Help Print this page 
Title and reference
Ceart shaoránaigh an Aontais agus bhaill a dteaghlaigh taisteal agus cur fúthu gan bhac laistigh de chríocha na mBallstát

Summaries of EU legislation: direct access to the main summaries page.
Multilingual display
Text

Ceart shaoránaigh an Aontais agus bhaill a dteaghlaigh taisteal agus cur fúthu gan bhac laistigh de chríocha na mBallstát

Tá Treoir glactha ag an Aontas Eorpach (AE) ar cheart shaoránaigh an AE aistriú agus cur fúthu gan bhac laistigh de thíortha an AE, rud a thugann le chéile na bearta aonair a bhí le fáil sa chorpas casta dlí a rialaigh an t-ábhar roimhe seo. Dearadh na bearta nua, i measc nithe eile, chun saoránaigh a mhisniú chun a gceart chun aistriú agus cur fúthu gan bhac laistigh de thíortha an AE a fheidhmiú, chun na foirmiúlachtaí riaracháin a laghdú go dtí na nithe is riachtanaí, chun sainmhíniú níos fearr a sholáthar ar stádas bhaill teaghlaigh agus chun teorainn a chur leis an scóip chun iontráil a dhiúltú nó chun deireadh a chur le ceart cónaithe.

ACHT

Directive 2004/38/EC of the European Parliament and of the Council of 29 April 2004 on the right of citizens of the Union and their family members to move and reside freely within the territory of the Member States amending Regulation (EEC) No 1612/68 and repealing Directives 64/221/EEC, 68/360/EEC, 72/194/EEC, 73/148/EEC, 75/34/EEC, 75/35/EEC, 90/364/EEC, 90/365/EEC and 93/96/EEC (Treoir 2004/38/CE an 29 Aibreán 2004 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle ar cheart shaoránaigh an Aontais agus bhaill a dteaghlaigh aistriú agus cur fúthu gan bhac laistigh de chríoch na mBallstát lena leasaítear Rialachán (CEE) Uimh 1612/68 agus lena n-aisghairtear Treoracha 64/221/CEE, 68/360/CEE, 72/194/CEE, 73/148/CEE, 75/34/CEE, 75/35/CEE, 90/364/CEE, 90/365/CEE agus 93/96/CEE)

ACHOIMRE

Cumascann an Treoir san aon ionstraim amháin gach cuid den reachtaíocht ar cheart iontrála agus ar cheart cónaí shaoránaigh an AE, atá comhdhéanta de dhá rialachán agus naoi gcinn de threoracha. Féachann an simpliú sin lena dhéanamh níos simplí do shaoránaigh a gcuid cearta a fheidhmiú. Ina theannta sin, féachann an Treoir leis na foirmiúlachtaí a gcaithfidh saoránaigh an AE agus a dteaghlaigh a chomhlíonadh chun a gceart cónaithe a fheidhmiú a laghdú a mhéad is féidir.

Forálacha ginearálta

Dearadh an togra chun na nithe seo a rialú:

  • na dálaí ina bhfeidhmíonn saoránaigh an Aontais agus baill a dteaghlaigh a gceart chun aistriú agus cur fúthu gan bhac laistigh de thíortha an AE, beag beann ar a náisiúntacht;
  • an ceart buanchónaithe;
  • srianta ar na cearta réamhluaite ar fhorais bheartas poiblí, slándáil phoiblí nó sláinte phoiblí.

An ceart iontrála agus an ceart cónaithe ar feadh suas le 3 mhí

Tá ag gach saoránach de chuid an AE an ceart dul isteach i dtír eile an AE de bhua cárta aitheantais nó pas bailí a bheith aige nó aici. Ní ceadmhach víosa iontrála nó víosa amach a lorg i gcás ar bith. I gcás nach bhfuil doiciméid taistil ag na saoránaigh i dtrácht, tá an tír aíochta faoi cheangal gach deis réasúnta a thabhairt dóibh chun na doiciméid riachtanacha a fháil nó iad a bheith seolta chucu.

Baill teaghlaigh nach náisiúnaigh de thír an AE iad, tá na cearta céanna acu agus atá ag an saoránach atá á thionlacan nó á tionlacan acu. Féadfaidh siad a bheith faoi réir riachtanas maidir le víosa gearrchónaithe faoi Rialachán (CE) Uimh. 539/2001. Measfar gurb ionann cearta cónaithe a eisítear faoin treoir seo agus víosaí gearrchónaithe.

I gcás cónaí is giorra ná 3 mhí, an t-aon éileamh ar shaoránaigh an AE agus ag baill a dteaghlaigh atá á dtionlacan acu ná go mbeadh acu doiciméad bailí aitheantais nó pas. D’fhéadfadh tír aíochta a iarraidh ar na daoine i dtrácht a láithreacht sa tír a chlárú laistigh de thréimhse réasúnta neamh-idirdhealaitheach.

Ceart cónaithe ar feadh breis is 3 mhí

Tá an ceart cónaithe ar feadh breis is 3 mhí faoi réir coinníollacha áirithe i gcónaí. Ní mór d’iarrthóirí:

  • a bheith ina bhfostaithe nó féinfhostaithe sa tír aíochta;
  • nó dóthain acmhainní a bheith acu dóibh féin agus do bhaill dá dteaghlach mar aon le hárachas breoiteachta le cinntiú nach dtagann siad chun bheith ina n-ualach ar sheirbhísí sóisialta na tíre aíochta le linn a dtréimhse chónaithe ann. Ní ceadmhach do thíortha an AE méid íosta a shonrú atá leordhóthanach dar leo, ach ní mór dóibh cúinsí pearsanta a chur san áireamh;
  • nó bheith ag dul ag staidéar, gairmoiliúint san áireamh, mar mhac léinn agus dóthain acmhainní agus árachas breoiteachta a bheith aige nó aici le cinntiú nach dtagann sé nó sí chun bheith ina ualach nó ina hualach ar sheirbhísí sóisialta na tíre aíochta le linn a dtréimhse chónaithe ann;
  • nó bheith ina mball teaghlaigh de chuid shaoránach an AE a d’áireofaí i gceann de na catagóirí thuas.

Tá deireadh curtha le ceadanna cónaithe do shaoránaigh an AE. Ach féadfaidh tíortha an AE iallach a chur orthu clárú leis na húdaráis inniúla laistigh de thréimhse nach lú ná trí 3 ó dháta a n-iontrála. Eiseofar deimhniú cláraithe a luaithe a sholáthrófar:

  • cárta aitheantais nó pas bailí;
  • cruthúnas gur comhlíonadh na coinníollacha thuas (féach Airteagal 8 den Treoir).

Baill teaghlaigh de chuid shaoránaigh an AE nach náisiúnaigh iad de chuid thír an AE, ní mór dóibh iarratas a dhéanamh ar chárta cónaithe le haghaidh bhaill teaghlaigh shaoránaigh an AE (féach Airteagal 10 chun féachaint ar na coinníollacha maidir le cártaí cónaithe a eisiúint). 5 bliana ó dháta a n-eisiúna a bhíonn na cártaí sin bailí.

An ceart cónaithe a choimeád

I gcoitinne, coimeádann saoránaigh an AE a gceart cónaithe le linn na trí chéad mhí fad is nach dtagann siad chun bheith ina n-ualach míréasúnta ar sheirbhísí sóisialta san óst-Bhallstát. Tar éis trí mhí, ní mór dóibh leanúint le coinníollacha a dtréimhse cónaithe a chomhlíonadh (Airteagal 7) cé nach bhféadfadh na Ballstáit scrúdú a dhéanamh go rialta ar chomhlíonadh na gcoinníollacha seo. Má théitear ar iontaoibh na seirbhísí sóisialta, d’fhéadfadh sé seo a bheith ina chúis le díbirt, rud nach mb’fhéidir go dtarlódh sé go huathoibríoch.

Faoi choinníollacha áirithe ní bhíonn tionchar ag bás shaoránach an AE, nó a imeacht ón tír aíochta, colscaradh, neamhniú pósta nó foirceannadh páirtnéireachta ar cheart na mball teaghlaigh nach náisiúnaigh de chuid an AE iad leanúint de bheith ina gcónaí sa Bhallstát i dtrácht. Coimeádann oibrithe nó daoine féinfhostaithe a stádas, mar shampla, mura mbíonn siad in ann obair ar feadh tréimhse áirithe mar gheall ar bhreoiteacht nó ar thimpiste nó má tá siad dífhostaithe go neamhdheonach, tar éis bliana ar a laghad a chaitheamh ag obair, agus más cuardaitheoirí poist cláraithe iad (féach Airteagal 7(3) chun féachaint ar shamplaí eile).

An ceart buanchónaithe

Faigheann saoránaigh an AE agus a mbaill teaghlaigh ceart buanchónaithe sa tír aíochta tar éis tréimhse cónaithe dlíthiúla 5 bliana gan bhriseadh, ar choinníoll nár forfheidhmíodh beart díbeartha ina gcoinne. Ní bheidh aon choinníoll ag gabháil leis an gceart buanchónaithe sin níos mó. Ní chailltear an ceart buanchónaithe sin ach amháin i gcás neamhláithreachta ón tír aíochta ar feadh níos mó ná 2 bhliain as a chéile.

I gcásanna sonracha, d’fhéadfadh daoine ceart buanchónaithe a fháil i dtír den AE sula mbeadh 5 bliana caite acu ina gcónaí inti.

Forálacha coiteanna ar cheart cónaithe agus ar cheart buanchónaithe

Saoránaigh an AE a cháilíonn le haghaidh ceart cónaithe nó ceart buanchónaithe, caitear leo agus le baill a dteaghlaigh faoi mar a chaithfí le náisiúnaigh na hóst-tíre sna réimsí arna gcumhdach ag an gConradh. Ach níl aon dualgas ar an tír aíochta teidlíocht ar shlándáil shóisialta a dheonú sna chéad 3 mhí cónaithe do dhaoine seachas oibrithe fostaithe nó féinfhostaithe agus baill a dteaghlaigh. Ar an tslí chéanna, ní iarrtar ar thíortha aíochta, sula bhfaightear ceart buanchónaithe, cúnamh cothabhála a dheonú i leith cúrsaí staidéir, lena n-áirítear i leith gairmoiliúna, i bhfoirm dheontais nó iasachtaí leis na daoine céanna sin. Beidh baill teaghlaigh, beag beann ar a náisiúntacht, i dteideal gabháil do ghníomhaíocht gheilleagrach mar fhostaí nó mar dhuine féinfhostaithe.

Srianta ar an gceart iontrála agus ar an gceart cónaithe ar fhorais bheartas poiblí, slándáil phoiblí nó sláinte phoiblí

Féadfar saoránaigh de chuid an AE nó baill a dteaghlaigh a dhíbirt ón tír aíochta ar fhorais bheartas poiblí, slándáil phoiblí nó sláinte phoiblí. Ní ceadmhach riamh cinneadh díbeartha a dhéanamh ar fhorais gheilleagracha. Ní mór do bhearta a bhfuil éifeacht acu ar ghluaiseacht agus ar chónaí géilleadh do phrionsabail na comhréireachta agus a bheith bunaithe go huile agus go hiomlán ar iompar pearsanta an duine i dtrácht. Ní mór d’iompar dá leithéid bheith ina bhagairt sách tromchúiseach agus láithreach a chuirfeadh bunleasanna na sochaí i mbaol.

Ní cuí go huathoibríoch duine a dhíbirt toisc ciontuithe coiriúla a bheith aige nó aici roimh ré. Ní leor na doiciméid iontrála ar bhain duine i dtrácht úsáid astu a bheith imithe in éag chun beart dá shórt a chosaint.

I gcás ar bith, sula ndéantar cinneadh duine a dhíbirt, ní mór don tír roinnt cúinsí a chur san áireamh, cúinsí ar nós tréimhse chónaithe an té i dtrácht, a aois nó a haois, a shláinte nó a sláinte, an chéim imeasctha agus an staid teaghlaigh agus eacnamaíochta sa tír aíochta agus na naisc leis an tír thionscnaimh. An leibhéal cosanta a thugtar do shaoránach an AE i gcoinne díbeartha, tagann méadú air bunaithe ar fhad na tréimhse. Mar sin, má tá cónaí ar shaoránach an AE sa tír aíochta ar feadh 10 mbliana (nó más mionaoiseach é nó í) ní ceadmhach cinneadh díbeartha a dhéanamh ach amháin i gcásanna eisceachtúla, ar mhaithe le slándáil an phobail thar aon ní eile.

Ní féidirsláinte phoiblía úsáid mar chúis chun srian a chur le saorghluaiseacht ach amháin i gcás galar lena mbaineann cumas eipidéimeach (mar atá sainmhínithe ag an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte) nó i gcás galar tógálach nó galar tógálach seadánach .

An té lena mbaineann an cinneadh cead iontrála nó cead cónaithe i dtír an AE a dhiúltú, ní mór an cinneadh sin a bheith curtha in iúl i scríbhinn dó nó di ar bhealach inar féidir leis nó léi a bhfuil ann agus a éifeachtaí a thuiscint. Ní mór forais an chinnidh a bheith tugtha agus an duine i dtrácht a bheith curtha ar an eolas i dtaobh na nósanna imeachta achomhairc atá ar fáil dó nó di. Ach amháin i gcás éigeandála, ní mór mí ar a laghad a thabhairt d’ábhar chinneadh dá shórt chun an tír a fhágáil.

Ní ceadmhach orduithe eisiaimh ar feadh an tsaoil a eisiúint i dtoisc ar bith. Daoine a mbaineann orduithe eisiaimh leo féadfaidh siad iarratas a dhéanamh ar athbhreithniú ar a gcás tar éis 3 bliana. Foráiltear sa Treoir, leis, le haghaidh sraith ráthaíochtaí gnásúla. Go sonrach tá ag na daoine i dtrácht teacht ar athbhreithniú breithiúnach agus i gcás inar cuí, ar athbhreithniú riaracháin san óst-Bhallstát.

Forálacha deiridh

Féadfaidh tíortha an AE na bearta is gá a ghlacadh chun aon cheart dá ndeonaítear leis an Treoir seo a dhiúltú, a fhoirceannadh nó a aistarraingt i gcás mí-úsáid cearta nó calaoise, ar nós póstaí áise.

Ní choisceann an Treoir seo reachtaíocht náisiúnta nó socruithe riaracháin a fheidhmiú ina bhforáiltear do chóir is mó fabhar.

TAGAIRTÍ

Acht

Teacht i bhfeidhm

Spriocdháta don trasuí sna Ballstáit

Iris Oifigiúil

Treoir 2004/38/CE

30.4.2004

30.4.2006

IO L 158, 30.4.2004, lch. 77-123

ACHTANNA GAOLMHARA

Communication from the Commission to the European Parliament and the Council of 2 July 2009 on guidance for better transposition and application of Directive 2004/38/EC on the right of citizens of the Union and their family members to move and reside freely within the territory of the Member States [ COM(2009) 313 final — Not published in the Official Journal] (Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, agus chuig an gComhairle an 2 Iúil 2009 ar threoir maidir le Treoir 2004/38/CE a thrasuí agus a chur i bhfeidhm ar shlí níos fearr, Treoir a bhaineann le ceart shaoránaigh an Aontais agus a mbaill teaghlaigh aistriú agus cur fúthu gan bhac laistigh de chríoch na mBallstát — [COM(2009) 313 final — neamhfhoilsithe san Iris Oifigiúil]).

Soláthraíonn an Teachtaireacht seo treoir do na Ballstáit chun Treoir 2004/38/CE a chur i bhfeidhm ar shlí níos fearr.

Soiléiríonn an Treoir seo cearta saoránach agus a mball teaghlaigh agus soilsíonn sí na Ballstáit i dtaobh na mbeart is féidir leo a ghlacadh, go háirithe chun dul i ngleic le mí-úsáid cearta agus póstaí áise.

Chun a ráthú go gcuirfear Treoir 2004/38/CE i bhfeidhm ar an tslí cheart, geallann an Coimisiún na tionscnaimh seo a leanas a chur i bhfeidhm:

  • nuashonrú a dhéanamh ar threoir do shaoránaigh chun tuiscint níos fearr ar a gcearta a thabhairt dóibh;
  • cruinnithe déthaobhacha a eagrú le Ballstáit.

Treoir 2014/54/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 6 aibreán 2014 maidir le bearta a éascaíonn feidhmiú na gceart a thugtar d’oibrithe i gcomhthéacs shaorghluaiseacht na n-oibrithe (IO L 128, 30.4.2014, lch. 8-14).

04.08.2014

Top