esklużjoni tiegħu tiġi annullata.

35      F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Artikolu 1(3) ta’ din id-direttiva ma jistax jiġi interpretat li jipprekludi li l-aċċess ta’ offerent, bħalma huwa l-grupp, għar-reviżjoni tad-deċiżjoni tal-għoti tal-kuntratt jiġi miċħud peress li għandu jiġi kkunsidrat bħala offerent definittivament eskluż fis-sens tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2a(2) ta’ din id-direttiva.

36      Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 89/665 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix li offerent li kien ġie eskluż minn proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku permezz ta’ deċiżjoni tal-awtorità kontraenti li saret definittiva jiġi mċaħħad mill-aċċess għar-reviżjoni tad-deċiżjoni tal-għoti tal-kuntratt pubbliku kkonċernat u tal-konklużjoni tal-kuntratt meta jkunu biss dan l-offerent eskluż u dak li ngħatalu dan il-kuntratt li jkunu ressqu offerti u l-imsemmi offerent isostni li l-offerta ta’ dak li ngħatalu l-kuntratt kellha tiġi eskluża wkoll.

 Fuq it-tieni domanda

37      Fid-dawl tar-risposta għall-ewwel domanda, ma hemmx lok li tingħata risposta għat-tieni domanda.

 Fuq l-ispejjeż

38      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tmien Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikolu 1(3) tad-Direttiva tal-Kunsill 89/665/KEE, tal-21 ta’ Diċembru 1989, dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal xogħlijiet], kif emendata bid-Direttiva 2007/66/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-11 ta’ Diċembru 2007, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix li offerent li kien ġie eskluż minn proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku permezz ta’ deċiżjoni tal-awtorità kontraenti li saret definittiva jiġi mċaħħad mill-aċċess għar-reviżjoni tad-deċiżjoni tal-għoti tal-kuntratt pubbliku kkonċernat u tal-konklużjoni tal-kuntratt meta jkunu biss dan l-offerent eskluż u dak li ngħatalu dan il-kuntratt li jkunu ressqu offerti u l-imsemmi offerent isostni li l-offerta ta’ dak li ngħatalu l-kuntratt kellha tiġi eskluża wkoll.


* Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.

Top